Słowenia, Republika Słowenii ( , ) – państwo położone w Europie Południowej nad morzem Adriatyckim, graniczy od zachodu z Włochami, od północy z Austrią, od wschodu z Węgrami oraz od południa z Chorwacją. Stolicą i największym miastem kraju jest Lublana. Słowenia jest najzamożniejszym oraz najbardziej rozwiniętym, szczególnie pod względem gospodarczym, państwem byłej Jugosławii i jednocześnie jednym z najbardziej zamożnych i rozwiniętych krajów Europy Środkowo-Wschodniej. Językiem urzędowym jest język słoweński.
Słowenia należy do ONZ od 1992 roku, NATO od 29 marca 2004, jest też członkiem UE od 1 maja 2004 roku, od 1 stycznia 2007 państwo jest również członkiem strefy euro.
Geografia thumb|Jaskinia Postojna 250px|Krainy historyczne Słowenii thumb|Lublana
Powierzchnia: ląd: 20 151 km² woda: 122 km² całkowita: 20 273 km² Długość granic lądowych: Austria: 330 km Chorwacja: 670 km Węgry: 102 km Włochy: 232 km całkowita: 1334 km Długość wybrzeża: całkowita: 46,6 km Najludniejsze miasta: Lublana: 278 tys. Maribor: 147 tys. Novo mesto: 41 tys. Celje: 42 tys. Kranj: 37 tys.
Słowenia to w większości kraj wyżynny i górski: 90% jej powierzchni leży ponad 300 m n.p.m. Najwyższy szczyt to położony w Alpach Julijskich Triglav (2864 m); znajduje się on na terenie parku narodowego o tej samej nazwie. Prawie połowę kraju zajmują lasy, sprawiając, że Słowenia to jedno z najbardziej zalesionych państw na świecie. Ziemie uprawne stanowią 43% ogółu powierzchni.
Najdłuższe rzeki to Sawa i Drawa wpadające do Dunaju, Socza na zachodzie, Mura na północnym wschodzie, Krka na południowym wschodzie oraz Kupa, stanowiąca na pewnym odcinku granicę z Chorwacją. Największe jeziora to: okresowe jezioro Cerknica oraz górskie Bohinjsko i Bled.
Na terenie Słowenii, zwłaszcza w położonej w jej południowo-zachodniej części, Krasie, licznie występują zjawiska krasowe: podziemne rzeki, jaskinie (około 7000), z których najsłynniejsza jest znajdująca się w miejscowości Postojna Postojnska jama. Mniej znane są Jaskinie Szkocjańskie. Inna jaskinia, Vilenica, co roku gości uczestników środkowoeuropejskiego festiwalu literackiego.
Słowenia leży na pograniczu dwóch stref klimatycznych: strefy klimatów podzwrotnikowych i umiarkowanych, która obejmuje większą część krajuWincenty Okołowicz: Strefy klimatyczne. Skala 1 : 100 000 000. W: Świat. Atlas geograficzny z częścią encyklopedyczną. Red. atlasu Leszek Glinka, Irmina Laudyn. PPWK im. E. Romera, Warszawa, Wrocław 1995, s. 56–57.. Wybrzeże i duża część Przymorza, aż do doliny Soczy, posiada klimat śródziemnomorski pośredni między morskim a kontynentalnym, z ciepłą słoneczną pogodą przez większą część roku i z łagodnymi zimami. W klimacie umiarkowanym ciepłym występują cztery pory roku. Ukształtowanie terenu sprawia, że w Słowenii w jego obrębie można wyróżnić dwa odrębne obszary klimatyczne. Wschodnia część kraju ma typ klimatu kontynentalnego, z gorącymi latami i dość mroźnymi zimami, gdzie średnie temperatury stycznia wynoszą 0 °C, a czerwca 21 °C. Natomiast na północnym zachodzie dominuje klimat alpejski, z silnymi wpływami znad Atlantyku i obfitymi opadami.
Historia
Nazwa państwa oraz narodu pochodzi z okresu Republiki Weneckiej. Wywodzi się ona od etnonimu ludności słowiańskiej zamieszkującej obszar Dalmacji i Istrii oraz historycznej Slawonii, zaludniającej dorzecza między Dunajem, Drawą i Sawą i będące we władaniu weneckich dożówDictionnaire universel français et latin, vulgairement appelé Dictionnaire de Trevoux, Tome III. s. 351–352; Treccani Enciclopedia Italiana. Pristupljeno; Rozprawy t. 9 s. 305.. Najstarsze zapisy, wymieniają również nazwę regionu jako in Sclavonis, Schiavonia, następnie Venezia Schiavonia, Schiavonia Veneta, SclavoniaJan Baudouin de Courtenay on the Dialects Spoken in Venetian Slovenia and Rezija. Rado L. Lenček, 1977; Słowiańszczyzna w kontekście przemian Europy końca XX wieku, Emil Tokarz, 2001., zob też Schiavoni. mały|Karantania z ok. 880 roku Słowiańscy przodkowie dzisiejszych Słoweńców przybyli na ziemie obecnie należące do Słowenii w VI wieku naszej ery. W VII wieku na dzisiejszym terytorium Austrii uformowało się słowiańskie Księstwo Karantanii. W połowie VIII wieku Karantanie przyjęli chrześcijaństwo. W 822 roku Karantania utraciła niepodległość – została włączona do imperium Franków.
