1 Dywizjon Artylerii Konnej im. gen. Józefa Bema (1 dak) – oddział artylerii konnej Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.
Dywizjon stacjonował na terenie Okręgu Korpusu Nr I w garnizonie Warszawa, w „koszarach imienia generała Józefa Bema” przy ulicy 29 Listopada (wcześniej ulica Huzarska). Był organicznym pododdziałem artylerii: 1 pułku artylerii konnej (1921), I Brygady Jazdy (1921–1924), 2 Dywizji Kawalerii (1924–1937) i Mazowieckiej Brygady Kawalerii (1937–1939). Pod względem fachowego wyszkolenia podporządkowany był dowódcy 1 Grupy Artylerii.
Formowanie i walki 18 grudnia 1918 w Warszawie zorganizowana została 1 bateria artylerii konnej. W jej skład włączony został: 5 szwadron artylerii konnej 3 pułku ułanów w Warszawie ( → I pluton), pluton artylerii konnej por. Stanisława Kopańskiego w Radomsku przy szwadronie kawalerii rtm. Bzowskiego ( → II pluton).
25 lutego 1919 w Warszawie przystąpiono do formowania dowództwa I dywizjonu artylerii konnej oraz 2 baterii.
30 lipca 1919 ze składu dywizjonu wyłączona została 2 bateria, jako zalążek II dak. Dotychczasowy pluton kadrowy I dak rozwinięty został w baterię.
20 września 1920 w Warszawie por. Stanisław Kopański rozpoczął formować 3 baterię. Przed zakończeniem jej organizacji została włączona do VI dak. Nowa 3 bateria utworzona została w lipcu 1920 r. przez baterię zapasową artylerii konnej nr 2 w Górze Kalwarii.
Mapy walk dywizjonu
Kawalerowie Virtuti Militari 35px|left|Order Virtuti Militari
Żołnierze dywizjonu odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militari za wojnę 1918–1920 (dekret Naczelnego Wodza L. 11434–V.M. z 3 lutego 1922 roku)
Krzyżem Walecznych odznaczonych zostało 24 oficerów, 6 podchorążych i 55 szeregowych. Wśród żołnierzy odznaczonych dwukrotnie Krzyżem Walecznych był plut. Antoni Kaczyński (zm. 10 czerwca 1927.).
Dywizjon w okresie pokoju 200px|left thumb|Wizyta posła Afganistanu Shah Khan Wali w 1 dak 200px|left thumb|Święto 1 dak – płk Antoni Durski-Trzaska składa wieniec pod pomnikiem gen. Józefa Bema; marzec 1929 Po zakończeniu demobilizacji dywizjon przyjął organizację pokojową: dowództwo dywizjonu, trzy baterie i Kadra baterii zapasowej 1 dywizjonu artylerii konnej, która stacjonowała w Górze Kalwarii.
Dywizjon stacjonował na terenie Okręgu Korpusu Nr I w garnizonie Warszawa, w „koszarach imienia generała Józefa Bema” przy ulicy 29 Listopada (wcześniej ulica Huzarska). Był organicznym pododdziałem artylerii: 1 pułku artylerii konnej (1921), I Brygady Jazdy (1921–1924), 2 Dywizji Kawalerii (1924–1937) i Mazowieckiej Brygady Kawalerii (1937–1939). Pod względem fachowego wyszkolenia podporządkowany był dowódcy 1 Grupy Artylerii. W 1926 nadano dywizjonowi imię gen. Józefa Bema. Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939StanowiskoStopień, imię i nazwiskodowódca dywizjonuppłk Władysław KaliszekI zastępca dowódcymjr Zygmunt FischerI zastępca dowódcy (dubler)mjr kontr. Dawid Kutateładzeadiutantkpt. Wacław Skórzewskilekarz medycynykpt. lek. Jan Zakrzewskistarszy lekarz weterynariimjr Julian Jan Kaplińskioficer zwiadowczypor. Bohdan PiątkowskiII z-ca dowódcy [kwatermistrz]kpt. adm. (art.) Mieczysław Kamińskioficer mobilizacyjnykpt. adm. (art.) Zygmunt August Kuroczyckioficer administracyjno-materiałowykpt. Antoni Łotuszkaoficer gospodarczykpt. int. Andrzej Zielińskioficer żywnościowypor. Czesław Walczyńskidowódca plutonu łącznościpor. Stefan Wójcickioficer plutonuppor. Hipolit Krajewskidowódca szkoły podoficerskiejkpt. Walenty Rakowskiz-ca dowódcykpt. Jerzy Stypułkowskidowódca plutonupor. Józef Wincenty Łukaszewiczdowódca 1 bateriikpt. Ryszard Niewiarowskidowódca plutonuppor. Jerzy Hersedowódca 2 bateriikpt. Ryszard Radzikowskidowódca plutonupor. Władysław Witold Małkowskidowódca 3 bateriikpt. Jan Kostkadowódca plutonuppor. Jędrzej Franciszek Ksawery Święcickidowódca 4 bateriikpt. Leonard Kazimierz Skarżyńskidowódca plutonupor. Mieczysław Sokołowski
Mobilizacja dywizjonu w 1939 W sierpniu 1939 roku dywizjon odbywał w okolicach Wyszkowa ćwiczenia z Mazowiecką Brygadą Kawalerii. 24 sierpnia o 5:00 zarządzono mobilizację. Dywizjon został przeniesiony do rejonu Gorzkiewki – Imielin. Konie z poboru były słabej jakości, brakowało pistoletów, reszta uzbrojenia i wyposażenia były zgodne z etatami. 26 sierpnia 1 dak odmaszerował w rejon na północ od Przasnysza, do miejsca koncentracji Mazowieckiej Brygady Kawalerii. Marsz odbył się w czterech etapach, poprzez Strugę, Radzymin, Winnicę, Krasne, osiągając rano 30 sierpnia rejon Krzynowłogi Małej. 31 sierpnia wraz z brygadą zajął stanowiska na wschód od Mławy, na prawym skrzydle Armii „Modlin”.
