3 Berliński Pułk Piechoty

3 Berliński pułk piechoty (3 pp) – oddział piechoty ludowego Wojska Polskiego.

Sformowany w 1943 w Sielcach nad Oką na podstawie rozkazu z 14 maja 1943 według etatu nr 04/501. Wchodził w skład 1 Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki.

Pierwsze działania bojowe podjął 12 października 1943 podczas bitwy pod Lenino. Następnie brał udział w walkach z siłami niemieckimi na terenie Polski, marsz zakończył szturmem na Berlin. Po wojnie stacjonował w Ciechanowe. W 1955 przeformowany w 3 Berliński pułk zmechanizowany.

Formowanie thumb|250px Dowódca pułku, oficer zawodowy Armii Czerwonej, ppłk Tadeusz Piotrowski podpisał swój pierwszy rozkaz 20 maja 1943. Ze względu na brak kadry, radzieccy instruktorzy pełnili czasowo obowiązki dowódców pododdziałów. W większości byli to Polacy z pochodzenia, przygotowani do pełnienia funkcji dowódczych i mających doświadczenie frontowe. W pierwszej kolejności formowano I batalion. Przybyłymi do pułku uzupełniano już zorganizowane pododdziały i formowano nowe.

W dniach 18–20 czerwca 632 żołnierzy uzupełniło szeregi pułku. Większość żołnierzy przed przybyciem do pułku służyła w Wojsku Polskim lub Armii Czerwonej. Dowódcy podstawowych ogniw dowodzenia nie służący w armii stanowili 10% ogółu podoficerów pułkuCAW, III/10/2, k. 66 – sprawozdania o stanie bojowym 3 pp. W pułku dotkliwie odczuwano brak kadry podoficerskiej na stanowiskach dowódców drużyn i działonów. 7 czerwca 3 pp osiągnął stan 1016 żołnierzy co stanowiło 39% potrzeb. 11 czerwca żołnierzom I batalionu uroczyście wręczono broń.

W rocznicę zwycięstwa pod Grunwaldem żołnierze pułku złożyli przysięgę. W uroczystości uczestniczyła przewodnicząca ZPP Wanda Wasilewska i dowódca dywizji płk dypl. Zygmunt Berling. Po przysiędze odbyła się defilada oddziałów.

Żołnierze pułku thumb|220px|Orzeł tzw. wzór 43 (piastowski)Noszony m.in. na czapkach przez żołnierzy 1 Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki

Obsada stanowisk uwzględniona jest do 9 maja 1945:

Dowódcy pułku ppłk Tadeusz Piotrowski (20 maja 1943 – 5 sierpnia 1944) płk Aleksander Archipowicz (5 sierpnia 1944 do końca wojny) mjr Janusz Sieczkowski (1953-1954) Zastępcy dowódcy ds. polityczno-wychowawczych kpt. Władysław Sokołowski (do 25 maja 1943) kpt. Marian Naszkowski (do 29 grudnia 1943) kpt. Adam Bromberg (29 grudnia 1943 – 11 maja 1944) kpt. Jerzy Bengom (11 maja – 17 października 1944) kpt. Ryszard Mandel por. Marcin Mazurek kpt. Henryk Stungur Zastępcy dowódcy ds. liniowych mjr L. Łysenko (21 maja – 11 czerwca 1943) mjr Konstanty Gryżewski (11 czerwca 1943 – 4 lutego 1944) ppłk Józef Kacan (7 maja 1944 – 16 lutego 1945) ppłk Zygmunt Duszyński Adiutanci dowódcy pułku por. I.K. Krawczenko ppor. Bronisław Maklak chor. Leszek Stephani st. sierż. Stanisław Pietrzak chor. Mieczysław Żukowski Szefowie sztabu kpt. K. Ganderow (21 maja – 9 czerwca 1943) mjr Włodzimierz Dębowski (9 czerwca – 16 lipca 1943) kpt. Borys Masalski (16 lipca – 29 października 1943) ppłk Kazimierz Sikorski (6 listopada 1943 – 19 marca 1945) kpt. Kazimierz Firko (19 marca – 21 kwietnia 1945) kpt. Henryk Jermanowski (21 kwietnia – 2 maja 1945) kpt. Teodor Śmietanin (p.o. 3 maja 1945) do czasu powrotu ze szpitala rannego kpt. Jermanowskiego

