thumb|250px|Rycerze Kolumba z Kolorado w historycznych już strojach w 2005 roku. mały|Nowy mundur galowy korpusu patriotycznego wprowadzony w 2017 roku po reformie. Zakon Rycerzy Kolumba – największa na świecie rzymskokatolicka organizacja świecka o charakterze charytatywnym, zrzeszająca ponad 2 mln członków na całym świecie.
Historia Zakon rozpoczął oficjalną działalność w roku 1882 z inicjatywy amerykańskiego księdza, Michaela J. McGivneyaKs. Michael J. McGivney – Rycerze Kolumba. (w 1997 rozpoczął się jego proces beatyfikacyjny a beatyfikacja odbyła się 31 października 2020 w katedrze Świętego Józefa w Hartford w stanie Connecticut; cud beatyfikacyjny ks. McGivneya nazywany jest „cudem pro-life”). Na czele zakonu stoi Najwyższy Rycerz. 1 marca 2021 czternastym Najwyższym Rycerzem został .
W 1897 r. Zakon wkroczył do Kanady (dziś 231 tys. rycerzy), w 1905 r. na Filipiny (ok. 250 tys.) i do Meksyku (7 tys.), a w 1909 r. na Kubę. W Europie i w Polsce działa od roku 2006. W Polsce liczył w 2021 ponad 6 tys. członków.
W okresie pontyfikatu Jana Pawła II Rycerze Kolumba finansowali działalność papieską w zakresie: komunikacji radiowo-telewizyjnej (w tym transmisję inauguracji pontyfikatu w 1978 do krajów misyjnych, realizację filmu z pierwszej podróży apostolskiej do Meksyku w 1979, zakup ruchomego studia telewizyjnego dla Telewizji Watykańskiej w 1991 i 1993, zakup nowego przekaźnika dla Radia Watykańskiego), przedsięwzięć budowlanych na terenie Watykanu (w tym budowę Grot Watykańskich i rozbudowę kaplicy Matki Bożej Częstochowskiej w 1981, renowację i inne prace w Bazylice św. Piotra w 1985 i 1999, komputeryzację biura Kongregacji ds. Świętych w 1992 i Papieskiego Uniwersytetu Urbaniana w 2002), inicjatyw Ojca Świętego (w tym podróże, wydawanie dokumentów papieskich i publikacji antykomunistycznych kolportowanych do Europy Wschodniej przed 1989, działalność Międzynarodowego Ośrodka Młodzieżowego San Lorenzo w Rzymie). Udostępniali swoje łącza satelitarne na potrzeby transmisji m.in. ze Światowego Dnia Modlitwy o Pokój w Asyżu w 1986 i 2002, z X Światowych Dni Młodzieży w Manili w 1995 i XV Światowych Dni Młodzieży w Rzymie w 2000 oraz z uroczystego otwarcia Drzwi Świętych podczas Wielkiego Jubileuszu Roku 2000.
W czasie pandemii COVID-19 Zakon prowadził międzynarodową akcję „Leave No Neighbor Behind”, w ramach której lokalne rady organizowały pomoc żywnościową, finansową i medyczną dla osób starszych, chorych oraz rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji.
Po rozpoczęciu rosyjskiej inwazji na Ukrainę w lutym 2022 Rycerze Kolumba utworzyli Fundusz Solidarności z Ukrainą. Fundusz powstał w ciągu 36 godzin od rozpoczęcia inwazji i finansował m.in. dostawy żywności, lekarstw, odzieży, generatorów prądu oraz pomoc dla uchodźców. Według danych Zakonu do 2026 zgromadzono ponad 24 mln dolarów i udzielono wsparcia ponad 2 mln osób.
W 2022 uruchomiono również program Aid and Support After Pregnancy, wspierający ośrodki pomocy kobietom w ciąży oraz domy dla matek z dziećmi. Do 2026 w ramach programu przekazano tym placówkom ponad 10 mln dolarów.
Zakon prowadzi również program ochrony dzieci i osób szczególnie narażonych na krzywdzenie, funkcjonujący pod nazwą Safe Environment Program. Obejmuje on szkolenia członków, zasady zgłaszania podejrzeń nadużyć, wymagania dotyczące osób pełniących funkcje związane z pracą z małoletnimi oraz współpracę z parafiami i diecezjami. W ramach inicjatywy „Protecting Our Children” udostępniane są także materiały pomagające rodzicom i opiekunom rozpoznawać niewłaściwe zachowania, naruszanie granic oraz mechanizmy uwodzenia dzieci. Zakon deklaruje politykę zerowej tolerancji wobec wykorzystywania i innych form krzywdzenia małoletnich.
