Bitwa pod Lipskiem (), znana też jako „bitwa narodów” – starcie zbrojne stoczone pod Lipskiem w dniach 16–19 października 1813 roku między wojskami francuskimi pod przywództwem Napoleona Bonaparte a wojskami koalicji antyfrancuskiej (złożonej z Austrii, Prus, Rosji, Wielkiej Brytanii i Szwecji). Była to największa bitwa w kampaniach Napoleona i jego najcięższa porażka, aczkolwiek bardziej symboliczną stała się bitwa pod Waterloo.
Historia Napoleon starał się utrzymać swoje zdobycze w Niemczech, zwyciężając siły rosyjsko-pruskie w dwóch zaciętych bitwach pod Lützen (2 maja), oraz Budziszynem (20–21 maja). Zwycięstwa te doprowadziły do krótkiego zawieszenia broni. Sprzymierzeni podjęli działania pod wodzą Gebharda von Blüchera, księcia Karola Szwedzkiego (Bernadotte) i Karla Schwarzenberga. Ich taktyka polegała na unikaniu samego Napoleona, ale na starciach z jego marszałkami, co dało im zwycięstwa w potyczkach pod Grossbeeren, Kulm, Kaczawą (Katzbach) i Dennewitz. thumb|Jan Chełmiński Książę Józef Poniatowski na czele wojsk pod Lipskiem thumb|upright=1.3|Plan bitwy – 16 października 1813 thumb|upright=1.3|Plan bitwy – 18 października 1813
Napoleon, któremu nie udało się zdobyć Berlina, wycofał się na zachód, przekraczając pod koniec września Łabę i organizując swoje siły wokół Lipska, aby chronić swoje linie i spotkać się ze sprzymierzonymi. Armia francuska została skoncentrowana na obszarze od Taucha, przez Stötteritz, gdzie ulokowano dowództwo, aż do Lindenau. Prusacy nadciągnęli z kierunku Wartenburga, Austriacy i Rosjanie od Drezna, a siły szwedzkie od północy. W sumie Francuzi mieli 190 tys. żołnierzy, zaś sprzymierzeni 360 tys. – obie strony posiadały potężną artylerię, jednak Napoleon miał 2 razy mniej armat – łącznie po obu stronach było 2200 dział.
Napoleon opracował plan mający na celu zniszczenie armii czeskiej gen. Karla Schwarzenberga. Po związaniu Austriaków i Rosjan przez 40 tys. żołnierzy Murata, na jej prawe skrzydło uderzyć miało ok. 50 tys. Marmonta i Macdonalda (XI korpus), a centrum miało zaatakować 45 tys. żołnierzy Oudinota i Bertranda. Cały plan zniszczył pruski gen. Blucher, który już 15 października starł się z Marmontem.
Ordre de Bataille
WIELKA ARMIA (Grande Armée): dowódca – Napoleon I Bonaparte, cesarz Francuzów, król Włoch szef sztabu – marsz. Louis-Alexandre Berthier, książę Neufchatel i Wagram
Prawe skrzydło: dowódca: marsz. Joachim Murat, król Neapolu
Lewe skrzydło: dowódca: marsz. Michel Ney, książę Moskwy
Gwardia Cesarska I Korpus Młodej Gwardii – marsz. Nicolas Charles Oudinot, książę Reggio II Korpus Młodej Gwardii – marsz. Édouard Mortier, książę Treviso I Dywizja Starej Gwardii – gen. hr. Louis Friant Korpus Kawalerii Gwardii – gen. hr. Étienne Marie Antoine Champion de Nansouty
Wojska liniowe: II Korpus – marsz. Claude-Victor Perrin, książę Belluno III Korpus – gen. hr. Joseph Souham IV Korpus – gen. hr. Henri Gatien Bertrand V Korpus – gen. hr. Jacques Alexandre Law de Lauriston VI Korpus – marsz. Auguste Marmont, książę Raguzy VII Korpus – gen. hr. Jean-Louis-Ébénézer Reynier VIII Korpus (polski) – marsz. książę Józef Poniatowski IX Korpus – marsz. Pierre Augereau, książę Castiglione XI Korpus – marsz. Étienne Macdonald, książę Tarentu
Dywizje samodzielne: w tym dywizja gen. Dąbrowskiego (polska)
Kawaleria rezerwowa: I Korpus Kawalerii – gen. hr. Victor de Fay de Latour-Maubourg II Korpus Kawalerii – gen. hr. Horace Sébastiani III Korpus Kawalerii – gen. Jean Toussaint Arrighi de Casanova, książę Padwy IV Korpus Kawalerii (polski) – gen. François Étienne Kellermann (w zastępstwie dowodził gen. Michał Sokolnicki) V Korpus Kawalerii – gen. Pierre Claude Pajol
Wojska koalicyjne (austriacko-prusko-rosyjsko-szwedzkie)
ARMIA CZESKA dowódca – feldmarsz. książę Karl Philipp Schwarzenberg szef sztabu gen. hr. Joseph Radetzky von Radetz
Wojska austriackie I Korpus – gen. hr. Hieronymus Karl von Colloredo-Mansfeld II Korpus – gen. hr. (wzięty do niewoli 16 X, dowództwo przejął gen. książę Aloys Gonzaga von und zu Liechtenstein) III Korpus – gen. hr. Ignác Gyulay von Maros-Németh IV Korpus – gen. hr. Korpus Rezerwowy – gen. kronprinz Friedrich von Hessen-Homburg