Kwatermistrze kpt. gw. Kazimierz Przewalski kpt. Andrzej Sobotko mjr Leonard Radziszewski kpt. Andrzej Lisowski kpt. Wacław Rutkowski kpt. Zenon Blachowski 1 batalion piechoty dowódcy batalionu kpt. Kazimierz Rodziewicz kpt. Aleksander Mozgo kpt. Andrzej Lisowski kpt. Michał Nowitny por. Andrzej Didur (p.o.) w czasie ranienia kpt. M. Nowotnego mjr Michał Nowitny 2 batalion piechoty dowódcy batalionu por. Paweł Siemiereński (p.o.) kpt. Jan Łopaciński por. Wieńczysław Filipowicz kpt. Gabriel Sobolewski mjr Wacław Zalewski 3 batalion piechoty dowódcy batalionu por. Aleksy Legaczow (p.o.) por. Edward Burkowski (p.o.) kpt. Włodzimierz Lubański por. Michał Nowitny kpt. Andrzej Lisowski kpt. Stanisław Koroway kpt. Napoleon Naruszewicz por. Andrzej Didur 1 kompania fizylierów dowódcy kompanii por. gw. Julian Szczęsnowicz por. Michał Terlecki 2 kompania fizylierów dowódcy kompanii por. Lew Połzun ppor. Michał Terlecki Kompania rusznic przeciwpancernych dowódcy kompanii ppor. Michał Goroszczenia por. Kazimierz Graff ppor. Szczepan Mróz Kompania łączności dowódcy kompanii kpt. Aleksander Chaliński por. Aleksander Tchórzewski por. Dymitr Batoryn ppor. Michał Galanty Kompania sanitarna dowódcy kompanii ppor. Naftali Stempa kpt. Julian Pinkiewicz ppor. Naftali Stempa ppor. Bolesław Wadlewski por. Mieczysław Peszczyński kpt. Mikołaj Taradajczenko por. Daniel Sinica Kompania transportowa dowódcy kompanii por. Wacław Rutkowski por. Henryk Stungur ppor. Karol Surżyc chor. Mikołaj Archipowicz Bateria dział przeciwpancernych 45 mm dowódcy baterii por. Mikołaj Chodźko por. Serafin Michalewski Bateria armat 76 mm dowódcy baterii ppor. Jan Szlęk por. Bronisław Rutkowski chor. Wil-Witold Mokrzewski (p.o.) por. Mikołaj Snagin Bateria moździerzy 120 mm dowódcy baterii por. Michał Abadowski kpt. Józef Pławiński Pluton zwiadu konnego dowódcy plutonu por. Piotr Kędzierski wachm. Michał Kozioł chor. Witold Śledziewski chor. Bolesław Michalski Pluton zwiadu pieszego dowódcy plutonu por. Stanisław Zazula ppor. Konstanty Pasztaleniec plut. Michał Sirko ppor. Józef Murdzia chor. Wacław Akuszkin Pluton saperów dowódcy plutonu ppor. J. Łamiński ppor. Borys Skrebkow chor. Stanisław Popławski ppor. Czesław Łobodziński chor. Stanisław Popławski Pluton chemiczny dowódcy plutonu kpt. Antoni Jabczyński chor. Józef Kielski chor. Zygmunt Szczepański chor. Miron Szpyrko chor. Grzegorz Ponomarenko Pluton administracyjny dowódcy plutonu chor. Kazimierz Gadzikowski ppor. Bronisław Maklak chor. Mateusz Tokarski chor. Wincenty Tabor Ambulans weterynaryjny kierownicy ambulansu st. felczer weterynarii kpt. Ksawery Wasilewski, por. Marek Regal felczer weterynarii ppor. Franciszek Kościelski Warsztaty uzbrojenia kierownicy warsztatów ppor. A. Wolski por. Piotr Grzybowski st.sierż. Aleksander Karczmarik st.sierż. Edward Ross