W czasie mobilizacji dywizjon sformował:w alarmie, w grupie jednostek oznaczonych kolorem zielonym: 1 dywizjon artylerii konnej na etatach wojennych, bateria artylerii konnej nr 15 z plutonem kolumny amunicyjnej, szwadron łączności nr 1, szwadron pionierów nr 2, drużyna parku uzbrojenia nr 141. I rzucie mobilizacji powszechnej: uzupełnienie marszowe dla szwadronu pionierów nr 2, uzupełnienie marszowe dla szwadronu łączności nr 1, pluton marszowy 1 dywizjonu artylerii konnej, pluton marszowy 9 dywizjonu artylerii konnej, pluton marszowy 11 dywizjonu artylerii konnej. II rzucie mobilizacji powszechnej: Ośrodek Zapasowy Artylerii Konnej nr 1 Mińsk Mazowiecki.
1 dak w kampanii wrześniowej Działania bojowe W kampanii wrześniowej 1939 walczył w składzie Mazowieckiej BK. W jego skład wchodziły cztery baterie artylerii konnej (organizacja dak na stopie wojennej).
31 sierpnia wraz z brygadą zajął rejon wyjściowy na wschód od Mławy, na prawym skrzydle Armii „Modlin”. Dywizjon przygotował zakryte stanowiska ogniowe. Tam opracowano ognie typowe dla prowadzenia obrony stałej. W czasie prac przygotowawczych do przyszłych działań określono dokładnie cele, wstrzelano nastawy do wybranych charakterystycznych punktów terenowych, umożliwiających już w czasie działań bojowych szybkie poprawianie ogni oraz stawianie zapór ogniowych na odcinkach zagrożenia. Były to niezbędne czynności, zwłaszcza w przewidywaniu walki z bronią pancerną.
Obrona północnego Mazowsza Szeroki pas obrony Mazowieckiej Brygady Kawalerii wymusił podział baterii artylerii 1 dywizjonu artylerii konnej do poszczególnych zgrupowań: Zgrupowanie „Krzynowłoga Mała” składające się z 11 pułku ułanów i 3 batalionu strzelców baterie 2. i 3. Zgrupowanie „płk dypl. Albrechta” składające się z 1 pułku szwoleżerów i 1 baterii w rejonie Kaki Mroczki. 4 bateria pozostała w odwodzie w miejscowości Łanięta, jako artyleria ogólnego działania, w gotowości do wsparcia 3 batalionu strzelców. Dowództwo dywizjonu przy 3 bs. 1 września od godz. 6:00 do 10:00 1 bateria wspierała obronę 1 pszw. przed natarciem niemieckiej 1 Brygady Kawalerii. Ok. godz. 10:00 1 bateria udzieliła wsparcia czacie wystawionej przez szwadron 1/11 puł. we wsi Rembielin, którą atakowały oddziały rozpoznawcze niemieckich 1 BK i 12 Dywizji Piechoty. Podczas ostrzału 1/1 dak unieruchomiła kilka pojazdów pancernych. Od godz. 12:00 do 14:00 3 bateria udzieliła wsparcia szwadronowi 2/11 puł. przy szosie Janowo-Krzynowłoga Mała atakowanemu przez piechotę 12 DP. Po godz. 15:00 2 bateria celnie ostrzelała niemiecki zmotoryzowany batalion piechoty. 4 bateria po godz. 17:00 ostrzelała niemiecką zmotoryzowaną baterię artylerii, w wyniku ostrzału bateria ta porzuciła jedno ze swoich dział. Stanowiska baterii 1 dak były ostrzeliwane przez niemiecką artylerię, lotnictwo niemieckie atakowało stanowiska ogniowe 1/1 dak. W jednej z armat 3/1 dak uszkodzeniu uległ oporopowrotnik. O godz. 2:00 1 dak pod osłoną 1 pszw. wycofał się na następną rubież opóźniania.
