thumb|Położenie Palau Palau, Republika Palau (, ) – wyspiarskie państwo samorządowe, stowarzyszone ze Stanami Zjednoczonymi, położone na Oceanie Spokojnym, w Oceanii oraz w Mikronezji, ok. 1160 km na południe od Guam, ok. 800 km na wschód od Filipin i 3200 km na południe od Tokio. Obejmuje zachodnią część archipelagu Karolinów oraz 4 pojedyncze wyspy koralowe (Sonsorol, Merir, Pulo Anna i Tobi) i atol Helen (łącznie ponad 250 wysp).

Historia Wyspy odkryte zostały w 1543 przez Ruya Lópeza de Villalobosa. Od końca XVII wieku do 1899 jako część Karolinów stanowiły posiadłość hiszpańską, a następnie zostały sprzedane Niemcom, które rozpoczęły na wyspach wydobycie boksytów (rudy aluminium) i innych zasobów.

W 1914 roku wyspy przejęli Japończycy. Sześć lat później wprowadzono administrację japońską z ramienia Ligi Narodów. Podczas II wojny światowej w 1944 wyspy zostały zajęte przez Stany Zjednoczone po bitwie o Peleliu.

Po wojnie, w latach 1947–1994 terytorium powiernicze ONZ pod administracją USA (do 1990 w ramach Powierniczych Wysp Pacyfiku).

W 1978 Palau stało się oddzielnym państwem i przyjęło nazwę Belau (po podziale administracyjnym przez USA wysp Oceanu Spokojnego). W 1979 mieszkańcy Palau odrzucili propozycję wstąpienia do Sfederowanych Stanów Mikronezji. W 1981 państwo przyjęło konstytucję Palau. W tym samym roku została także wprowadzona autonomia wewnętrzna kraju. W 1982 władze państwa zawarły ze Stanami Zjednoczonymi układ o wolnym stowarzyszeniu. Ratyfikowano go w 1993.

1 października 1994 Palau uzyskało niepodległość jako państwo stowarzyszone z USA. Państwo utrzymuje związki o charakterze gospodarczym z USA, Japonią i Tajwanem (pomoc finansowa). 15 grudnia 1994 zostało członkiem ONZ oraz kilku innych organizacji międzynarodowychILO in The Republic of Palau, Palau: International Relations..

Ustrój polityczny Palau jest republiką. Konstytucja została przyjęta w 1980, zaczęła obowiązywać od 1 stycznia 1981 roku. Polityka zagraniczna i obronna podlega USA. Głową państwa i szefem rządu jest prezydent, wybierany na kadencję 4-letnią w wyborach powszechnych. Władza ustawodawcza należy do dwuizbowego Kongresu Narodowego (Izba Przedstawicieli i Senat), wybieranego w wyborach powszechnych. Władza wykonawcza należy do rządu, powoływanego przez prezydenta.

Geografia

Palau obejmuje ponad 250 wysp (największe – Babeldaob, Koror) w zachodniej części archipelagu Karoliny, otoczonych szeroką rafą. Występują jeziora krasowe z wodą morską i jaskinie. Najwyższym punktem jest Ngerchelchauus, który ma wysokość 242 m n.p.m. Klimat wysp to klimat równikowy wybitnie wilgotny (odmiana monsunowa): średnia temperatura miesięczna w ciągu całego roku wynosi ok. 28 °C, a roczne opady 3800 mm. Bujna szata roślinna; drzewo żelazne, pandan, gaje palmy kokosowej. Palau posiada bogatą faunę, występuje tam ponad 1400 gatunków ryb, 700 korali, żyją tam także słonowodne krokodyle.

Podział administracyjny

Od 1984 roku Palau dzieli się na 16 stanów:

Gospodarka thumb|Koror w okresie administracji japońskiej thumb|Rock Islands na Palau Na większości wysp rośnie palma kokosowa. Główne rośliny żywieniowe: kolokazja (taro), maniok, bataty, banany. Dużą rolę odgrywa połów ryb (zwłaszcza tuńczyka), żółwi, muszli. Palau eksportuje ryby, olej kokosowy i koprę, wyroby rzemiosła artystycznego i szylkret. Rozwija się turystyka, sporty wodne.

W 2009 roku roczne zużycie energii elektrycznej wyniosło 88,75 GWh. 99,7% produkowanej w kraju energii elektrycznej uzyskiwano ze spalania importowanej ropy naftowej, a 0,30% z energii słonecznej; planowano zwiększenie udziału energii elektrycznej pozyskiwanej ze źródeł odnawialnych do 20% w roku 2020.

Jako jedno z niewielu państw na świecie Palau nie ma długu zagranicznego.

Międzynarodowy port lotniczy położony jest na wyspie Babelthuap, połączonej mostem z wyspą Koror.

57% PKB pochodzi z usług, a pozostałe 43% z rolnictwa i przemysłu.

