Polityka żywnościowa (ang. food policy, fr. politique alimentaire) – zintegrowane działania podmiotów publicznych odnoszące się do produkcji, dystrybucji i konsumpcji żywności, mające zapewnić jej dostępność, ilość i jakość zgodne ze standardami społecznymi, a w konsekwencji prowadzące do bezpieczeństwa żywnościowego. Zakres pojęcia pozostaje w literaturze przedmiotu sporny i zmienny w czasieT. Lang, D. Barling, M. Caraher, Food Policy. Integrating Health, Environment and Society, Oxford University Press, Oxford 2009, s. 9., a w polskim piśmiennictwie polityka żywnościowa bywa ujmowana jako kategoria szersza od polityki rolnejS. Styś, Polityka żywnościowa, [w:] Polityka gospodarcza, red. B. Winiarski, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2006, s. 265..

Politykę żywnościową odróżnia się od polityki żywieniowej (ang. nutrition policy), skupionej na diecie, zdrowiu i sposobie odżywiania się w ujęciu biologicznym. Analogiczne rozróżnienie dotyczy pary pojęć bezpieczeństwo żywnościowe (ang. food security) oraz bezpieczeństwo żywności (ang. food safety), przez które rozumie się zapewnienie odpowiednich warunków sanitarnych i weterynaryjnych na każdym etapie produkcji i obrotu.

Definicje Pojęcie polityki żywnościowej funkcjonuje w literaturze polskiej i obcojęzycznej od lat 70. XX wieku, a jego instytucjonalizację wiąże się z powstaniem International Food Policy Research Institute (1975) oraz czasopisma „Food Policy” (1976)S. Maxwell, R. Slater, Food Policy Old and New, „Development Policy Review” 2003, nr 21, s. 531–553.. Zakres znaczeniowy pojęcia pozostaje jednak nieostry, a jego użycie zależy od kontekstu i autora.

Stanisław Styś określa politykę żywnościową jako oddziaływanie na rozwój sfery gospodarczej zajmującej się bezpośrednio lub pośrednio gospodarką żywnościową, którego celem jest osiąganie, przez proporcjonalny rozwój wszystkich członów tej gospodarki, społecznie akceptowanych rozmiarów, struktury i standardów produkcji żywności.

Waldemar Michna wiąże politykę żywnościową z odpowiedzialnością państwa za tworzenie warunków do właściwego odżywiania się społeczeństwa, obejmującą kształtowanie warunków produkcji, rynku żywności oraz jej rezerwW. Michna, Polityka żywnościowa Polski w latach 1989–1995, Warszawa 1996, s. 7..

Chaos terminologiczny w tym obszarze widoczny jest w zacieraniu granicy między polityką żywnościową a bezpieczeństwem żywnościowym; samych definicji bezpieczeństwa żywnościowego naliczono około dwustuR. Kamprowski, Polityka żywnościowa w teorii i praktyce, Wydawnictwo Naukowe Wydziału Nauk Politycznych i Dziennikarstwa UAM, Poznań 2020, s. 6..

W ujęciu politologicznym Leszek Szczepaniak definiuje politykę żywnościową jako „zintegrowane działania podmiotów publicznych mające na celu regulację produkcji, dystrybucji i konsumpcji żywności, aby zapewnić jej dostępność, jakość i ilość zgodnie ze standardami społecznymi, prowadząc do osiągnięcia bezpieczeństwa żywnościowego. Odzwierciedla ona zmieniające się priorytety społeczne, kulturowe i polityczne”. Ujęcie to obejmuje nie tylko produkcję, lecz także dystrybucję i konsumpcję żywności, a bezpieczeństwo żywnościowe czyni celem polityki żywnościowej, nie zaś pojęciem z nią tożsamym.

W piśmiennictwie anglojęzycznym odróżnia się ponadto food policy (decyzje organów państwa wyrażone w normach prawnych) od food politics (działania i decyzje organizacji międzyrządowych, partii, grup interesu i obywateli w procesie stanowienia prawa); język polski oddaje oba znaczenia jednym słowem.

