Centuria nadbrzeżna (Centaurium littorale (Turner) Gilmour) – gatunek rośliny z rodziny goryczkowatych (Gentianaceae). Występuje na rozległych obszarach Europy (poza południowo-wschodnią i północną częścią) oraz w zachodniej Azji (Kazachstan, Uzbekistan i Turkmenistan).
Zmienność Gatunek zróżnicowany na trzy podgatunki: Centaurium littorale subsp. littorale – solniska nadmorskie; rośliny niskie (do 15 cm), o łatkach korony 6–7 mm długości i gładkich brzegach liści. Występuje w Europie Zachodniej (od Półwyspu Iberyjskiego po Wyspy Brytyjskie, na Półwyspie Skandynawskim, krajach bałtyckich, Białorusi i Ukrainie); w Polsce na solniskach na wybrzeżu; Centaurium littorale subsp. compressum (Hayne) Kirschner – znany tylko z Niemiec i Czech; Centaurium littorale subsp. uliginosum (Waldst. & Kit.) Rothm. ex Melderis. – rośliny do 20, czasem 30 cm wysokości, o szorstkich brzegach liści i łodygach, łatki korony do 3–6 mm długości. Występuje od Francji poprzez środkową i wschodnią Europę po Azję. W Polsce rośnie w okolicach Myśliborza, Pyrzyc i nad jeziorem MiedwiePiotrowska H. 2001. Centuria nadbrzeżna. s. 295-296. W: Polska Czerwona Księga Roślin, Kraków 2001. ..
Morfologia thumb|180px|left|Liście równowąskie i szorstkie u ssp. uliginosum mały|lewo|180px|Kwiaty ssp. uliginosum Łodyga Zwykle od 10 do 20 cm wysokości, rzadziej nieco wyższa. Naga lub owłosiona. Liście Liście dolne skupione w przyziemną rozetę, zachowaną także w czasie kwitnienia. Liście łodygowe osiągają 10–20 (rzadko do 35) mm długości i 3–5 mm szerokości, są równowąskie lub równowąskopodługowate, tępe, 1- lub 3-nerwowe. Kwiaty Różowe, zebrane w wierzchotki, na początku kwitnienia gęste, później rozpierzchłe. Kwiaty o długości 10–15 mm. Kielich podobnej długości jak rurka, z łatkami rozciętymi niemal do nasady, równowąskimi lub lancetowatymi. Korona w dole zrośnięta w rurkę, w górze z talerzykowatym rąbkiem o łatkach do 8 mm długości, eliptycznych, tępych na końcach. Pylniki długości 2 mm. Owoc Torebka o długości 7–10 mm. Nasiona ciemnobrunatne, do 0,4 mm długości. Gatunki podobne Pozostałe dwa gatunki centurii rosnące w Polsce mają liście lancetowate do jajowatych, 3- lub 5-nerwowe, i przynajmniej górne zaostrzone.
Biologia i ekologia thumb|Centaurium littorale ssp. littorale na solnisku pod Kołobrzegiem Roślina jednoroczna lub dwuletnia. Podgatunek typowy rośnie na słonych łąkach i w zagłębieniach międzywydmowych, podgatunek uliginosum – na solniskach. Kwitnie w sierpniu i wrześniu. Gatunek charakterystyczny związku Armerion maritimae.
Zagrożenia i ochrona Roślina objęta ochroną ścisłąRozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin ().
Kategorie zagrożenia gatunku: Kategoria zagrożenia w Polsce według Czerwonej listy roślin i grzybów Polski (2006): V (narażony na wyginięcie); 2016: EN (zagrożony) Kategoria zagrożenia w Polsce według Polskiej czerwonej księgi roślin (2001): VU (vulnerable, narażony); 2014: EN (zagrożony)
Przypisy
Kategoria:Goryczkowate Kategoria:Rośliny chronione