Kawalerowie Orderu Virtuti Militari 35px|left|Order Virtuti Militari płk Archipowicz Aleksander por. Brena Teodor por. Breus Teodor ppor. Broch Jakub por. Chodźko Mikołaj ppor. Czopowik Zbigniew chor. Dobromil Jan kpt. Górski Władysław (pośmiertnie) por. Katkowski Franciszek (pośmiertnie) ppor. Kaźmierczak Jan bomb. Liczner Władysław ppor. Michalewski Serafin kpt. Nowitny Michał ppor. Rybakowski Julian (pośmiertnie) ppor. Sofka Alfred (pośmiertnie) por. Wanagas Mikołaj (pośmiertnie) pchor. Wilczek Eugeniusz (pośmiertnie) por. Zbrożek Rudolf

Skład etatowy dowództwo i sztab 3 bataliony piechoty kompanie: dwie fizylierów, przeciwpancerna, rusznic ppanc, łączności, sanitarna, transportowa baterie: artylerii ppanc (6 armat 45mm), armat 76mm (4 armaty 76mm), moździerzy (8 moździerzy 120mm) plutony: zwiadu konnego, zwiadu pieszego, saperów, obrony pchem, żandarmerii, administracyjny. ambulans weterynaryjny. warsztat rusznikarski. Razem:

żołnierzy 2915W książce Mikołaj Kałłaur podaje przewidywany stan osobowy pułku, który był wielokrotnie poprawiany, ale przed wymarszem na front został zatwierdzony w rozkazie dowódcy 1 DP nr 79 z 28 sierpnia 1943 (CAW, III/10, 2, k. 48) – 2852 żołnierzy w tym 235 oficerów, 868 podoficerów, 1749 szeregowców (w tym oficerów – 276, podoficerów 872, szeregowców – 1765).

Sprzęt:

162 rkm, 54 ckm, 66 rusznic ppanc, 12 armat ppanc 45mm, 4 armaty 76mm, 18 moździerzy 50mm, 27 moździerzy 82mm, 8 moździerzy 120mm

Marsze i działania bojowe Wymarsz na front i chrzest bojowy Pułk przez cały okres wojny walczył w składzie 1 Dywizji Piechoty. Nocą z 30 na 31 sierpnia 1943 pułk rozpoczął marsz w kierunku stacji kolejowej Diwowo. Zgodnie z planem miał formować trzy transporty o nr 10, 11 i 12. Cała dywizja miała się załadować na trzech stacjach: Diwowo, Rybnoje i Fruktowaja. Zgodnie z rozkazem dowódcy dywizji bataliony pułku w nakazanej kolejności i o określonym czasie przekraczały most na Oce i na stacji ładowały się do transportów. Transporty pułku mijały po drodze Kołomnę, peryferie Moskwy, Możajsk, Gżatsk.

Pułk osiągnął rejon Wiaźmy i tu rozładowywał się. Transport nr 12 z 3 batalionem wyładował się na stacji Siemlewo. Pododdziały po kilkukilometrowym marszu zatrzymały się w rejonie wsi Grigoriewo, gdzie przystąpiły do budowy i urządzenia ziemianek. 3 września wszystkie jednostki dywizji w tym i 3 pp zostały ześrodkowane w rejonie wsi Jurkino, Grigoriewo i Stiepankowo. Dowódca pułku 23 września otrzymał rozkaz o zmianie dyslokacjiRozkaz bojowy sztabu 1 DP nr 02 z 23 września 1943. Ogłoszono alarm bojowy i pododdziały ruszyły do miejsca ześrodkowania w rejonie wsi Jakowlewo.