Emisja gazów cieplarnianych Emisja równoważnika dwutlenku węgla z Palau wyniosła w 1990 roku 2,275 Mt, z czego 2,155 Mt stanowił dwutlenek węgla. W przeliczeniu na mieszkańca emisja wyniosła wówczas 142,826 t dwutlenku węgla, a w przeliczeniu na 1000 dolarów PKB 11,856 t. Następnie emisje wahały się, osiągając maksymalne wartości w 2012. Wzrost emisji wynikał głównie z jej zwiększenia przez transport. W 2018 emisja dwutlenku węgla pochodzenia kopalnego wyniosła 1,273 Mt, a w przeliczeniu na mieszkańca 57,955 t i w przeliczeniu na 1000 dolarów PKB 4,133 t. Głównym gazem cieplarnianym emitowanym z Palau jest dwutlenek węgla. Wraz ze wzrostem jego emisji udział metanu maleje, a od końca XX w. na drugie miejsce wysunęły się emisje podtlenku azotu.

Ludność Ludność posługuje się głównie językiem palau (z grupy indonezyjsko-oceanicznej języków austronezyjskich), natomiast drugim językiem urzędowym jest angielski.

Stan Angaur zamieszkiwany przez ok. 120 osób posiada, jak wszystkie pozostałe, własną konstytucję. Jednakże, jako jedyny, posiada zapis w artykule XII, który wymienia trzy języki urzędowe tego stanu: palau, angielski, japoński. Ministerstwo Spraw Zagranicznych Japonii w swojej oficjalnej informacji o Palau wymienia jedynie języki: palau i angielski.

Nauczanie języka japońskiego w Palau rozpoczęło się w 1914 r., gdy Japończycy przejęli wyspy. W przeciwieństwie do Japończyków ani Hiszpanie, ani Niemcy nie stworzyli kompleksowego systemu szkolnego dla mieszkańców, chociaż misjonarze założyli kilka szkół. Edukacja w języku japońskim trwała do końca II wojny światowej.

Stale zamieszkanych jest tylko 8 wysp, a średnia gęstość zaludnienia to 44 osoby/km². Skład etniczny: Palauanie (Mikronezyjczycy), Amerykanie. Główne wyznania: katolicy, protestanci, Modekngei

Na Palau średnia gęstość zaludnienia jest najbardziej zbliżona do średniej gęstości zaludnienia na świecie.

Religia Struktura religijna kraju w 2015 roku według CIA: katolicy – 45,3% protestanci – 34,9%: ewangelikalni (Koror Evangelical Church) – 26,4%, adwentyści dnia siódmego – 6,9%, Zbory Boże (zielonoświątkowcy) – 0,9%, Kościół Baptystyczny Palau (baptyści) – 0,7%, modekngei – 5,7%, muzułmanie – 3%, mormoni – 1,5%, pozostali – 9,7%: świadkowie Jehowy – 0,5%.

Statystyki demograficzne Źródło: CIA Factbook

(2018)Liczba ludności21 516 Ludność według wieku0–14 lat19,37% (mężczyzn 2149 / kobiet 2019)15–24 lat16,4% (mężczyzn 1768 / kobiet 1760)25–54 lat45,74% (mężczyzn 6016 / kobiet 3826)55–64 lat9,99% (mężczyzn 765 / kobiet 1384)ponad 64 lata8,5% (mężczyzn 464 / kobiet 1365) Średnia wiekuW całej populacji33,6 latMężczyzn32,8 latKobiet35,3 latPrzyrost naturalny0,4‰Współczynnik urodzeń11,3 urodzeń / 1000 mieszkańcówWspółczynnik zgonów8,2 zgonów / 1000 mieszkańcówWspółczynnik migracji0,8 migrantów / 1000 mieszkańców Ludność według płciprzy narodzeniu1,06 mężczyzn / kobietponiżej 15 lat1,06 mężczyzn / kobiet15–24 lat1,00 mężczyzn / kobiet25–54 lat1,57 mężczyzn / kobiet55–64 lat0,55 mężczyzn / kobietpowyżej 64 lat0,34 mężczyzn / kobietw całej populacji1,08 mężczyzn / kobiet Umieralność niemowlątW całej populacji10,3 śmiertelnych / 1000 żywychpłci męskiej11,8 śmiertelnych / 1000 żywychpłci żeńskiej8,8 śmiertelnych / 1000 żywych Oczekiwana długość życiaW całej populacji73,6 latMężczyzn70,4 latKobiet77,0 latRozrodczość1,7 urodzeń / kobietę

Pozostałe informacje Na archipelagu występują 3334 endemiczne gatunki roślin, Na wyspach Palau odbyła się 10. edycja programu Survivor. Państwo Palau stworzyło pierwszy na świecie azyl dla rekinów, zakazując całkowicie połowów tych zwierząt na swoich wodach (powierzchnia około 600 tys. km kwadratowych jest wielkości niemal całej Francji).

Przypisy

Linki zewnętrzne Strona internetowa Palau

! Kategoria:Członkowie Organizacji Narodów Zjednoczonych Kategoria:Państwa w Australii i Oceanii