Zabytki z Fryzyngi, najstarsze słowiańskie manuskrypty zapisane alfabetem łacińskim, które dotrwały do dzisiejszych czasów, zostały napisane około roku 1000. W XIV wieku większość słoweńskich ziem została włączona do państw rządzonych przez Habsburgów – później przekształconych w Monarchię Austro-Węgierską, w której Słoweńcy stanowili większość w takich prowincjach jak Kraina, Gorycja i Gradiska, a także znaczny odsetek ludności w Styrii, Karyntii i Istrii. W 1848 podczas Wiosny Ludów powstał program „zjednoczonej Słowenii”.
Po upadku Austro-Węgier w 1918 Słoweńcy wraz z innymi narodami południowosłowiańskimi uformowali Królestwo SHS, przemianowane na Królestwo Jugosławii w 1929. Podczas II wojny światowej ziemie słoweńskie zostały podzielone między Niemcy, Włochy i Węgry. Po wojnie, gdy odtworzono Jugosławię, Słowenia ponownie stała się jej częścią. 25 czerwca 1991 wraz z Chorwacją odłączyła się od Jugosławii, co zapoczątkowało dwa dni później w Słowenii wojnę dziesięciodniową. Na podstawie Rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 754 z 18 maja 1992 roku Słowenia została członkiem ONZ.
Słowenia dołączyła 29 marca 2004 do NATO, a 1 maja tego samego roku stała się częścią UE. 1 stycznia 2007 przyjęła walutę euro, stając się tym samym pierwszym państwem „nowej” Unii, które przyjęło wspólną europejską walutę.
Demografia Na podstawie spisu ludności z 2002 roku.
Narodowość Słoweńcy – 83,0% Serbowie – 2,0% Chorwaci – 1,8% Bośniacy – 1,1% inne odpowiedzi – 3,1% odmowa odpowiedzi – 2,5% nieznana – 6,4%
Język ojczysty słoweński – 87,8% serbsko-chorwacki – 7,8% węgierski – 0,4% albański – 0,4% inny – 1,0% nieznany – 2,7%
Język używany w domu (można było wskazać dwa) słoweński – 95,6% serbsko-chorwacki – 4,3% węgierski – 0,4% włoski – 0,3% nieznany – 2,7%
Religie, na podstawie spisu ludności z 2002 roku.
rzymscy katolicy – 57,8% w 2002 i 71,6% w 1991 prawosławni – 2,2% w 2002 i 2,4% w 1991 protestanci – 0,8% muzułmanie – 2,6% w 2002 i 1,5% w 1991 ateiści i bezwyznaniowcy – 10,1% w 2002 i 0,4% w 1991
Podział administracyjny
Regiony statystyczne
Regiony statystyczne Słowenii składają się z 12 jednostek administracyjnych utworzonych w 2000 r. w celach prawnych i statystycznych. thumb|Regiony statystyczne: 1. Gorycja, 2. Górna Kraina, 3. Karyntia, 4. Drawa, 5. Mura, 6. Słowenia Środkowa, 7. Centralna Sawa, 8. Savinja, 9. Nadbrzeżny Kras, 10. Primorska-Kraina Wewnętrzna, 11. Słowenia Południowo-Wschodnia, 12. Dolna Sawa Regiony statystyczne Polska nazwa Słoweńska nazwa Kod Stolica Powierzchnia (km²) Populacja (2019) Mura pomurska SI011 Murska Sobota 1337 114 287 Drawa podravska SI012 Maribor 2170 324 104 Karyntia koroška SI013 Slovenj Gradec 1041 70 588 Savinja savinjska SI014 Celje 2384 261 851 Centralna Sawa zasavska SI015 Trbovlje 264 41 606 Dolna Sawa posavska SI016 Brežice 885 70 067 Słowenia Południowo-Wschodnia jugovzhodna Slovenija SI017 Novo mesto 2675 144 032 Primorska-Kraina Wewnętrzna primorsko-notranjska SI018 Postojna 1456 52 544 Słowenia Środkowa osrednjeslovenska SI021 Lublana 2555 564 527 Górna Kraina gorenjska SI022 Kranj 2137 204 670 Gorycja goriška SI023 Nova Gorica 2325 117 616 Nadbrzeżny Kras obalno-kraška SI024 Koper 1044 115 016
