Emil Erwin Zegadłowicz (ur. 20 lipca 1888 w Białej Krakowskiej, zm. 24 lutego 1941 w Sosnowcu) – polski poeta, prozaik, znawca sztuki i tłumacz.

Życiorys thumb|left|Miejsce narodzin Emila Zegadłowicza (Bielsko-Biała, ul. Wyzwolenia 33)

Urodził się w Białej Krakowskiej, był synem nauczyciela Tytusa Zegadłowicza i Elżbiety Kaiszarówny. Dzieciństwo spędził w Gorzeniu Górnym niedaleko Wadowic, gdzie jego ojciec miał dwór letniskowy. Uczęszczał do gimnazjum w Wadowicach, ukończył je w 1906. Studiował polonistykę, germanistykę i historię sztuki na UJ, a następnie w Wiedniu i w Dreźnie.

W latach 1919–1921 pracował w Ministerstwie Kultury i Sztuki, gdzie był urzędnikiem Wydziału LiteraturyDariusz Marciniec, Ministerstwo Sztuki i Kultury Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1918–1922, w: Rocznik Łódzki, T. 63 (2015), s. 95.. W latach 1929–1931 mieszkał w Poznaniu, pracując jako kierownik literacki Teatru Polskiego, doradca Księgarni św. Wojciecha, redaktor czasopism. W 1932 wrócił do Gorzenia. Pracował wówczas w teatrze katowickim i wykładał historię sztuki w Państwowym Konserwatorium Muzycznym w Katowicach. W 1936 nawiązał współpracę z jednolitofrontowym „Dziennikiem Popularnym”.

27 lipca 1915 poślubił Marię Kurowską, ze związku tego urodziły się dwie córki Halszka (1916–1966) i Atessa (1920–2013).

Zmarł w Sosnowcu w wieku 52 lat. Pochowany jest na cmentarzu parafii św. Tomasza na pograniczu Pogoni i Małobądza (w granicach Będzina).

thumb|Dom w Sosnowcu, w którym w l. 1940–1941 mieszkał Emil Zegadłowicz – widok obecny

Kariera pisarska thumb|Poeta w swoim mieszkaniu w czasie obchodu jubileuszu 25-lecia pracy pisarskiej, Gorzeń Górny, czerwiec 1933. Zadebiutował w 1908. W 1921 wszedł w skład redakcji czasopisma „Ponowa”. W tym samym roku wraz z Edwardem Kozikowskim założył w Gorzeniu Górnym grupę poetycką „Czartak” (działała do 1929) i zainicjował wydawanie czasopisma „Czartak”. W 1928 był współzałożycielem kabaretu Ździebko w Poznaniu.

Pisał poezje, organizował spotkania artystów, gromadził wiele artystycznych dzieł. Dał się poznać jako znakomity (choć także mocno krytykowany) tłumacz z języka niemieckiego (Faust Goethego). Był odkrywcą swoistego fenomenu rzeźbiarstwa ludowego – świątkarza Jędrzeja Wowry.

W 1933 z okazji dwudziestopięciolecia twórczości otrzymał honorowe obywatelstwo Wadowic. Po wydaniu powieści pt. Zmory, w której przedstawione zostały Wadowice w czasie sprzed I wojny światowej, na początku lutego 1936 Rada Miejska odebrała Zegadłowiczowi honorowe obywatelstwo miasta oraz przywróciła ulicy jego imienia poprzednią nazwę (Tatrzańska).

Ordery i odznaczenia Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (8 listopada 1930) „za zasługi na polu literackiem”. Złoty Wawrzyn Akademicki (5 listopada 1935) „za wybitną twórczość literacką”.

Twórczość (wybór) Poezja Drogą życia, 1908; Nad rzeką, 1910; Powrót, 1911; Imagines, 1918; Odejście Ralfa Moora, 1919; Ballady, 1920; U dnia, którego nie znam, stoję bram: poema symfoniczne, 1921; Powsinogi beskidzkie, 1923; Kolędziołki beskidzkie, 1923; Przyjdź królestwo Twoje, 1923; Zielone Święta: poezje i medytacje, 1923; Wielka nowina w Beskidzie, 1923; Kantyczka rosista, 1924; Gody pasterskie w beskidzie: Wielskiej Nowiny część wtóra”, 1925; Krąg, 1926; Dom jałowcowy: poezje 1920-1926, 1927; Siedem pieśni zgrzebnych o Janie Kasprowiczu, 1927; Dziewanny: poemat, 1927; Dziewanny, księga 2-ga: Zmysły, 1927; Rezurekcje, 1927; Ballada o świątkarzu, 1928; Flora, Caritas, Sofia: posągi i poezje, 1928; Widma wskazówek: elegie, 1928; Do Jana Kuglina w Poznaniu ul. Sew. Mielżyńskiego 24, 1929; Dziesięć ballad o powsinogach beskidzkich, 1929; Głośniki płonące, 1929; Zegar słoneczny w chińskim ogrodzie, 1929; Chleb i wino, 1930; Duma o obronie Sigetu, 1932; Pieśń o Śląsku, 1933; Światła w okopach, 1933; Podsłuchy, 1933; Czarny dzień, 1935.

