25 Pułk Artylerii Lekkiej

thumb thumb|25 DP w 1938 25 Pułk Artylerii Lekkiej Ziemi Kaliskiej (25 pal) – oddział artylerii lekkiej Wojska Polskiego II RP.

W okresie międzywojennym pułk stacjonował w Kaliszu. Stanowił organiczną artylerię 25 Dywizji Piechoty. Od 1929, pod względem wyszkolenia fachowego, podlegał dowódcy 7 Grupy Artylerii.

Formowanie 31 października 1921 roku w Kaliszu, na terenie Okręgu Korpusu Nr VII, został sformowany 25 pułk artylerii polowej. Jednostka powstała z połączenia III dywizjonu 14 pułku artylerii polowej i III dywizjonu 17 pułku artylerii polowej. Oddział stanowił organiczną artylerię 25 Dywizji Piechoty. Od 1929, pod względem wyszkolenia fachowego, podlegał dowódcy 7 Grupy Artylerii.

31 grudnia 1931 roku na podstawie rozkazu B. Og. Org. 1120 – 18 Org. Ministra Spraw Wojskowych marszałka Polski Józefa Piłsudskiego 25 pap został przemianowany na 25 pułk artylerii lekkiejDz. Rozk. MSWojsk. Nr 36 z 31 grudnia 1931 roku, poz. 473..

W 1933 roku został opublikowany „Zarys historji wojennej pułku” autorstwa porucznika Teodora Pileckiego.

28 maja 1937 roku Minister Spraw Wojskowych generał dywizji Tadeusz Kasprzycki nadał pułkowi nazwę „25 pułk artylerii lekkiej ZIEMI KALISKIEJ”Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 6 28 maja 1937 roku, poz. 78..

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939dowódca pułkuppłk Antoni WereszczyńskiI zastępca dowódcyppłk Antoni Wojtanowiczadiutantkpt. Tadeusz Wdowińskinaczelny lekarz medycynypor. lek. Władysław Główkastarszy lekarz weterynariikpt. Eugeniusz Warnickioficer zwiadowczykpt. Kazimierz Hellebrandw dyspozycji dowódcykpt. Konstanty ZbijewskiII zastępca dowódcy (kwatermistrz)ppłk Józef Jakub Nowakoficer mobilizacyjnykpt. Bronisław II Nowakowskizastępca oficera mobilizacyjnegokpt. Bronisław Dubiniewiczoficer administracyjno-materiałowykpt. Roman Renkawekoficer gospodarczykpt. int. Władysław Albin Śliwaoficer żywnościowychor. Jan Łukowskidowódca plutonu łącznościpor. Stanisław Bełkowskioficer plutonuppor. Bolesław Zozulińskidowódca szkoły podoficerskiejkpt. Tadeusz Cieszkowskidowódca plutonupor. Wacław Obszyńskidowódca plutonuppor. Franciszek Jabłonkadowódca plutonuppor. inż. Adam Stanisław Langdowódca I dywizjonumjr Stanisław II Boryczkoadiutant dywizjonupor. Jerzy Komorowskipomocnik dywizjonu ds. gosp.por. Stanisław Andrzej Zagórskidowódca 1 bateriikpt. Leon Wojciechowskidowódca plutonuppor. Tadeusz Stępieńdowódca 2 bateriikpt. Józef Purchladowódca plutonuppor. Władysław Antoni Ostrowskidowódca II dywizjonumjr Juliusz Arkadiusz Ziółkowskidowódca 5 bateriikpt. Jan Konstanty Trzebuchowskidowódca plutonuppor. Eugeniusz Michał Kluzdowódca 6 bateriikpt. Zygmunt Wronieckidowódca III dywizjonumjr Andrzej Rzewuskidowódca 7 bateriikpt. Tadeusz Wiktor Cieszkowskidowódca plutonupor. Stanisław Burzyńskidowódca 8 bateriikpt. Ludwik Juliusz Ostrihanskydowódca plutonupor. Romuald Romskina kursiepor. Mieczysław Trojanowski

25 pal w kampanii wrześniowej Mobilizacja 23 marca 1939 część oddziałów osłonowych 25 Dywizji Piechoty postawiono w stan gotowości bojowej; większość garnizonów pułków dywizji znajdowała się w bezpośredniej bliskości granicy zachodniej. Ze składu 25 pal zmobilizowano do etatów wojennych w garnizonie Ostrów Wielkopolski dwie baterie armat I dywizjonu pod dowództwem mjr. Stanisława Boryczki. Poszczególne baterie miały wesprzeć prowadzące działania osłonowe, zmobilizowane w tym samym czasie bataliony I/60 pułku piechoty z Ostrowa Wielkopolskiego i I/56 pułku piechoty z Krotoszyna. Baterie podporządkowano dowódcom tych batalionów i miały one za zadanie osłonę na przedpolu swoich garnizonów oraz wykonanie niezbędnych prac fortyfikacyjnych. 24 sierpnia 25 pal zmobilizował się w mobilizacji alarmowej do etatów wojennych, w dwóch garnizonach i dwóch grupach:

w grupie zielonej w garnizonie Ostrów Wielkopolski w czasie od Z+18 do Z+36;

