thumb|Liście araukarii chilijskiej Araukariowate, igławowate (Araucariaceae Henkel & W. Hochst.) – rodzina roślin nagonasiennych, spokrewniona z zastrzalinowatymi (Podocarpaceae). Zaliczane są tu 42 gatunki skupione w trzech rodzajach: araukaria, agatis i wolemia. Rośliny te występują na półkuli południowej po obu stronach Oceanu Spokojnego. Przodkowie współczesnych araukariowatych odgrywali istotną rolę w lasach w mezozoiku, kiedy występowali także na półkuli północnej. Współcześnie drzewa te mają istotne znaczenie ze względu na wysoko cenione drewno. Liczne gatunki uprawiane są jako rośliny ozdobne w klimacie ciepłym. Nasiona araukarii brazylijskiej i Bidwilla są jadalne.
Morfologia thumb|Szyszka wolemii Pokrój Drzewa o okółkowym ustawieniu gałęzi bocznych. Pień ma gruby rdzeń, a w cewkach występuje charakterystyczne jamkowanie (tzw. typu araukariowego). W korze obecne przewody żywiczne. Liście Wyrastają spiralnie wokół pędów i utrzymują się na nich przez wiele lat (mogą pozostawać zielone przez kilkanaście lat, później nie opadają, lecz zasychają na pędach). Mają kształt od szpilkowatego (z jednym nerwem) do jajowatego (z użyłkowaniem równoległym). U roślin z rodzaju agatis liście osiągają do 15 cm długości i są wyraźnie ogonkowe. Kwiaty Rozdzielnopłciowe i wiatropylne (rośliny są jedno- i dwupienne). Kwiaty męskie zebrane są w długie, walcowate szyszki (strobile), z licznymi, łuskowatymi mikrosporofilami. Na ich dolnej stronie znajdują się liczne (od 5 do 15), nie zrośnięte ze sobą mikrosporangia. Kwiaty żeńskie są łuskowate, zawierają pojedynczy zalążek leżący lub przyrośnięty do łuski nasiennej (tzw. ligula) ściśle zrośniętą z łuską wspierającą. Szyszki są kuliste i okazałe, nawet do 30 cm średnicy. Rozpadają się one po dojrzeniu na drzewie. Siewki mają cztery liścienie połączone parami (według innego źródła dwa, ale czasem głęboko sieczne).
Systematyka i pochodzenie Rodzina jest wraz z zastrzalinowatymi (Podocarpaceae) łączona jest w rząd araukariowców (Araucariales Gorozh., Lekts. Morf. Sist. Archegon.: 72 (1904)). Rząd ten łączony jest w jednym taksonie (podklasa Pinidae) wraz z sosnowcami (Pinales) i cyprysowcami (Cupressales). W innych ujęciach cała ta grupa opisywana jest jako rząd sosnowców (Pinales). Systematycy zgodnie przedstawiają w każdym razie araukariowate jako grupę siostrzaną zastrzalinowatych (w szerokim ich ujęciu).
Rodzina pojawia się w zapisie kopalnym w późnym triasie (około 220 – 201 milionów lat temu) i była najbardziej zróżnicowana w jurze i kredzie (tj. między 200 i 66 milionami lat temu), po czym ich zróżnicowanie zostało znacznie ograniczone, co wiązane jest z wymieraniem kredowym. Rodzina wyewoluowała na Gondwanie i związana jest wciąż z półkulą południową, ale w czasie największej swojej ekspansji w mezozoiku jej przedstawiciele byli znaczącym komponentem lasów także na półkuli północnej. Ostatni wspólny przodek współczesnych araukariowatych żył w kredzie, kiedy to nastąpił podział na linię ewolucyjną prowadzącą do araukarii i grupę agathoid, w której z kolei ok. 65 milionów lat temu oddzieliła się linia prowadząca do wolemii a ok. 40 milionów lat temu oddzielił się najstarszy wciąż żyjący gatunek rodzaju agatis – agatis nowozelandzki. Ostatni wspólny przodek współczesnych araukarii datowany jest na okres 81–94 milionów lat temu, przy czym szereg gatunków z tego rodzaju występujących na Nowej Kaledonii jest wynikiem stosunkowo niedawnej specjacji, bowiem wszystkie one miały wspólnego przodka żyjącego 7–9 milionów lat temu.
Powiązania filogenetyczne rodziny w obrębie nagonasiennych
Podział rodziny na rodzaje Araucaria A.L. Jussieu – araukaria, igława Agathis R.A. Salisbury – agatis, damara, soplica Wollemia W.G. Jones, K.D. Hill et J.M. Allen – wolemia
Przypisy