Według podsumowania działalności za 2024 Zakon posiadał blisko 17 tys. aktywnych rad w 17 państwach i skupiał ponad 2 mln członków na świecie.
Założenia Nazwa organizacji upamiętnia Krzysztofa Kolumba. Jej pierwsi członkowie wybrali tę postać, aby podkreślić udział katolików w historii Stanów Zjednoczonych oraz wykazać, że przynależność do Kościoła katolickiego nie stoi w sprzeczności z lojalnością wobec państwa. Miało to szczególne znaczenie pod koniec XIX wieku, gdy amerykańscy katolicy, w dużej części będący imigrantami, spotykali się z nieufnością i dyskryminacją.
Członkami Rycerzy Kolumba mogą zostać ochrzczeni mężczyźni, którzy ukończyli 18 lat, pozostają w jedności ze Stolicą Apostolską i są praktykującymi katolikami. Przez praktykowanie katolicyzmu organizacja rozumie przyjmowanie nauczania Kościoła w sprawach wiary i moralności, życie zgodne z jego zasadami oraz pozostawanie w dobrej sytuacji kanonicznej. Chociaż formalne członkostwo jest przeznaczone dla mężczyzn, w działalność rad włączają się również ich żony, dzieci i pozostali członkowie rodzin. Wiele inicjatyw ma służyć umacnianiu małżeństwa, rodziny i parafii.
Podstawowymi zasadami Zakonu są miłosierdzie, jedność, braterstwo i patriotyzm. Miłosierdzie oznacza pomoc osobom potrzebującym i stanowi pierwszą zasadę organizacji. Jedność odnosi się do wspólnego wyznawania wiary katolickiej i współpracy członków, natomiast braterstwo ma zapewniać im wzajemne wsparcie religijne, społeczne i materialne. Patriotyzm rozumiany jest jako odpowiedzialna służba własnemu państwu i społeczeństwu, prowadzona zgodnie z zasadami wiary katolickiej. Nie oznacza on formalnego związania Zakonu z określoną partią polityczną.
Działalność Rycerzy Kolumba obejmuje formację religijną mężczyzn, wspieranie rodzin i parafii, pomoc charytatywną, ochronę osób prześladowanych, reagowanie na katastrofy oraz działania na rzecz osób chorych, niepełnosprawnych i znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Programy prowadzone przez lokalne rady skupiają się przede wszystkim na czterech obszarach: wierze, rodzinie, społeczności lokalnej i ochronie życia.
W Stanach Zjednoczonych, jak również w innych państwach, jednym z głównych kierunków działalności Rycerzy Kolumba jest ochrona życia ludzkiego od poczęcia do naturalnej śmierci. Zakon wspiera marsze dla życia, hospicja, domy dla matek, ośrodki pomagające kobietom w ciąży oraz zakup aparatury ultrasonograficznej. Sprzeciwia się aborcji, eutanazji i wspomaganemu samobójstwu, a swoje stanowisko uzasadnia nauczaniem Kościoła katolickiego o godności każdego człowieka.
Rycerzem Kolumba był m.in. św. Rafał Guízar Valencia, meksykański biskup Veracruz, który w okresie prześladowania Kościoła prowadził potajemnie seminarium duchowne. Został kanonizowany w 2006 przez papieża Benedykta XVI.
Finanse Rycerze Kolumba prowadzą działalność ubezpieczeniową jako członkowskie stowarzyszenie świadczeń bratnich, a nie jako zwykła spółka komercyjna. Jej początki są związane z powodami utworzenia Zakonu. Ks. Michael J. McGivney obserwował, że śmierć głównego żywiciela często pozostawiała rodziny katolickich robotników bez środków do życia, narażając wdowy i sieroty na ubóstwo oraz rozdzielenie. Podobna sytuacja dotknęła jego własną rodzinę po śmierci ojca. Dlatego już w 1882 działalność religijną i braterską połączono z systemem wzajemnego zabezpieczenia finansowego rodzin zmarłych członków.
Z czasem system wzajemnej pomocy rozwinął się w jedną z większych instytucji ubezpieczeniowych w Ameryce Północnej. Zakon oferuje uprawnionym członkom i ich rodzinom m.in. ubezpieczenia na życie, ubezpieczenia na wypadek niepełnosprawności i konieczności długoterminowej opieki oraz renty emerytalne. Na koniec 2025 wartość obowiązującej ochrony ubezpieczeniowej przekraczała 130 mld dolarów, a sieć sprzedaży obejmowała 803 agentów terenowych.
