Powiat krzemieniecki – dawny powiat województwa wołyńskiego Wielkiego Księstwa Litewskiego, następnie Korony Królestwa Polskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów, po rozbiorach w guberni wołyńskiej, a po uzyskaniu przez Polskę niepodległości jeden z 11 powiatów województwa wołyńskiego II Rzeczypospolitej. Jego siedzibą było miasto Krzemieniec. W skład powiatu wchodziło 12 gmin wiejskich, 1 miejska, 252 gromady wiejskie (sołectwa) i 1 miasto (stan na 1936 rok).

Dane Powiat krzemieniecki zajmował południową część województwa wołyńskiego i graniczył: od zachodu z województwem tarnopolskim (powiaty: brodzki, zborowski), od północy z powiatem dubieńskim i zdołbunowskim, od wschodu wzdłuż granicy ZSRR oraz od południa znowu z województwem tarnopolskim (powiat zborowski).

Powierzchnia powiatu wynosiła 2700 km², a ludność 243 tys. osób (według spisu z 1931 r.), a więc dawała wskaźnik zamieszkania 46 os./km².

Powiat w większości zamieszkany był przez ludność ukraińską liczącą 196,2 tys. osób (80,7%). Drugą narodowością pod względem liczebności byli Polacy w liczbie 25,8 tys. (10,6%) osób. Pozostali to Żydzi i inne nieliczne grupy narodowościowe.

Według drugiego powszechnego spisu ludności z 1931 roku powiat liczył 243 032 mieszkańców, 25 082 było rzymskokatolickiego wyznania, 716 – unickiego, 194 517 – prawosławnego, 504 – augsburskiego, 84 – reformowanego, 22 – unijne ewangelickie, 588 osób podało wyznanie ewangelickie bez bliższego określenia, 2571 – inne chrześcijańskie, 18 751 – mojżeszowe, 5 – inne niechrześcijańskie, 178 osób nie podało przynależności konfesyjnej.

Zmiany administracyjne

1 stycznia 1924 zniesiono 1 gminę, utworzono 1 gminę oraz dokonano zmian terytorialnych funkcjonujących jednostek. +Zmiany administracyjne 1.I.1924Z gminyDo gminyGromady (miejscowości)BiałozórkaŁanowce (N)HryńkiBiałozórkaŁanowce (N)Łanowce (m-ko)BiałozórkaŁanowce (N)Kozaczki MałeBiałozórkaŁanowce (N)Kozaczki WielkieBiałozórkaŁanowce (N)OśnikiPańkowce (zn.)Łanowce (N)GrzybowaPańkowce (zn.)Łanowce (N)JuśkowcePańkowce (zn.)Łanowce (N)KrasnołukaPańkowce (zn.)Łanowce (N)MichałówkaPańkowce (zn.)Łanowce (N)ZahorceWyszogródekŁanowce (N)Kuśkowce MałeZapisano błędnie KraskowceWyszogródekŁanowce (N)Wolica

1 stycznia 1925 z powiatu krzemienieckiego wyłączono miasto i gminę Radziwiłłów, włączając je do powiatu dubieńskiego w tymże województwie.