Wojska rosyjsko-pruskie dowódca- gen. książę Michaił Barclay de Tolly szef sztabu – gen. Iwan Dybicz Grupa korpusów – gen. hr. Ludwig Wittgenstein Dywizja Kawalerii – gen. hr. Piotr Pahlen I Korpus – gen. książę Andrej Gorczakow II Korpus – gen. książę Eugeniusz Wirtemberski Wojska rezerwowe – wielki książę Konstanty Piechota rezerwowa – gen. Michaił Miłoradowicz Korpus Grenadierów – gen. Nikołaj Rajewski Gwardia Cesarska – gen. Aleksiej Jermołow Gwardia Królewska (pruska) II Korpus (pruski) – gen. hr. Kawaleria rezerwowa – gen. książę Dmitrij Golicyn Korpus Kawalerii Gwardii – gen. książę Dmitrij Golicyn Korpus Kozaków dońskich – ataman hr. Matwiej Płatow
ARMIA ŚLĄSKA dowódca – gen. Gebhard Leberecht von Blücher generał-kwatermistrz (odpowiednik szefa sztabu) – gen. August Neidhardt von Gneisenau I Korpus (pruski) – gen. Johann David Ludwig von Yorck Korpus Rosyjski – gen. baron Fabian Gottlieb von der Osten-Sacken Grupa korpusów – gen. hr. Alexandre Andrault de Langeron Awangarda – gen. Aleksander Rudczewicz IX Korpus (rosyjski) – gen. Zachar Ołsufiew X Korpus (rosyjski) – gen. Piotr Kapcewicz
ARMIA PÓŁNOCY dowódca – Karl Johan (właściwie Jean Baptiste Jules Bernadotte), następca tronu Szwecji szef sztabu – gen. baron III Korpus (pruski) – gen. Friedrich Wilhelm Bülow von Dennewitz Korpus Rosyjski – gen. baron Ferdinand von Wintzingerode Korpus Szwedzki – feldmarsz. hr. Curt Bogislaus von Stedingk
ARMIA POLSKA (rezerwowa) dowódca – gen. hr. Levin August von Bennigsen szef sztabu – gen. Oppermann Dywizja awangardy – gen. Paweł Stroganow Korpus – gen. Dmitrij Dochturow, 12 Dywizja Piechoty – gen. Chowanski, 13 Dywizja Piechoty – gen. Lindfors, 26 Dywizja Piechoty – gen. Iwan Paskiewicz, Dywizja Kawalerii – gen. Eufemiusz Czaplic
Bitwa thumb|lewo|Bitwa pod Lipskiem Bitwa pod Lipskiem rozpoczęła się 16 października atakiem 78 tys. żołnierzy sprzymierzonych od południa (na Wachau, Markleenberg i Liebertwolkwitz) i 54 tys. od północy, którzy niewiele jednak osiągnęli i zostali zmuszeni do wycofania. Następnego dnia obie strony toczyły potyczki w oczekiwaniu na nadejście posiłków. 18 października sprzymierzeni przypuścili silny atak ze wszystkich stron, po 9 godzinach bitwy wypierając powoli Francuzów w stronę Lipska. Obie strony poniosły ciężkie straty i tylko odwaga francuskich żołnierzy zapobiegła przełamaniu frontu. W czasie bitwy ks. Józef Poniatowski został, jako jedyny cudzoziemiec, mianowany marszałkiem Francji. Napoleon dostrzegł, że bitwa może się zakończyć jedynie klęską i w nocy z 18 na 19 października rozpoczął wycofywanie większości armii przez Elsterę. Przeprawa szła dobrze, dopóki most nie został zniszczony przez zdenerwowanego francuskiego kanoniera – odciął on od przejścia na drugi brzeg 15 tys. żołnierzy i 150 armat, w tym Poniatowskiego otoczonego krakusami, rannego już wcześniej czterokrotnie. Polski marszałek zginął w czasie próby sforsowania rzeki na koniach, otrzymał tam kolejny postrzał i utonął.
thumb|Pomnik Bitwy Narodów pod Lipskiem Straty francuskie w Bitwie Narodów wyniosły ok. 55 tys. (w tym 9 tys. Polaków) zabitych, rannych, wziętych do niewoli; 15 tys. Sasów zmieniło front. Wśród dowódców straty były równie znaczne: 1 marszałek (Poniatowski), 15 generałów (z Polaków: Estko i Kwaśniewski) oraz 14 majorów i pułkowników. Francuzi stracili 250 dział, 900 pojazdów i 130 tys. karabinów. Ceną zwycięstwa koalicji było 70 tys. zabitych i rannych.
Skutki Przegrana obaliła porządek ustanowiony pokojem w Tylży, przypieczętowując los księstwa Warszawskiego i Wolnego Miasta Gdańsk oraz zmianę granic królestw Saksonii oraz Prus, jaka miała dopiero nastąpić.
Upamiętnienie mały|Hala Stulecia we Wrocławiu, 1930 Pomnik Bitwy Narodów odsłonięty w 1913 roku w setną rocznicę bitwy.
Dla uczczenia rocznicy wybudowano również Halę Stulecia we Wrocławiu.
Walki żołnierza polskiego pod Lipskiem zostały, po 1990 r., upamiętnione na Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie napisem na jednej z tablic, „LIPSK 16 – 19 X 1813”.
Napis „1813 – 1913” upamiętniający setną rocznicę bitwy widnieje na Czarciej Maczudze w Gorzeszowie.
Zobacz też Bitwa pod Lipskiem (1920)
Przypisy
Linki zewnętrzne Bitwa pod Lipskiem – artykuł w portalu Konflikty.pl
Bitwa pod Lipskiem Kategoria:Bitwy VI koalicji antyfrancuskiej Kategoria:Bitwy w 1813 Kategoria:Bitwy w historii Austrii Kategoria:Bitwy w historii Niemiec Kategoria:Bitwy w historii Rosji Kategoria:Bitwy w historii Szwecji Bitwa pod Lipskiem