I dywizjon armat 25 pal, kolumnę taborową nr 718,

w grupie niebieskiej w garnizonie Kalisz w czasie od A+24 do A+36;

III dywizjon haubic 25 pal, dowództwo 25 pal z patrolem meteo nr 25, II dywizjon armat 25 pal,

oraz jednostki dywizyjne w czasie od A+36 do A+50;

pluton parkowy uzbrojenia nr 703, kolumna taborowa nr 719, kolumna taborowa nr 720, warsztat taborowy nr 717.

W trakcie mobilizacji stawiennictwo rezerwistów było bez zarzutu, braki wystąpiły natomiast w uprzęży końskiej, podkowach oraz w słabej jakości sprzęcie taborowym pochodzącym z mobilizacji. Braki te starano się uzupełnić naprawami lub zakupem na rynku cywilnym. Po dokonanym przeglądzie, stan osobowy pułku złożył przysięgę wojskową. W ramach II rzutu mobilizacji powszechnej w czasie X+5 w Łodzi, przez 10 pułk artylerii lekkiej miała zostać zmobilizowana bateria marszowa 1/25 pal. Z uwagi na zagrożenie Łodzi i ewakuację Oddziału Zbierania Nadwyżek 10 pułku artylerii lekkiej, a także będących w trakcie mobilizacji innych jednostek, bateria marszowa 25 pal prawdopodobnie nie została zorganizowana.

Od 28 sierpnia 25 pal przeszedł w pobliże rejonu planowanych stanowisk obronnych. 2 i 3 baterie, na przedpolu Ostrowa w rejonie lasu Biskupice Ołoboczne, wspierały batalion III/60 pp rozmieszczony na przedpolu głównej pozycji osłonowej w pobliżu Czekanowa. 1 bateria wspierała, jak dotychczas, na stanowiskach obronnych koło Ostrowa Wielkopolskiego batalion I/60 pp oraz dodatkowo batalion ON „Ostrów”. Na głównej pozycji osłonowej 25 DP nad Prosną zajął stanowiska ogniowe II dywizjon, którego baterie 4 i 5 miały wspierać batalion II/70 pułku piechoty na odcinku Chocz-Janków. Bateria 6/25 pal miała wspierać batalion I/70 pp na odcinku Janków-Jastrzębniki, na północ od Kalisza. Do wsparcia 29 pułku piechoty i innych pododdziałów na przedmościu Kalisz został wyznaczony III dywizjon. Stanowiska III/25 pal rozmieszczono na wschód od Kościelnej Wsi i na północny wschód od wzg. 137 (Sulisławice).

Działania bojowe Działania w Wielkopolsce W kampanii wrześniowej 1939 pułk walczył w składzie macierzystej dywizji, podlegającej Armii „Poznań”. O świcie 1 września pododdziały 25 pal stały na tych samych stanowiskach, jakie zajmowały po 28 sierpnia. Po południu styczność bojową z batalionami I/60 pp i ON „Ostrów” nawiązały oddziały rozpoznawcze niemieckiej 30 DP. Próbę zajęcia Odolanowa przez niemiecki pododdział rozpoznawczy udaremniła celnym ostrzałem bateria 1/25 pal. Z uwagi na szybkie przemieszczanie się niemieckiej 8 Armii w pasie obrony Armii „Łódź”, zostały oskrzydlone pozycje 25 DP od strony południowej. Z uwagi na powyższe dowódca 25 DP gen. bryg. Franciszek Alter nakazał wycofanie oddziałów osłonowych dywizji na główną linię osłony wzdłuż rzeki Prosny. Nocą 1/2 września odwrót oddziałów dywizji osłaniał batalion III/60 pp wsparty 1/25 pal ze stanowisk ogniowych w rejonie Czekanowa, na skraju lasu w pobliżu folwarku Bagatela. I/25 pal bez 1 baterii pomaszerował w kierunku Ociąża i Skalmierzyc, dołączył do znajdujących się w lesie Śliwniki w pobliżu Skalmierzyc taborów i kolumny amunicyjnej dywizjonu. Reszta pułku nie nawiązała jeszcze styczności bojowej. 2 września II/25 bez 6 baterii został przydzielony do wsparcia 56 pp na odcinkach Czermin-Nowolipsk i Jastrzębniki-Jedlec. III/25 pal wspierał obronę na przedmościu Kalisz 29 pułku Strzelców Kaniowskich i 9 batalionu strzelców od Kościelnej Wsi do wsi Chotów i Żydów. 6/25 pal wspierała batalion I/60 pp nad Prosną na odcinku Szadek-Warszówka. 1/25 pal nadal pozostała na stanowiskach z dni poprzednich, z których ostrzelała atakujący pozycje III/60 pp, niemiecki pododdział ze zmotoryzowanymi armatami przeciwpancernymi lub samochodami pancernymi, powstrzymując jego dalsze działania rozpoznawcze i walkę ogniową z piechotą. 5/25 pal została przydzielona do wsparcia batalionu II/56 pp na linii Lenartowice-Kajew. W nocy 2/3 września 56 pp bez II batalionu wraz z 4/25 pal zluzowały 70 pp w rejonie Jankowa.

