thumb|Kwiaty farbownika lazurowego thumb|Farbownik polny Farbownik (Anchusa L.) – rodzaj roślin należący do rodziny ogórecznikowatych. Należy do niego ok. 35 gatunków roślin. Występują one w Europie, zachodniej Azji (jeden gatunek sięga Chin), w północnej Afryce, największe zróżnicowanie osiągając w basenie Morza Śródziemnego. Jeden gatunek (A. capensis) rośnie w Afryce Południowej. W Polsce naturalnie występują dwa gatunki – farbownik polny A. arvensis i lekarski A. officinalis. Kilka gatunków jest uprawianych i niektóre przejściowo dziczeją.
Jako rośliny ozdobne sadzone są z tego rodzaju zwłaszcza: farbownik lazurowy A. azurea, farbownik lekarski A. officinalis i A. capensis. Farbownik lekarski był także dawniej stosowany jako roślina lecznicza i warzywo.
Morfologia Pokrój Rośliny jednoroczne, dwuletnie i byliny osiągające do 1,5 m wysokości. Pędy podnoszące się lub prosto wzniesione. Rośliny szorstko owłosione, rzadko miękko owłosione, z włoskami przylegającymi. Liście Skrętoległe, pojedyncze. Najczęściej całobrzegie i lancetowate. Kwiaty 5-krotne, skupione w szczytowe skrętki, zwykle wydłużające się w czasie owocowania, z lancetowatymi przysadkami. Działki kielicha zrośnięte tylko u nasady. Bywają równe lub nierówne, kształtu równowąskiego do trójkątnego i zwykle powiększają się nieco podczas owocowania. Płatki korony zrośnięte w krótką rurkę, zamkniętą osklepkami, poza tym z łatkami rozpostartymi w kolistą lub dzwonkowatą koronę, równe lub nierówne. Gardziel korony może być prosta lub zgięta. Płatki barwy niebieskiej, fioletowej, białej lub żółtawej. Pręciki równej długości, krótsze od rurki korony, nitki i pylniki zwykle krótkie. Zalążnia górna, czterokomorowa, z pojedynczą, krótką szyjką słupka niewystającą z rurki korony. Znamię główkowate i rozwidlone. Owoce Rozłupnie rozpadające się na cztery zwykle czarne lub brązowe i pomarszczone rozłupki.
Systematyka Rodzaj należy do podplemienia Boragininae, plemienia Boragineae, podrodziny Boraginoideae, rodziny ogórecznikowatych Boraginaceae.
Rodzaj jest różnie ujmowany w klasyfikacjach. W szerokim ujęciu Anchusa sensu lato stanowi potwierdzoną w badaniach molekularnych grupę monofiletyczną, której taksonem siostrzanym jest Trachystemon orientalis. W obrębie grupy stwierdzono cztery linie rozwojowe obejmujące kolejno następujące taksony: 1) Phyllocara, Hormuzakia, Anchusa podrodzaj Buglossum i A. podrodzaj Buglossoides; 2) Gastrocotyle; 3) A. podrodzaj Buglossellum i Cynoglottis; 4) A. podrodzaj Anchusa, Lycopsis i Anchusella. W szerokim ujęciu rodzaju wszystkie te taksony są do niego włączane, natomiast w wąskim ujęciu rodzaj ograniczany jest do podrodzaju Anchusa, a pozostałe podrodzaje (Buglossum, Buglossoides, Buglossellum) wyodrębniane są jako osobne rodzaje.
Część gatunków tu dawniej włączanych przeniesiona została do innych rodzajów (wychodząc poza ramy rodzaju nawet w jego szerokim ujęciu), np. dawny farbownik niezapominajkowy Anchusa myosotiflora Lehm. → brunera wielkolistna Brunnera macrophylla (Adams) I.M.Johnst., a farbownik zimozielony Anchusa sempervirens (L.) Tausch → Pentaglottis sempervirens (L.) Tausch ex L.H.Bailey, Anchusa cretica Mill. → Anchusella cretica (Mill.) Bigazzi, E.Nardi & Selvi. Podawany z Polski jako efemerofit farbownik wschodni Anchusa orientalis (L.) Rchb. fil. klasyfikowany jest jako podgatunek Anchusa arvensis subsp. orientalis (L.) Nordh.
Wykaz gatunków
Przypisy
Kategoria:Ogórecznikowate Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza