Kamieńczyk (dawniej Kamieniec) – wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie wyszkowskim, w gminie Wyszków. Ma status sołectwa. Leży u ujścia Liwca do Bugu, 5 km na wschód od Wyszkowa.

Dawne miasto, siedziba kasztelana i stolica powiatu. Kamieńczyk uzyskał lokację miejską przed 1428 r., zdegradowany w 1869 rokuRobert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 38–39.. Do 1795 roku położony w powiecie kamienieckim ziemi nurskiej województwa mazowieckiegoAdolf Pawiński, Mazowsze, Warszawa 1895, s. 39..

Do 1954 r. siedziba gminy Kamieńczyk. W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Kamieńczyk. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa ostrołęckiego.

+ Integralne części wsi Kamieńczyk SIMC Nazwa Rodzaj0522997 Błonie kolonia0523005 Mała Przyjma osada0522945 Ocięte część wsi0522968 Piaski Drugie część wsi0522951 Piaski Pierwsze część wsi0523011 Rafa kolonia0522974 Rybaki część wsi0522980 Rynek część wsi0523028 Rzemieńszczyzna osada0523034 Suwiec kolonia

Historia thumb|upright=1.2|Powiat kamieniecki na mapie Księstwa Mazowieckiego z XVII wieku W dorzecze Liwca docierały grupy plemienne z terenów Pomorza, kierując się w górę rzeki traktem pierwotnym przez Kamieńczyk. Oni to zasilali nieliczną w XIII wieku populację Mazowszan – mieszkańców Puszczy Kamienieckiej.

Pierwsza znana wzmianka źródłowa o Kamieńcu pojawia się w dokumencie księcia czerskiego Siemowita III z 1342 roku. Znajdowała się w nim wówczas siedziba Kasztelana, któremu podlegały nadbużańskie dobra książęceNowy kodeks dyplomatyczny Mazowsza, część II (red.) I. Sułkowska-Kuraś, S. Kuraś, K. Pacuski i H. Wajs, Wrocław 1989, s. 252–253..

W wyniku ustalonego na zjeździe w Sochaczewie w 1377 roku podziału administracyjnego Kamieniec został stolicą największego, bo liczącego ok. 2000 km² powiatu w ziemi nurskiej. Podział ten przetrwał aż do III rozbioru Polski.

Nie jest znana dokładna data uzyskania przez Kamieniec praw miejskich, jednak z pewnością doszło do tego przed 1428 r. W tym bowiem roku książę Janusz I potwierdził wcześniejszą lokację. 2 czerwca 1429 roku władca ten osobiście przybył do miasta. Posiadane przez kamieniec prawa miejskie chełmińskie, zostały ponownie potwierdzone w 1452 roku przez księcia Bolesława IVO. Ciskowski, Krótko o lokacji miejskiej Kamieńca i jej datacji,, [w:] Świadkowie czasu. Koleje losu. Materiały z II Konferencji Historycznej, Wyszków 2026, s. 38–39..

Ponieważ nadbużańskie puszcze obfitowały w zwierzynę, książęta mazowieccy wystawili w Kamieńcu dwór myśliwski, gdzie mogli zatrzymywać się podczas polowańB. Skoczeń-Dombrowski, Historia Kamieńczyka do 1795 roku, Uniwersytet w Białystoku 1998, s. 11–12..

Po śmierci ostatniego księcia mazowieckiego Janusza III w 1526 roku, Kamieniec został przyłączony do Polski i wszedł w skład dóbr królewskich.

Lustracja dóbr królewskich z 1565 roku wzmiankowała istnienie w mieście dworu królewskiego, 189 domów oraz komory celnej na rzece i na moście. Król Jan II Kazimierz, aby prowadzić wojnę z Kozakami, zaciągnął pożyczkę między innymi u królowej Ludwiki Marii, a zabezpieczeniem pożyczki były dobra kamienieckie z miasteczkiem Kamieńczyk.

W 1869 roku (inne źródła podają datę 1870) odebrano mu prawa miejskie – być może na skutek represji po powstaniu styczniowym.