Pojęcie polityki żywnościowej obejmuje: wytwórczość rolniczą produkcję przemysłu rolno-spożywczego produkcję gałęzi przemysłu, produkującego środki produkcji dla rolnictwa oraz przemysłu spożywczego wkład handlu w wartość produktów żywnościowych produkcję innych działów i gałęzi gospodarki proporcjonalną do przepływów dóbr materialnych i usług do rolnictwa oraz przemysłu spożywczego.

Polityka żywnościowa jest oddziaływaniem na rozwój sfery gospodarczej zajmującej się bezpośrednio lub pośrednio gospodarką żywnościową.

Celem polityki żywnościowej jest osiąganie rozmiarów, struktury i standardów produkcji żywności społecznie akceptowanych. Jej celem jest także wzrost globalnej, jak i cząstkowej efektywności gospodarowania czynnikami produkcji.

Funkcje polityki żywnościowej ocena warunków społeczno-gospodarczych funkcjonowania gospodarki żywnościowej rozpoznanie barier czynników hamujących i zagrożeń projektowanie polityki żywnościowej państwa jako integralnego fragmentu strategii rozwoju gospodarczego projektowanie struktury przestrzennej gospodarki żywnościowej kształtowanie formalnoprawnych warunków rozwój gospodarki żywnościowej gromadzenie państwowych rezerw żywnościowych podejmowanie działań interwencyjnych wynikających z sytuacji na rynku podejmowanie decyzji o zakazie produkcji uciążliwej dla środowiska

Instrumenty polityki żywnościowej Formalnoprawne: stosunki cywilnoprawne ochrona ziemi i zasady zmiany charakteru jej użytkowania normy środowiska normy jakościowe produktów ubezpieczenia materiałowe normy budowlane zobowiązania finansowe producentów ubezpieczenia materialne renty i emerytury ekonomiczne: ingerencja w poziom cen cła, dotacje kredyty podatki – podatek gruntowy, podatek dochodowy w rolnictwie, podatek od dochodów indywidualnych, podatek od wartości dodanej Ich wspólną cechą jest to, że mogą powodować wzrost produkcji, utrzymywać ją na stałym poziomie lub doprowadzić do jej spadku. Instrumenty te mogą wywoływać skutki wzajemnie się wykluczające, gdy sposób ich użycia jest niespójny i wewnętrznie nieskoordynowany. bezpośrednie działanie gospodarcze prowadzenie i finansowanie działalności badawczo-naukowej inwestycje restrukturyzacyjne, związane z konfliktem ekologicznym, z rozwojem obrotu i przetwórstwa rolniczego gromadzenie rezerw żywności i skup interwencyjny nadwyżek polityka współpracy z zagranicą, występując jako podmiot kontraktów międzynarodowych Instrumenty rynkowe: oddziałujące na podaż produktów żywnościowych: skup nadwyżek rolnych ustalanie kwot rynkowych dla producentów ograniczanie areału upraw przez premiowanie rolników za rezygnację z uprawiania części ziemi regulowanie terminów skupu ustalanie norm jakościowych produktów dopuszczanych do obrotu wspieranie technologii zmieniających przeznaczenie surowców rolnych udzielanie pożyczek pokrywających koszty przetrzymywania produktów u rolnika zamawianie u rolnika produkcji o określonej ilości, jakości i terminie dostawy regulowanie importu za pomocą ceł oddziałujące na popyt produktów żywnościowych: subsydiowanie eksportu żywności w razie nadprodukcji kontyngentowanie wywozu w razie obaw o zaspokojenie popytu wewnętrznego regulowanie eksportu za pomocą ceł dofinansowanie konsumpcji żywności grup najuboższych instrumenty związane z cenami produktów żywnościowych stosowanie cen gwarantowanych przez władzę różnicowanie cen skupu dla różnych dostaw, aby uzyskać pożądaną strukturę stosowanie cen kierunkowych

Instrumenty pozarynkowe: subsydia bezpośrednie dla rolników, wyrównujące różnicę między cenami gwarantowanymi a niższymi cenami rynkowymi subsydia pośrednie, będące dopłatami do cen środków produkcji dostosowanie warunków kredytowania rolników

Zobacz też rynkowe otoczenie producenta żywności

Przypisy

Bibliografia B. Winiarski: Polityka gospodarcza.

Kategoria:Kultura odżywiania Kategoria:Polityka gospodarcza