Gminy w Słowenii Od uzyskania niepodległości przez Słowenię liczba gmin w tym państwie systematycznie wzrasta. W 1991 r. było ich 60, w 1995 r. 147, a w 2005 r. 193. Od czerwca 2011 r. kraj jest podzielony na 212 gmin, z których 11 ma status gminy miejskiej (zaznaczono je pogrubieniem). Ajdovščina Ankaran Apače Beltinci Benedikt Bistrica ob Sotli Bled Bloke Bohinj Borovnica Bovec Braslovče Brda Brezovica Brežice Cankova Celje Cerklje na Gorenjskem Cerknica Cerkno Cerkvenjak Cirkulane Črenšovci Črna na Koroškem Črnomelj Destrnik Divača Dobje Dobrepolje Dobrna Dobrova-Polhov Gradec Dobrovnik Dol pri Ljubljani Dolenjske Toplice Domžale Dornava Dravograd Duplek Gorenja vas-Poljane Gorišnica Gorje Gornja Radgona Gornji Grad Gornji Petrovci Grad Grosuplje Hajdina Hoče-Slivnica Hodoš Horjul Hrastnik Hrpelje-Kozina Idrija Ig Ilirska Bistrica Ivančna Gorica Izola Jesenice Jezersko Juršinci Kamnik Kanal ob Soči Kidričevo Kobarid Kobilje Kočevje Komen Komenda Koper Kostanjevica na Krki Kostel Kozje Kranj Kranjska Gora Križevci Krško Kungota Kuzma Laško Lenart Lendava Litija Lublana Ljubno Ljutomer Log-Dragomer Logatec Loška dolina Loški Potok Lovrenc na Pohorju Luče Lukovica Majšperk Makole Maribor Markovci Medvode Mengeš Metlika Mežica Miklavž na Dravskem polju Miren-Kostanjevica Mirna Mirna Peč Mislinja Mokronog-Trebelno Moravče Moravske Toplice Mozirje Murska Sobota Muta Naklo Nazarje Nova Gorica Novo mesto Odranci Oplotnica Ormož Osilnica Pesnica Piran Pivka Podčetrtek Podlehnik Podvelka Poljčane Polzela Postojna Prebold Preddvor Prevalje Ptuj Puconci Rače-Fram Radeče Radenci Radlje ob Dravi Radovljica Ravne na Koroškem Razkrižje Rečica ob Savinji Renče-Vogrsko Ribnica Ribnica na Pohorju Rogaška Slatina Rogašovci Rogatec Ruše Selnica ob Dravi Semič Sevnica Sežana Slovenj Gradec Slovenska Bistrica Slovenske Konjice Sodražica Solčava Središče ob Dravi Starše Straža Sveta Ana Sveta Trojica v Slovenskih goricah Sveti Andraž v Slovenskih goricah Sveti Jurij ob Ščavnici Sveti Jurij v Slovenskih goricah Sveti Tomaž Šalovci Šempeter-Vrtojba Šenčur Šentilj Šentjernej Šentjur pri Celju Šentrupert (Trebnje) Škocjan Škofja Loka Škofljica Šmarje pri Jelšah Šmarješke Toplice Šmartno ob Paki Šmartno pri Litiji Šoštanj Štore Tabor Tišina Tolmin Trbovlje Trebnje Trnovska vas Trzin Tržič Turnišče Velenje Velika Polana Velike Lašče Veržej Videm Vipava Vitanje Vodice Vojnik Vransko Vrhnika Vuzenica Zagorje ob Savi Zavrč Zreče Žalec Železniki Žetale Žiri Žirovnica Žužemberk
Gmina o największej powierzchni – Kočevje (563,7 km²)
Gmina o najmniejszej powierzchni – Odranci (6,9 km²)
Gmina o największej populacji – Lublana (289 518 mieszkańców w 2018 r.)
Gmina o najmniejszej populacji – Hodoš (362 mieszkańców w 2018 r.)
thumb|center|600px|Podział Słowenii na gminy według stanu na 2012 r.
Krainy historyczne Słowenię tradycyjnie dzieli się na następujące regiony: 1 – Przymorze (Primorska) 2 – Kraina (Kranjska), w tym: 2a – Górna Kraina (Gorenjska) 2b – Wewnętrzna Kraina (Notranjska) 2c – Dolna Kraina (Dolenjska) 3 – Karyntia (Koroška) 4 – Styria (Štajerska) 5 – Prekmurje
Warto dodać, że: Większość Karyntii i Styrii znajduje się na terytorium Austrii; Część Przymorza znajduje się na terytorium Włoch; Do Przymorza zaliczane są między innymi: Goriška oraz Istria Słoweńska (slovenska Istra); Do Dolnej Krainy zaliczana jest między innymi Biała Kraina (Bela Krajina)
Ustrój polityczny
Konstytucja Słowenii z 1991 roku ustanowiła parlamentarny system rządów. W skład dwuizbowego parlamentu wchodzą: Zgromadzenie Państwowe – Državni Zbor, 90 deputowanych wybieranych na czteroletnią kadencję (88 w głosowaniu bezpośrednim, 2 delegowanych – jeden przez mniejszość węgierską, drugi przez włoską) oraz Rada Państwowa – Državni Svet (40 członków), która jest organem doradczym. Członkowie Rady wybierani są na pięć lat w wyborach pośrednich, reprezentują regiony oraz grupy interesów.
Prezydent, który jest jednocześnie naczelnym wodzem sił zbrojnych, wybierany jest na okres 5 lat w wyborach powszechnych. Władzę wykonawczą (oprócz prezydenta) sprawują premier i 19 ministrów. Natomiast władza sądownicza należy do dożywotnio mianowanych sędziów.