Organizacja gmin na podstawie dekretu o urządzeniu gmin wiejskich z 2 marca 1864 roku utrzymywała podział terytorialny z 1855 roku, lecz zarząd gminy stanowił wójt na czele rady gminy i sołtysi – wszyscy wybierani na zebraniach gminnych i wiejskich pod hasłem:. „ …nie zachowania nadal dziedzicom patrymonialnej Jurysdykcji i połączonej z urzędem wójta gminy władzy.” Śladem tej „patrymonialnej jurysdykcji” były wsie Łazy i Pogorzelec – jakby wtopione w powiat węgrowski i gminę Kamieńczyk.

Od czasów Zamoyskich (ściślej Zdzisława Zamoyskiego) popularność zyskał przymiotnik „łochowski” w odniesieniu do całego kompleksu historycznych puszcz, w tym Kamienieckiej – jak podaje Lechosław Herz w przewodniku wycieczkowym „Kamieńczyk i Puszcza Kamieniecka”.

Wieś podczas II wojny światowej była dwukrotnie niszczona, w 1939 i 1944Tomasz Chludziński, Janusz Żmudziński „Mazowsze, mały przewodnik” Wyd. Sport i Turystyka Warszawa 1978 s. 133.. Do 1955 r. Kamieńczyk należał do powiatu radzymińskiego (wołomińskiego), w latach 1956–1975 i od 1999 r. do powiatu wyszkowskiego. Do 28 września 1954 r. Kamieńczyk był siedzibą gminy. W latach 1954–1972 istniała Kamieńczyk. Od 1 stycznia 1973 r. miejscowość należy do gminy Wyszków.

Religia Kamieńczyk jest siedzibą rzymskokatolickiej parafii Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny.

Pod koniec XIV w. najbliższe kościoły parafialne były jedynie w Wyszkowie, Klembowie, Broku i Liwie. Na przełomie XIV i XV w. powstaje ośrodek kościelny w Kamieńczyku, a w drugiej połowie XV i na początku XVI w. kolejne okoliczne parafie, w tym dwie wydzielone z terytorium parafii kamieńczykowskiej: Kamionna (1488; pierwotnie planowana w Łochowie) i Stoczek (1518).

Zabytki i atrakcje W 1973 roku archeolodzy odkryli w części wsi nazywanej „Suwiec”Rejestr TERYT. cmentarzysko kultury przeworskiej. Kościół Wniebowzięcia NMP, zaprojektowany przez J.P. Dziekońskiego, wybudowany w latach 1896–1900, uległ zniszczeniu w czasie II wojny światowej. Odrestaurowany w późniejszych latach. pomnik poległych w powstaniu styczniowym, na cmentarzu parafialnym pomnik ku czci poległych w II wojnie światowej i grób dziadków Prymasa Tysiąclecia, Stefana Wyszyńskiego. dla upamiętnienia niegdyś bardzo ważnej działalności miejscowej ludności (Kamieńczyk był najważniejszym ośrodkiem flisackim regionu do XX wieku)Maria Biernacka, Kamieńczyk – osada flisacka (Rola flisu w kształtowaniu się stosunków gospodarczych i społeczno-kulturowych osady w czasie od około 1800 do 1939 roku), [w:] Studia i materiały do historii kultury wsi polskiej w XIX i XX wieku. Zajęcia pozarolnicze. Współdziałanie gospodarcze, red. K. Zawistowicz-Adamska, Warszawa 1958, s. 311–387. wzniesiono też pomnik flisaka W Kamieńczyku znajdują się ponadto galerie, gospodarstwa agroturystyczne oraz muzeum etnograficzne.

Ludzie związani z Kamieńczykiem

Zobacz też Kamieńczyk Wielki, Kamieńczyk-Ryciorki

Przypisy Strona gminy, sołectwa. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części ().

Opis parafii na stronie diecezji.

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Dawne miasta w województwie mazowieckim Kategoria:Miasta królewskie I Rzeczypospolitej (województwo mazowieckie) Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XV wieku