2 września od świtu dywizjon rozwinął się bateriami przy wspieranych oddziałach: 4/1 dak wraz z 3 bs na stanowiskach przed wsią Łoje. 3/1 dak wraz z dywizjonem 11 puł. mjr. Bohdana Wieczorkiewicza, na lewo od 3 bs. 2/1 dak z 7 pułkiem ułanów na stanowiskach we wsi Kot i Oględa Szlachecka. 1/1 dak z 1 pszw. w odwodzie. Baterie te działać miały jako artyleria bezpośredniego wsparcia, na rzecz wspieranych pododdziałów. Taki podział artylerii pozbawił dowódcę całości walczącego zgrupowania odwodu ogniowego, co w zasadniczy sposób utrudniało dowodzenie. 2 września ok. godz. 10:00 pod nowe stanowiska 3 bs podeszły oddziały niemieckie, cały 1 dak skoncentrował ostrzał na przedpole batalionu. 4/1 dak ostrzelała grupę niemieckich pojazdów, zmuszając je do wycofania, jeden unieruchamiając. Spowodowało, to odkrycie jej stanowisk ogniowych i natychmiastowe nakrycie ognia niemieckiej artylerii. Bateria natychmiast zmieniła stanowiska, nie uczestnicząc w dalszej walce. 3/1 dak od godz. 7:30 wspierała walkę obronną 11 p uł. pod wsią Łoje, wspólnie z dywizjonem 11 puł. rozproszyła niemiecką kompanię piechoty. Od godz. 10:00 nacisk niemieckich oddziałów na dywizjon 11 puł. spowodował wycofanie się go na rubież obrony 3 bs. Od godz. 12:00 stanowiska 3 bs zostały obłożone silnym ostrzałem niemieckiej artylerii, jednocześnie o godz. 15:00 nastąpiło przełamanie obrony strzelców z Rembertowa na wzgórzu 195,5. O godz. 16:00 2/1 dak wsparła kontratak mający odrzucić piechotę niemiecką, lecz o zmroku kontratak przerwano. W godzinach przedwieczornych w kierunku Przasnysza zostało wyprowadzone niemieckie natarcie, 1 dak ostrzeliwał szosę do Przasnysza. 1 szwadron kolarzy wycofał się pozostawiając 2 baterię bez osłony. Ogniem na wprost bateria 2/1 dak odrzuciła niemieckie natarcie ze swojego przedpola. Lotnictwo niemieckie rozpoznawało stanowiska ogniowe baterii, sprowadzając na nie ostrzał artyleryjski lub ataki lotnicze. 2 września poległo 14 żołnierzy dywizjonu.
Od godz. 1:00 3 września 1 dywizjon wraz z pozostałymi siłami Mazowieckiej BK rozpoczął odwrót na następną linię obrony. Dowództwo 1 dak, 2., 3. i 4 bateria obeszły Przasnysz od zachodu i zajęły o świcie stanowiska na południe od tego miasta. 1 bateria w osłonie 7 puł. dotarła na miejsce inną trasą. 1 dak zajął stanowiska ogniowe w rejonie Dobrzankowa, wydzielając 3/1 dak do wsparcia 11 puł. Podczas walk o Rostków ułanów 11 pułku wspierała 3 bateria. Pomimo tego o godz. 16:00 niemiecka piechota ze wsparciem artylerii i czołgów z Dywizji Pancernej „Kempf”, zdołała zdobyć wieś Rostkowo i las obok. Wraz z 11 puł. wycofała się 3/1 dak. Po wyjściu z lasu została zaobserwowana przez niemieckiego lotnika i ostrzelana przez naprowadzoną artylerię. W godzinach popołudniowych 1/1 dak wspierała walkę 1 pszw. z niemiecką kawalerią. W nocy 3/4 września dywizjon wraz z brygadą wykonał odwrót na rubież Krzyżewo, Żbiki, Szwejki. 4 września po godz. 8:00 ogniem korygowanym z samolotu ostrzelano dywizjonowy punkt obserwacyjny, przeniesiono go do rejonu Karniewa. 2/1 dak z rejonu wsi Szczuki wspierała od godz. 6:00 walkę 7 p uł. z niemiecką 1 BK na szosie z Przasnysza do Makowa Mazowieckiego, w rejonie wsi Bogate. W rejonie wsi Szwejki ok. godz. 8:00 niemieckie samochody pancerne zaatakowały 2/11 puł., w wyniku ostrzału 2 baterii, zniszczono jeden samochód pancerny, atak odparto. Na stanowiska obronne ułanów we wsi Bogate o godz. 9:00 wyszło natarcie niemieckiej spieszonej kawalerii ze wsparciem czołgów. Natarcie odparto, lecz 7 pułk wraz z 2 baterią odskoczyli na następną rubież obrony. Ok. godz. 12:00 obronę 1/11 p uł. we wsi Żbiki wsparła 1/1 dak, wobec przewagi niemieckiej szwadron wycofał się do wsi Kozin. Sekcja ckm 3 baterii zestrzeliła niemiecki samolot obserwacyjny.
Nad Narwią i Bugiem