Rząd Jędrzeja Moraczewskiego

Rząd Jędrzeja Moraczewskiego (formalna nazwa – Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej) – gabinet pod kierownictwem socjalistycznego premiera Jędrzeja Moraczewskiego, utworzony 17 listopadaSpotyka się także datę 18 listopada. 1918 przez Józefa Piłsudskiego.

Pod względem organizacyjnym i prawnym kontynuował prace powołanego przez Radę Regencyjną prowizorium rządowego Władysława Wróblewskiego. Politycznie był częściowo kontynuacją rządu lubelskiego Ignacego Daszyńskiego, który podporządkował się Józefowi Piłsudskiemu.

Gabinet ten ogłosił m.in. powszechne prawo wyborcze (obejmujące również kobiety)Dekret o ordynacji wyborczej do Sejmu Ustawodawczego (z dnia 28 listopada 1918; Dziennik Praw Państwa Polskiego Nr 18, poz. 46), ustanowił ośmiogodzinny dzień pracy1918, nr 17, poz. 42, zagwarantował legalność związków zawodowych1919, nr 15, poz. 209 i prawo do strajku, wprowadził inspekcję pracy1919, nr 5, poz. 90 oraz ubezpieczenia chorobowe. 20 listopada 1918 roku ogłosił swój program, zakładający przebudowę ustroju gospodarczego i społecznego wedle doktryny socjalistycznej, zapowiadając wywłaszczenie wielkiej własności ziemskiej i oddanie jej w ręce ludu pracującego pod kontrolą państwową, upaństwowienie kopalń i całego przemysłu. Jedynym posłem zagranicznym akredytowanym przez rząd Moraczewskiego był poseł niemiecki Harry KesslerStanisław Głąbiński, Wspomnienia polityczne, Pelplin 1939, s. 383-384..

Rząd ustąpił 16 stycznia 1919 po konsultacjach z Józefem Piłsudskim, który dążył do porozumienia z prawicą oraz uspokojenia sytuacji w niepodległej Polsce. Endecja uważała bowiem gabinet Moraczewskiego za zbyt radykalny, zaś jej zwolennicy odmawiali wykonywania jego poleceń (m.in. płacenia podatków), a część środowiska skłoniło do przeprowadzenia w nocy z 4 stycznia na 5 stycznia 1919 zamachu stanu. Według Stanisława Głąbińskiego, polityka Narodowej Demokracji, rząd Moraczewskiego stanowczo sprzeciwiał się rekrutacji i tworzeniu armii polskiej, pragnąc poprzestać na milicji ludowejDziennik Praw Państwa Polskiego nr 19 poz. 53, która w jego opinii była bojówką socjalistyczną, organizowaną z żywiołów niekarnychStanisław Głąbiński, Wspomnienia polityczne, Pelplin 1939, s. 385.. Także w krajach Ententy niechętnie widziano rząd składający się z byłych sojuszników Niemiec.

Skład rządu FunkcjaZdjęcieImię i nazwiskoPrzynależność partyjnaokres urzędowaniaPrezydent Ministrów75px|centerJędrzej MoraczewskiPolska Partia Socjalno-Demokratycznaod 17 listopada 1918 do 16 stycznia 1919Min. Aprowizacji75px|centerAntoni Mińkiewiczbezpartyjnyod 17 listopada 1918 do 16 stycznia 1919 Min. Komunikacji75px|centerJędrzej MoraczewskiPolska Partia Socjalno-Demokratycznaod 17 listopada 1918 do 29 grudnia 1918 75px|centerStanisław StączekPolskie Stronnictwo Ludowe – Lewicaod 29 grudnia 1918 do 16 stycznia 1919 Min. Kultury i Sztuk Pięknych75px|centerMedard DownarowiczStronnictwo Niezawisłości Narodowejod 17 listopada 1918 do 16 stycznia 1919 Min. Poczt i Telegrafów75px|centerTomasz ArciszewskiPolska Partia Socjalistycznaod 17 listopada 1918 do 16 stycznia 1919 Min. Pracy i Opieki Społecznej75px|centerBronisław ZiemięckiPolska Partia Socjalistycznaod 17 listopada 1918 do 16 stycznia 1919 Min. Przemysłu i Handlu75px|centerJerzy IwanowskiPolska Partia Socjalistycznaod 17 listopada 1918 do 16 stycznia 1919 Min. Robót Publicznych75px|centerAndrzej KędziorPolskie Stronnictwo Ludowe „Piast”od 17 listopada 1918 do 29 grudnia 1918 75px|centerJózef PruchnikPolskie Stronnictwo Ludowe – Lewicaod 29 grudnia 1918 do 16 stycznia 1919 Min. Rolnictwa i Dóbr Państwowych75px|centerFranciszek WojdaZjednoczenie Ludoweod 17 listopada 1918 do 29 grudnia 1918 75px|centerBłażej StolarskiPolskie Stronnictwo Ludowe „Wyzwolenie”od 29 grudnia 1918 do 16 stycznia 1919 Min. Skarbu Państwa75px|centerp.o. Władysław Byrkabezpartyjnyod 17 listopada 1918 do 16 stycznia 1919 Min. Spraw Wewnętrznych75px|centerStanisław ThuguttPolskie Stronnictwo Ludowe „Wyzwolenie”od 17 listopada 1918 do 16 stycznia 1919 Min. Spraw Wojskowych75px|centerp.o. Edward Śmigły-Rydz(w zastępstwie Józefa Piłsudskiego)bezpartyjnyod 17 listopada 1918 do 22 listopada 1918 75px|centerJan Wroczyńskibezpartyjnyod 22 listopada 1918 do 16 stycznia 1919 Min. Spraw Zewnętrznych75px|centerLeon WasilewskiPolska Partia Socjalistycznaod 17 listopada 1918 do 16 stycznia 1919 Min. Sprawiedliwości75px|centerLeon SupińskiZjednoczenie Demokratyczneod 17 listopada 1918 do 16 stycznia 1919 Min. Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego75px|centerKsawery PraussPolska Partia Socjalistycznaod 17 listopada 1918 do 16 stycznia 1919 Min. Zdrowia Publicznego75px|centerp.o. Witold Chodźkobezpartyjnyod 13 grudnia 1918 do 16 stycznia 1919 Minister bez teki75px|centerTomasz NocznickiPolskie Stronnictwo Ludowe „Wyzwolenie”od 17 listopada 1918 do 16 stycznia 1919 Minister bez teki75px|centerWincenty WitosPolskie Stronnictwo Ludowe „Piast”od 17 listopada 1918 do 29 grudnia 1918 Minister bez teki75px|centerMarian MalinowskiPolska Partia Socjalistycznaod 17 listopada 1918 do 16 stycznia 1919 Minister bez teki75px|centerFranciszek WójcikPolskie Stronnictwo Ludowe – Lewicaod 29 grudnia 1918 do 16 stycznia 1919

Uwagi

Przypisy

Bibliografia Kto był kim w Drugiej Rzeczypospolitej (redakcja naukowa Jacek M.Majchrowski przy współpracy Grzegorza Mazura i Kamila Stepana), Warszawa 1994, wyd. BGW, , t. I, s. 21.

Moraczewskiego Kategoria:1918 w Polsce Kategoria:1919 w Polsce