Klauzula IV – element programu politycznego Partii Pracy z Wielkiej Brytanii.
Zawiera podstawowe cele i wartości partii, które uległy zmianie na przestrzeni dziewięciu dekad. Formułuje ona podstawowe założenia polityki gospodarczej partii.
Powstanie Klauzuli IV Klauzula IV została napisana przez Sidneya Webba w 1917. Partia Pracy inkorporowała ją do swojego programu rok później.
Podstawowym założeniem Klauzuli IV była powszechna nacjonalizacja. W tamtych czasach była ona równoznaczna z modernizacją. Szczególnie popierano nacjonalizację kolei ze względu na nieustanne walki toczone przez rywalizujące firm zarządzające transportem kolejowym.
Idee Klauzuli IV zostały uwzględnione w Manifeście Partii Pracy z 1945 r. Postulowano w nim nacjonalizację kluczowych gałęzi przemysłu brytyjskiego. Publiczną własnością miały zostać objęte m.in.: Transport krajowy Przemysł stalowo-żelazny Przemysł paliwowy i energetyczny
W Manifeście czytamy:
Ponadto Manifest postulował pełne wykorzystanie wszystkich czynników produkcji. Zatrudnienie miało być pełne, nawet za cenę państwowej ingerencji w największe brytyjskie firmy. Manifest z 1945 głosił, że "Cena za tak zwaną «wolność ekonomiczną» dla nielicznych jest za wysoka, jeśli jest okupiona bezczynnością i nieszczęściem milionów".
Klauzula IV w centrum debat publicznych Klauzula IV stała się nie tylko elementem programowym, ale także hasłem promocyjnym Partii Pracy wraz z procesem zmiany wizerunku partii, który zapoczątkował Tony Blair. W 1993 Blair skrytykował sformułowanie Klauzuli IV, gdyż według niego pomylono w niej cele ze środkami. Ideowo był on ciągle socjalistą, który jednak wierzył w wykorzystanie nowych środków do osiągnięcia tradycyjnych, socjalistycznych celów. Nie musiało więc odbywać się to za pomocą nacjonalizacji przemysłu. Stąd też postanowiono przeformułować klauzulę, w której uwzględniono stare idee. Fragment aktualnej wersji klauzuli IV brzmi następująco:
Zmiana Klauzuli IV zapoczątkowała gruntowne zmiany w Partii Pracy. Była początkiem zmiany jej wizerunku i udoskonaleniem podstawowych założeń programowych tak, aby możliwe było pozyskanie nowego elektoratu. Zniesienie dotychczasowej formy klauzuli dało też sygnał społeczeństwu, że Tony Blair poważnie myśli o zmodernizowaniu Partii Pracy. Wtedy też narodziła się idea Nowej Partii Pracy. Zerwano tym samym ze "starą" Partią Pracy, w której nacjonalizacja była jednym z podstawowych założeń i która nie była dostosowana do zmieniającego się społeczeństwa. Te i inne zmiany przyczyniły się do odzyskania popularności Partii Pracy i lawinowego zwycięstwa laburzystów w wyborach w 1997 roku.
"Moment Klauzuli IV" Zmiana Klauzuli IV oznaczała przejście od "starej" do Nowej Partii Pracy. "Moment Klauzuli IV" stał się symbolem potrzeby zmiany fundamentów leżących u podstaw każdej partii politycznej.
Bibliografia Tekst Manifestu z 1945 r. http://web.archive.org/web/20150305092022/http://www.labour-party.org.uk:80/manifestos/1945/1945-labour-manifesto.shtml Oficjalna strona Partii Pracy http://www.labour.org.uk/ Encyklopedia Britannica http://www.britannica.com/
Kategoria:Polityka Wielkiej Brytanii Kategoria:Socjalizm