2 października 3 pp opuścił rejon ześrodkowania i maszerował przez płonący Smoleńsk, a następnie przeprawił się przez Dniepr i 3 października po północy ześrodkował się 1 km na wschód od wsi Niżnaja Jasiennaja. 7 października podczas podejścia dywizji w rejon miasteczka Lady w pas 10 Armii, dowódca Frontu Zachodniego gen. armii Wasilij Sokołowski zmienił swoją poprzednią decyzję i podporządkował dywizję dowódcy 33 Armii gen. płk. Wasilijowi Gordowowi. Pułk ześrodkował się w rejonie wsi Krasatinka, a dowódca 3 pp uczestniczył w odprawie prowadzonej przez gen. Berlinga.

Podczas bitwy pod Lenino pułk miał nacierać w drugim rzucie w kierunku południowego skraju Moisiejewa i północnego skraju wsi Puniszcze, Piańkowa. Dowódca pułku wydał rozkaz bojowy zawierający zadania dla poszczególnych pododdziałówRozkaz bojowy sztabu 3 pp nr 010 z 11 października 1943 godz. 12.00 oraz ustalił gotowość do natarcia na 11 października.

Pułk został ugrupowany w dwa rzuty, a przed bitwą zorganizował pluton zdobyczy wojennychRozkaz dzienny sztabu 3 pp nr 123 z 11 października 1943. 11 października wieczorem pododdziały pułku zajęły podstawę wyjściową na północny zachód od wsi BudySprawozdanie sztabu 3 pp z działań bojowych pod Lenino. 12 października 3 pp ruszył ze swoich stanowisk w kierunku wsi Mojsiejewo, sforsował Miereię w rejonie m. Lenino, wyszedł na jej zachodni brzeg i okopał się na linii wzgórza 215,5. Jedna z kompanii pułku walczyła o bezimienne wzgórze i utrzymania go do nadejścia batalionu. Podczas walk pododdziały pułku były bombardowane przez hitlerowskie lotnictwo. Na rozkaz dowódcy dywizji, pułk wszedł do pierwszego rzutu. 2 i 3 kompanie pułku walczyły w rejonie wsi Trygubowa. 13 października, po uzupełnieniu amunicji, pododdziały pułku oraz stanowisko dowodzenia były atakowane przez lotnictwoMeldunek szefa sztabu 3 pp z 13 października 1943. Żołnierze zajęli stanowiska na obrzeżach bombowych lejów i leżąc okopali się na całej linii. 3 pułk nie odniósł podczas walki sukcesu. W nocy z 13 na 14 października został zluzowany przez sowiecki 820 pp mjr. Medika i ześrodkował się na łąkach w rejonie wsi Krasatinka. W tym samym czasie pomocnik szefa sztabu pułku ds. kwatermistrzowskich kpt. Feliks Wojno kierował akcją grzebania poległych żołnierzy na wschodnim brzegu Mierei między wsią Mojsiejewo a LeninoMeldunek bojowy sztabu 3 pp nr 25 z 14 października 1943. Znajduje się tam cmentarz z pomnikiem poległych kościuszkowców, a na wzgórzu 215,5 wznosi się mauzoleum polsko-radzieckiego braterstwa broni.

Podczas walk pod Lenino, 3 pp stracił 353 żołnierzy w tym poległo 5 oficerów, 25 podoficerów i 59 szeregowców, a rannych zostało 16 oficerów, 53 podoficerów i 146 szeregowców. Zaginęło bez wieści 49 żołnierzy. Pułk poniósł w porównaniu do innych pułków najmniejsze straty i po bitwie zachował zdolność bojową. Znajdowało się w jego szeregach 2170 ludzi w tym: 189 oficerów, 518 podoficerów i 1463 szeregowcówMeldunek o stratach i stanie osobowym 3 pp.

Pod Smoleńskiem