thumb|250px|Boksyt thumb|250px|Boksyt, Les Baux-de-Provence
Boksyt – ilasta skała osadowa składająca się głównie z wodorotlenków glinu (hydrargilitu, bemitu lub diasporu), jest głównym źródłem glinu na świecie. Zawiera też minerały ilaste, krzemionkę, tlenki i wodorotlenki żelaza. Nazwa boksyt pochodzi od francuskiego miasteczka Les Baux-de-Provence w południowej Francji, gdzie w 1821 r. francuski geolog i mineralog Pierre Berthier po raz pierwszy odkrył i opisał złoża tej skały. Berthier nazwał tę skałę terre d’alumine des Baux. W 1844 r. Pierre-Armand Dufrénoy wprowadził określenie beauxite, natomiast nazwę bauxite przyjął Henri Sainte-Claire Deville w roku 1861, kiedy po raz pierwszy w historii ruszyła przemysłowa eksploatacja złóż boksytu.
Boksyt jest najczęściej koloru czerwonego lub brunatnego, drobnoziarnisty, miękki, słabo spojony lub zwięzły i twardy. W największych ilościach powstaje na miejscu wietrzenia skał glinokrzemianowych w klimacie gorącym. Jest podstawową rudą glinu. Używany też w metalurgii (jako topnik) oraz do wyrobu materiałów ogniotrwałych i szybko twardniejących cementów. Boksyt występuje w dwóch odmianach: laterytowej (krzemianowej) i krasowej (węglanowej).
Górnictwo boksytów jest najlepiej rozwinięte w Australii – jej udział w 1995 roku w światowej produkcji sięgał aż 39%. Największe złoża, o dużej zawartości tlenku glinu (do 60%), odkryto w 1955 r. w rejonie Weipa nad Zatoką Karpentaria. Wielkość tego złoża oszacowano wówczas na 2,2 mld ton rudy. Inne wielkie złoża na północnym wybrzeżu tego kontynentu zlokalizowano na Półwyspie Gove (w 1952 r.) oraz w rejonie Admiralty Gulf, a także na wschód od Perth w okolicy Darling Range. Z końcem lat 60. XX w. łączne zapasy boksytów w Australii oszacowano na 3,5 mld ton czystego metalu. Australijski eksport skierowany jest głównie do Japonii(tl): Australijskie boksyty, w: „Poznaj Świat”, R. XIX, nr 9 (226), wrzesień 1971, s. 41..
Ponad 30% światowej produkcji boksytów przypada na kraje Ameryki Łacińskiej, zwłaszcza na Jamajkę (9,9%) i Brazylię (8%), a także na Wenezuelę, Surinam i Gujanę. W Afryce wielkim ich producentem jest Gwinea (12% światowego wydobycia). Udział pozostałych państw wynosi poniżej 20%, a są wśród nich – między innymi – Chiny, Indie, Rosja, Kazachstan. W Europie najwięcej boksytów wydobywa się w Grecji (1,7%) i na Węgrzech (1%). Znikomą produkcją charakteryzuje się obecnie Francja, która jeszcze w 1999 roku należała do liczących się producentów tego surowca. W Polsce boksyt występuje m.in. koło Nowej Rudy na Dolnym Śląsku.
Światowe wydobycie i zasoby boksytów (dane szacunkowe z 2001 w tys. ton)
Kraj Wydobycie Zasoby Baza zasobów 2000 2001 Australia 53 800 53 500 3 800 000 7 400 000 Brazylia 14 000 14 000 3 900 000 4 900 000 Chiny 9000 9200 720 000 2 000 000 Gwinea 15 000 15 000 7 400 000 8 600 000 Gujana 2400 2000 700 000 900 000 Indie 7370 8000 770 000 1 400 000 Jamajka 11 100 13 000 2 000 000 2 500 000 Rosja 4200 4000 200 000 250 000 Surinam 3610 4000 580 000 600 000 Stany Zjednoczone NA NA 20 000 40 000 Wenezuela 4200 4400 320 000 350 000 Inne kraje 10 800 10 200 4 100 000 4 700 000 Świat – razem 135 000 137 000 24 000 000 34 000 000
Poniżej tabela pokazująca zmiany w wydobyciu, jakie nastąpiły w kolejnych latach. (dane w tys. ton obejmujące lata 2007 i 2008) Źródło: U.S. Geological Survey, Mineral Commodity Summaries, styczeń 2009
Kraj Wydobycie Zasoby Baza zasobów 2007 2008 Gwinea 18 000 18 000 7 400 000 8 600 000 Australia 62 400 63 000 5 800 000 7 900 000 Wietnam 30 30 2 100 000 5 400 000 Jamajka 14 600 15 000 2 000 000 2 500 000 Brazylia 24 800 25 000 1 900 000 2 500 000 Gujana 1600 1600 700 000 900 000 Indie 19 200 20 000 770 000 1 400 000 Chiny 30 000 32 000 700 000 2 300 000 Grecja 2220 2200 600 000 650 000 Iran – 500 – – Surinam 4900 4500 580 000 600 000 Kazachstan 4800 4800 360 000 450 000 Wenezuela 5900 5900 320 000 350 000 Rosja 6400 6400 200 000 250 000 Stany Zjednoczone – – 20 000 40 000 Inne kraje 7150 6800 3 200 000 3 800 000 Świat – razem 202 000 205 000 27 000 000 38 000 000
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Skały rezydualne Kategoria:Surowce mineralne