Proza Seria Żywot Mikołaja Srebrempisanego Godzina przed jutrznią, 1927; Z pod młyńskich kamieni, 1928; Cień nad falami, 1929; Zmory, 1935Emil Zegadłowicz, Zmory: kronika z zamierzchłej przeszłości, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław-Warszawa-Kraków 2006, Biblioteka Narodowa, seria I, nr 309. Wstęp (s. I–CXXV), opracowanie tekstu powieści (s. 1–490) i przypisy Mirosław Wójcik.. Motory (dwa tomy), 1938; Martwe morze. Pamiętnik Jana w Oleju Zydla, 1939.

Dramat Lampka oliwna: tragedia w trzech aktach, 1924; Noc świętego Jana Ewangelisty: misterium balladowe, 1924; Nawiedzeni: misterium balladowe w trzech aktach, 1924; Głaz graniczny, 1925; Gdy się Chrystus rodzi...: widowisko jasełkowe w 4 obrazach z interludiami kukłowymi, 1930; Dramaty: Nawiedzeni, Lampka oliwna, Głaz graniczny (T.1), 1932; W pokoju dziecinnym: dialogi natrętne za kulisami teatru marionetek, 1936; Wasz korespondent donosi, 1939Zob. Mirosław Wójcik, Wasz korespondent donosi – dzieje zaginionego dramatu Emila Zegadłowicza, „Rocznik Świętokrzyski”, Kieleckie Towarzystwo Naukowe, Kielce 2004, tom 28, s. 33–51.; Domek z kart: dramat w 3 aktach, 1940 (we współpracy z Marią Koszyc-Szołajską, nieukończony), wydanie dokończone przez Adama Ważyka,1954 Łyżki i księżyc: groteska straganowa w trzech aktach, 1957.

Publicystyka, listy W obliczu gór i kulis, 1928; Gawęda poety z typografem, 1929; Piszemy listy, 1937.

Upamiętnienia thumb|Pomnik Emila Zegadłowicza w Wadowicach W Gorzeniu Górnym w dworze kupionym w 1873 przez Tytusa Zegadłowicza, późniejszej siedzibie jego syna, mieści się obecnie Muzeum Emila Zegadłowicza. W styczniu 2018 eksponaty muzeum przekazano do Muzeum Suchej Beskidzkiej.

W 1947 r. w Polsce wyemitowano znaczek pocztowy upamiętniający Emila Zegładowicza.

W Bielsku-Białej Ulica Emila Zegadłowicza w Bielsku-Białej w Targeo, Jaworznie Ulica Emila Zegadłowicza w Jaworznie w Targeo, Katowicach Ulica Emila Zegadłowicza w Katowicach w Targeo, Krakowie, Lublinie, Sosnowcu, Szczecinie, Wadowicach, Warszawie, Wrocławiu oraz Zawierciu nadano ulicom jego imię.

Adaptacje teatralne i filmowe Jego twórczość jest źródłem adaptacji teatralnych (w szczególności Powsinogi beskidzkie) oraz filmowych (Domek z kart – film w reżyserii Erwina Axera z 1953, Zmory w reżyserii Wojciecha Marczewskiego z 1978).

Przypisy

Bibliografia przedmiotowa Kozikowski E., Portret Zegadłowicza bez ramy. Opowieść biograficzna na tle wspomnień osobistych, Warszawa 1966. Kolińska K., Zegadłowicz. Podwójny żywot srebrempisanego, Warszawa 1999.

Linki zewnętrzne Muzeum Emila Zegadłowicza w Gorzeniu Górnym Zbiór wierszy Emila Zegadłowicza Utwory Emila Zegadłowicza w serwisie Polona.pl

Kategoria:Byli honorowi obywatele Kategoria:Członkowie Związku Zawodowego Literatów Polskich Kategoria:Honorowi obywatele Wadowic Kategoria:Ludzie urodzeni w Białej (Bielsko-Biała) Kategoria:Ludzie związani z Drukarnią i Księgarnią św. Wojciecha w Poznaniu Kategoria:Ludzie związani z Teatrem Polskim w Poznaniu Kategoria:Ludzie związani z Wadowicami Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Złotym Wawrzynem Akademickim Kategoria:Pisarze ekspresjoniści Kategoria:Pisarze związani z Bielskiem-Białą Kategoria:Pisarze związani z Poznaniem Kategoria:Pisarze związani z Sosnowcem Kategoria:Pochowani w Sosnowcu Kategoria:Polscy autorzy literatury erotycznej Kategoria:Polscy dramaturdzy XX wieku Kategoria:Polscy pisarze dwudziestolecia międzywojennego Kategoria:Polscy poeci XX wieku Kategoria:Polscy prozaicy XX wieku Kategoria:Polscy tłumacze literatury niemieckojęzycznej Kategoria:Urzędnicy Ministerstwa Sztuki i Kultury Kategoria:Urodzeni w 1888 Kategoria:Zmarli w 1941