Wobec odrzucenia propozycji dowódcy Armii „Poznań” gen. dyw. Tadeusza Kutrzeby przez Naczelnego Wodza, wykonania natarcia siłami wzmocnionej 25 DP na skrzydło niemieckiej 8 Armii, atakującej Armię „Łódź”, wieczorem podjęto decyzję wycofania 25 DP na przedmoście Koło. Tam 25 DP miała wejść w skład Grupy Operacyjnej „Koło” dowodzonej przez gen. bryg. Edmunda Knoll-Kownackiego. Nocą 3/4 września 25 DP podjęła marsz; straż przednią dywizji stanowił 60 pp wraz z I/25 pal bez 1 baterii. Maszerowano poprzez Kokanin, Skarszewek, szosą na Turek do Turkowic, zajmując rejon Kowale Księże, Malanów. 1/25 pal z III/60 pp stanowiły ubezpieczenie, a następnie straż tylną dywizji. Po oderwaniu się od nieprzyjaciela pomaszerowały poprzez Kalisz, do Feliksowa. II/25 pal wraz z 56 pp wykonał marsz poprzez Janków, Stawiszyn, Zbiersk docierając do rejonu wsi Dzierzbin, Piętno. III/25 pal poprzez Kalisz, następnie po szosie do Turka i do lasów Nowe Prażuchy. Z uwagi na zatłoczenie dróg uchodźcami cywilnymi oddziały dywizji i 25 pal dotarły do celu marszu 4 września między godz. 8:00-12:00. Oddziały 25 DP odpoczywające po marszu były atakowane przez lotnictwo niemieckie. Ze względu na marsz kolumny niemieckiej na przeprawę na Warcie w Uniejowie, dowódca 25 DP skierował tam marszem dziennym I/25 bez 1 baterii, wraz z 60 pp bez III batalionu, celem opanowania mostu i przeprawy w Uniejowie przed oddziałami niemieckimi. Jeden z batalionów 60 pp został tam przewieziony przez kolumnę samochodową. 60 pp wraz z I/25 pal weszły w podporządkowanie bezpośrednio gen. Knoll-Kownackiego. Część maszerująca pieszo, w tym I/25 pal, dotarła do Uniejowa rano 5 września. 8/25 pal została wydzielona do wsparcia Oddziału Wydzielonego mjr. Bolesława Wodeckiego, w składzie 9 bs i batalionu marszowego 29 ppSK, osłaniającego marsz dywizji od strony Kalisza w rejonie Franulew-wzg. 189,2-Grąbków. Nocą 4/5 września 25 pal wraz z resztą dywizji podjął dalszy marsz na przedmoście Koło. III/25 pal bez 8 baterii wraz z 29 ppSK miał osiągnąć rejon Władysławowa, II/25 pal wraz z nimi 25 pal, zajęły stanowiska na głównej pozycji obronnej przedmościa Koło; były to umocnienia prowizoryczne z niewielką ilością ukończonych schronów polowych. II/25 pal wraz z 56 pp i batalionem ON „Krotoszyn” okolice Grzymiszewa, 1/25 pal wraz z III/60 pp Galewa. Rano 5 września oddziały 25 DP, a współdziałał z 56 pp na odcinku od lasu Wielopole do Grzymiszewa i Dębina. III/25 pal współdziałał z 29 ppSK pomiędzy lasami Dębin-Konstantynów, aż po lasy na północ od szosy do Turki i Uniejowa. 1/25 pal współdziałała z batalionem III/60 pp na linii Galew-Bogdałów.

Walka o Uniejów