Najwyższy Rycerz Patrick E. Kelly jest jednocześnie dyrektorem generalnym i przewodniczącym rady dyrektorów organizacji, natomiast działalnością finansową, ubezpieczeniową i inwestycyjną zarządza także odrębna kadra wykonawcza. Część wypracowanych środków przeznaczana jest na działalność dobroczynną i kościelną. W 2009 Rycerze Kolumba przekazali na cele charytatywne ponad 151,1 mln dolarów, a ich członkowie przepracowali społecznie blisko 68 mln godzin.
Zakon wspierał również działalność dobroczynną papieży za pośrednictwem utworzonego w 1981 funduszu Vicarius Christi. W grudniu 2007 ówczesny Najwyższy Rycerz Carl A. Anderson i naczelny kapelan bp William E. Lori przekazali Benedyktowi XVI czek na 1,6 mln dolarów, stanowiący roczny dochód funduszu.
Odpowiedzią w Polsce na ubezpieczenia w Zakonie jest powstający Fundusz Pomocy Bratniej.
W Polsce thumb|250px|Warszawsko-Praska Rada Zakonu Rycerzy Kolumba nr 14567 im. św. Josemarii Escrivy wraz z najwyższym rycerzem Carlem A. Andersonem Historia Rycerzy Kolumba sprowadził do Polski abp tytularny diecezji radomskiej Zygmunt Zimowski, który 3 grudnia 2005 w asyście ks. infułata Stanisława Pindery spotkał się w Warszawie z członkami Najwyższej Rady Rycerzy Kolumba. Pierwsze rady powstały w parafii Matki Bożej Częstochowskiej w Radomiu (proboszcz Wiesław Lenartowicz) i w parafii Matki Bożej Nieustającej Pomocy w Starachowicach (proboszcz Stanisław Pindera). Według innej wersji przybyli do Polski w 2005 wypełniając wolę zmarłego Jana Pawła II na zaproszenie kardynałów Józefa Glempa i Franciszka Macharskiego oraz abpa Stanisława Dziwisza, z końcem 2006 zakładając sześć rad, z których pierwszą była krakowska Rada nr 14000 im. Jana Pawła II z siedzibą przy Sanktuarium Bożego Miłosierdzia w Łagiewnikach. Współzałożycielem polskich struktur był poseł Platformy Obywatelskiej i zakopiański biznesmen, Andrzej Gut-Mostowy, mianowany pierwszym delegatem terytorialnym w 2005.
Przed 2011 kontrolę nad organizacją przejęło środowisko sympatyzujące z Prawem i Sprawiedliwością, skupione w radzie warszawsko-praskiej wokół Jana Dziedziczaka i , wybierając nowe władze stowarzyszenia w postaci Rady Krajowej z Arkadiuszem Urbanem na czele. W lutym 2011 Urban usunął z Zakonu Rycerzy Kolumba dwóch polityków Platformy Obywatelskiej, Ireneusza Rasia, kanclerza rady krakowskiej i Michała Szczerbę, wielkiego rycerza jednej z rad warszawskich, co uzasadnił niepoparciem przez nich w Sejmie poprawki do Prawa prywatnego międzynarodowego dotyczącej definicji małżeństwa. Po dwóch tygodniach delegat terytorialny Rycerzy Kolumba w Polsce, Krzysztof Orzechowski, ogłosił decyzję Urbana nieważną i zawiesił go w prawach członka, rozwiązał radę warszawsko-praską, a stowarzyszeniu zabronił używania nazwy i godła Rycerzy Kolumba. Wąsowski, który tytułował się wcześniej samowolnie przełożonym zakonu w Polsce, doprowadził w tym samym miesiącu do utworzenia na bazie sympatyków PiS z rady warszawsko-praskiej odrębnego Zakonu Rycerzy Jana Pawła II. Raś i Szczerba nie powrócili jednak według własnego twierdzenia do działalności w organizacji .
Pomimo opisanych sporów personalnych i politycznych Zakon deklaruje bezpartyjność i formalnie nie jest związany z żadnym ugrupowaniem politycznym.
Z upoważnienia Najwyższego Rycerza Carla Andersona 21 maja 2011 odbyła się pierwsza Konwencja Stanowa Rycerzy Kolumba w Polsce. Do rangi delegata stanowego podniesiony został dotychczasowy delegat terytorialny Krzysztof Orzechowski, były wielki rycerz Rady Radomskiej nr 14004.
W 2015, wkrótce po wygranych wyborach, prezydent elekt Andrzej Duda nadał Carlowi Andersonowi Order Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej, a w sierpniu tego roku wystosował do Andersona list z okazji Najwyższej Konwencji Rycerzy Kolumba w USA.
W lipcu 2017 delegacja Rycerzy Kolumba na zaproszenie posłanki PiS Krystyny Wróblewskiej wzięła udział w uroczystościach towarzyszących wizycie prezydenta Donalda Trumpa w Warszawie.