Gibbon (Hylobates) – rodzaj ssaków naczelnych z rodziny gibbonowatych (Hylobatidae).
Rozmieszczenie geograficznie Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Chinach, Mjanmie, Laosie, Kambodży, Wietnamie, Tajlandii, Malezji i Indonezji.
Morfologia Długość ciała 40,8–58,5 cm; masa ciała samców 4,1–7,8 kg, samic 3,9–7,3 kg.
Systematyka Rodzaj zdefiniował w 1811 roku niemiecki zoolog Johann Karl Wilhelm Illiger w publikacji swojego autorstwa zatytułowanej Wstępna systematyka ssaków i ptaków. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) gibbon białoręki (H. lar).
Etymologia Gibbon: ‘gibbon’, od starofr. giboin, od frank. geba-win ‘przyjacielski prezent’. Hylobates (Hilobates): hulobatēs ‘przebiegający lasy’, od ὑλη hulē ‘las, teren lesisty’; βατης batēs ‘piechur’, od βατεω bateō ‘stąpać’, od βαινω bainō ‘chodzić’. Satyrus: gr. σατυρος saturos ‘satyr’. Laratus: etymologia niejasna, Gray nie wyjaśnił pochodzenia nazwy zwyczajowej; być może od epitetu gatunkowego Homo lar (, laris ‘bóstwo strzegące domu’ lub ‘dom, mieszkanie’). Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Homo lar . Cheiron: Chiron (gr. Χειρων Cheirōn, łac. Chiron) w mitologii greckiej był najmądrzejszym i najbardziej cywilizowanym z centaurów (nazwa Cheiron przypuszczalnie nawiązuje do gr. χειρ kheir, χειρος kheiros ‘dłoń’ w nawiązaniu do rozwoju rąk i dłoni u gibbonów). Gatunek typowy: Burnett wymienił dwa gatunki – Homo lar i Simia leucisca (= Simia Moloch ) – z których gatunkiem typowym jest Homo lar . Brachiopithecus: gr. βραχιων brakhiōn, βραχιονος brakhionos ‘ramię’; πιθηκος pithēkos ‘małpa’. Gatunek typowy: nie wyznaczony. Methylobates: gr. μετα meta ‘pomiędzy, pośród’; rodzaj Hylobates . Gatunek typowy: nie wyznaczony. Brachitanytes (Brachytanytes): gr. βραχιων brakhiōn, βραχιονος brakhionos ‘ramię’; τανυστυς tanustus ‘napinanie’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Symphalangus klossi .
Podział systematyczny Do rodzaju należą następujące gatunki: Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiaryDC – długość ciała; MC – masa ciała StatusIUCNcentruj|150pxHylobates pileatus J.E. Gray, 1861gibbon czapkowygatunek monotypowypołudniowo-wschodnia Tajlandia (na wschód i południe od rzeki Mun i rzeki Takhong), na zachód od rzeki Mekong w południowo-zachodnim Laosie oraz północnej i zachodniej Kambodży; być może dawniej południowy Wietnam; zakres wysokości: do 1500 m n.p.m.brak danychcentruj|150pxHylobates lar(Linnaeus, 1771)gibbon białoręki5 podgatunkówpołudniowo-środkowe Chiny (południowo-zachodni Junnan), wschodnia i południowa Mjanma, północno-zachodni Laos, zachodnia Tajlandia, Półwysep Malajski i Indonezja (północna Sumatra); zakres wysokości: do 1200 m n.p.m.DC: około 41–42 cmMC: 3,9–7,3 kgcentruj|150pxHylobates agilisF. Cuvier, 1821gibbon czarnorękigatunek monotypowypołudniowa Tajlandia (w pobliżu granicy z Malezją, na wschód od rzeki Thepha), północna półwyspowa Malezja (od rzek Mudah i Thepha na południe do rzek Perak i Kelantan) oraz Indonezja (większość Sumatry); zakres wysokości: do 1400 m n.p.m.DC: brak danychMC: 4,5–7,5 kgcentruj|100pxHylobates albibarbis Lyon, 1911gibbon białobrodygatunek monotypowyendemit Indonezji: południowo-zachodnie Borneo (Borneo Zachodnie i Środkowe), na południe od rzeki Kapua, na zachód od rzeki Barito; zakres wysokości: do 1200 m n.p.m.DC: brak danychMC: 4,6–9,8 kgcentruj|150pxHylobates muelleriW.C.L. Martin, 1841gibbon borneańskigatunek monotypowyendemit Indonezji: Borneo (południowo-wschodni Kalimantan), na południe od rzeki Mahakam, na wschód od rzeki BaritoDC: około 41 cmMC: 4,6–6,8 kgHylobates abbottiKloss, 1929gibbon szarygatunek monotypowypołudniowo-zachodnie Borneo: południowy Sarawak na wschód do Spoah (Malezja), Borneo Zachodnie na północ od rzeki Kapuas (Indonezja); zakres wysokości: do około 1700 m n.p.m.DC: brak danychMC: 5,5–6,4 kgcentruj|150pxHylobates funereusI. Geoffroy Saint-Hilaire, 1850gibbon skromnygatunek monotypowypółnocne i północno-wschodnie Borneo: od Sabah (Malezja) na południe do rzeki Mahakam w Borneo Wschodnim (Indonezja); być może na zachód do Sarawak (Malezja); zakres wysokości: do około 1700 m n.p.m.DC: 47–49 cmMC: 5–6,4 kgcentruj|150pxHylobates moloch(Audebert, 1798)gibbon srebrzystygatunek monotypowyendemit Indonezji: głównie zachodnia Jawa (prowincja Banten i Jawa Zachodnia), dodatkowy niewielki obszar w centrum, na wschód od gór Dieng; zakres wysokości: do 2400 m n.p.m.DC: brak danychMC: 6,2–6,6 kgcentruj|150pxHylobates klossii(G.S. Miller, 1903)gibbon karłowatygatunek monotypowyendemit Indonezji: Wyspy Mentawai (Siberut, Sipura, Północna i Południowa Pagai i pobliska SinakakDC: 42–58 cmMC: 4,4–7,8 kg Kategorie IUCN: – gatunek zagrożony.
Uwagi
Przypisy Nazwy polskie za:
Bibliografia
Kategoria:Gibbonowate