1 października 1933 powiat krzemieniecki przeszedł zasadnicze zmiany, kiedy to zniesiono 5 gmin, utworzono 3 nowe gminy oraz dokonano licznych zmian terytorialnych funkcjonujących jednostek (gmin i miasta). +Zmiany administracyjne 1.X.1933Z gminyDo gminyGromady (miejscowości)Krzemieniec (m)Uhorsk (N)Bielecka DolinaKrzemieniec (m)Uhorsk (N)BonówkaKrzemieniec (m)Uhorsk (N)CzuhaleKrzemieniec (m)Uhorsk (N)Zebłozy DużeKrzemieniec (m)Uhorsk (N)Zebłozy MałeBereżcePoczajówDunajewszczyznaBereżcePoczajówKomarówkaBereżcePoczajówWaligóryBiałokrynica (zn)Krzemieniec (m)Andruha DużaBiałokrynica (zn)Krzemieniec (m)BiałokrynicaBiałokrynica (zn)Krzemieniec (m)GrabówkaBiałokrynica (zn)Krzemieniec (m)SyczówkaBiałokrynica (zn)BereżceKołosowaBiałokrynica (zn)BereżceSapanówBiałokrynica (zn)BereżceSzpikołosyBiałokrynica (zn)Uhorsk (N)Andruha MałaBiałokrynica (zn)Uhorsk (N)AntonowceBiałokrynica (zn)Uhorsk (N)BaszkowceBiałokrynica (zn)Uhorsk (N)BonówkaBiałokrynica (zn)Uhorsk (N)ChmieliszczeBiałokrynica (zn)Uhorsk (N)Iłowica DużaBiałokrynica (zn)Uhorsk (N)Iłowica MałaBiałokrynica (zn)Uhorsk (N)LiszniaBiałokrynica (zn)Uhorsk (N)OderadówkaBiałokrynica (zn)Uhorsk (N)SoszyszczeBiałokrynica (zn)Uhorsk (N)StożekBiałokrynica (zn)Uhorsk (N)TylawkaBiałokrynica (zn)Uhorsk (N)UhorskBiałokrynica (zn)Uhorsk (N)WesołówkaBiałokrynica (zn)Uhorsk (N)ZabaraBiałokrynica (zn)Uhorsk (N)ZaleśceBiałokrynica (zn)Uhorsk (N)ŻołobkiBorki (zn)DederkałyBorkiBorki (zn)DederkałyNowystawBorki (zn)DederkałySzumbarBorki (zn)Katerburg (N)CecyniówkaBorki (zn)Katerburg (N)Folwarki DużeBorki (zn)Katerburg (N)Folwarki MałeBorki (zn)Katerburg (N)Katerburg (m-ko)Borki (zn)Katerburg (N)Katerburg (w)Borki (zn)Katerburg (N)KudłajówkaBorki (zn)Katerburg (N)NowosiółkiBorki (zn)Katerburg (N)PodhajceBorki (zn)Katerburg (N)RybczaBorki (zn)Katerburg (N)StaszycówBorki (zn)Katerburg (N)TemnohajceBorki (zn)Katerburg (N)TetylkowceBorki (zn)Katerburg (N)WiliaBorki (zn)Uhorsk (N)LudwiszczeBorki (zn)Uhorsk (N)SosnówkaBorsuki (zn)DederkałyHryńkowceBorsuki (zn)DederkałyJakimowceBorsuki (zn)DederkałyTatarzyńceBorsuki (zn)Katerburg (N)JankowceBorsuki (zn)Katerburg (N)MatwijowceBorsuki (zn)Katerburg (N)Okniny MałeBorsuki (zn)Katerburg (N)Okniny DużeBorsuki (zn)Katerburg (N)PiszczatyńceBorsuki (zn)Katerburg (N)ŚniegorowszczyznaBorsuki (zn)Katerburg (N)WitosowoBorsuki (zn)ŁanowceBorsukiBorsuki (zn)ŁanowceBorszczówkaBorsuki (zn)ŁanowceKurhanyBorsuki (zn)ŁanowceKuśkowce WielkieBorsuki (zn)ŁanowceNapadówkaBorsuki (zn)ŁanowcePeredmirkaBorsuki (zn)ŁanowceSiniowceBorsuki (zn)WiśniowiecŚniegorówkaŁanowceBiałozórkaOśnikiŁanowceDederkałyMichałówkaŁanowceDederkałyZahorcePoczajówStary OleksiniecWolicaSzumskUhorsk (N)MostyWierzbowiec (zn)Kołodno (N)CzajczyńceWierzbowiec (zn)Kołodno (N)GnidawaWierzbowiec (zn)Kołodno (N)KochanówkaWierzbowiec (zn)Kołodno (N)MusurowceWierzbowiec (zn)WiśniowiecOryszkowceWierzbowiec (zn)WyszogródekKornaczówkaWierzbowiec (zn)WyszogródekŁopusznoWierzbowiec (zn)WyszogródekPachiniaWierzbowiec (zn)WyszogródekSzyłyWierzbowiec (zn)WyszogródekWierzbowiecWiśniowiecKaterburg (N)HorynkaWiśniowiecKaterburg (N)KuszlinWiśniowiecKaterburg (N)Wola RycerskaWiśniowiecKołodno (N)Wola WilsonaWyszogródekBiałozórkaBuhłówWyszogródekBiałozórkaKutyskiWyszogródekBiałozórkaLulińceWyszogródekBiałozórkaOryszkowceZarudzie (zn)Kołodno (N)BolizubyZarudzie (zn)Kołodno (N)Kołodno-LisowszczyznaZarudzie (zn)Kołodno (N)Kołodno-SiedliskoZarudzie (zn)Kołodno (N)OleszkowceZarudzie (zn)Kołodno (N)Rakowiec MałyZarudzie (zn)Kołodno (N)Rakowiec WielkiZarudzie (zn)Kołodno (N)RejmontówZarudzie (zn)Kołodno (N)RzeszniówkaZarudzie (zn)Kołodno (N)SzymkowceZarudzie (zn)Kołodno (N)WitkowceZarudzie (zn)Kołodno (N)ZarudzieZarudzie (zn)Stary OleksiniecGniezdycznoZarudzie (zn)Stary OleksiniecRakowiec Czosnowski

Starostowie Zygmunt Robakiewicz Jan Zaufall (do 1939)

Gminy gmina Bereżce gmina Białokrynica (do 1933)Gmina zniesiona 1 października 1933 r. (). gmina Białozórka gmina Borki (do 1933) gmina Borsuki (do 1933) gmina Dederkały (siedziba: Dederkały Wielkie) gmina Katerburg (od 1933)Gmina utworzona 1 października 1933 r. (). gmina Kołodno (od 1933) (siedziba: Kołodno-Lisowszczyzna) gmina Krzemieniec (miejska) gmina Łanowce (od 1924)Utworzona 1 stycznia 1924 r. z obszaru zniesionej gminy Pańkowce oraz z części gmin Wyszogródek i Białozórka (). gmina Pańkowce (do 1923)Zniesiona 1 stycznia 1924 r. a jej obszar włączono do nowo utworzonej gminy Łanowce (). gmina Poczajów (siedziba: Poczajów Nowy) gmina Radziwiłłów (do 1925)1 stycznia 1925 r. wyłączona z powiatu krzemienieckiego i przyłączona do powiatu dubieńskiego (). gmina Radziwiłłów (miejska) (do 1925) gmina Stary Oleksiniec gmina Szumsk gmina Uhorsk (od 1933) gmina Wierzbowiec (do 1933) gmina Wiśniowiec gmina Wyszogródek gmina Zarudzie (do 1933)

Miasta Krzemieniec Radziwiłłów (do 1925)

Starostowie Henryk Baczyński (1920–) Hipolit Niepokulczycki (1927–1929)

Zobacz też podział administracyjny II RP województwo wołyńskie (II Rzeczpospolita)

Przypisy

Linki zewnętrzne

Kategoria:Krzemieniec K Kategoria:Powiaty guberni wołyńskiej krzemieniecki