thumb|Powiat trocki Powiat trocki – polski powiat na Wileńszczyźnie z siedzibą w Trokach, funkcjonujący przez krótki czas po I wojnie światowej w administrowanym przez Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich okręgu wileńskim, a następnie na terenie Litwy Środkowej oraz w II RP.
Tło historyczne Istniejący od 1795 roku powiat trocki, który do 1915 należał do Imperium Rosyjskiego, został okupowany przez Niemców podczas I wojny światowej. Większość jego terytoriów została włączona do nowo utworzonego niemieckiego powiatu koszedarskiego. Jednak po ogłoszeniu niepodległości przez Litwę w 1918 roku, został on oficjalnie przywrócony jako część Republiki Litewskiej w 1919 roku. Większość niemieckiego powiatu koszedarskiego została przypisana litewskiemu powiatowi trockiemuAdam Janusz Mielcarek: Podziały terytorialno – administracyjne II Rzeczypospolitej w zakresie administracji zespolonej. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2008..
mały|lewo|Przedzielony powiat trocki w granicach Zarządu Cywilny Ziem Wschodnich mały|lewo|Przedzielony powiat trocki w granicach Republiki Litewskiej (jako trocki) i II RP (już jako wileńsko-trocki)
W 1919 roku, wschodnia, większa część litewskiego powiatu trockiego z Trokami została objęta przez polski Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich – tymczasową administracją cywilną zaprowadzoną w miejsce wojskowej na terenach m.in. Litwy, nieinkorporowanych do Polski, a zajętych przez Wojsko Polskie w latach 1919–1920. Obszar ten przejął 9 września 1920 Tymczasowy Zarząd Terenów Przyfrontowych i EtapowychDziennik Rozkazów z 1920 r. Nr 35, poz. 753.. Na obszarze tym, nazywanym okręgiem wileńskim, ustanowiono polski powiat trocki. Funkcjonowały zatem równocześnie dwie jednostki o nazwie powiat trocki – polska (większa) i litewska (mniejsza). Litewskiemu powiatowi, pozbawionemu swej stolicy, siedzibę ustanowiono tymczasowo w Koszedarach.
W związku z demarkacją granicy Republiki Litewskiej z proklamowaną 12 października 1920 Litwą Środkową (państwo marionetkowe zależne od Polski), "polski" powiat trocki został przedzielony, odstępując obszerne zachodnie pasmo Republice Litewskiej. Zostało ono przyłączone do litewskiego powiatu trockiego. 18 kwietnia 1922 Litwa Środkowa została przyłączona do Polski i utworzonego tam proto-województwa o nazwie Ziemia WileńskaUstawa z dnia 6 kwietnia 1922 r. o objęciu władzy państwowej nad Ziemią Wileńską (); również w późniejszych aktach prawnych był wymieniany aż do 1923 r. zob. M.P. z 16 listopada 1923 r..
Pozostający przy Polsce powiat trocki składał się już tylko z czterech gmin (Troki, Olkieniki, Landwarowo i Rudziszki) oraz miasta Troki i posiadał szpiczasty, niekorzystny kształtVide mapa w infoboksie.. Przyczyniło się to do jego połączenia z sąsiednim powiatem wileńskim w jeden większy powiat wileńsko-trocki. Data połączenia obu powiatów jest niejednoznaczna, a nastąpiło to zapewne w 1922 roku.
Litewski powiat trocki przetrwał do 1950 rokuTrakų apskritis. Tarybų Lietuvos enciklopedija, T. 4 (Simno-Žvorūnė). – Vilnius: Vyriausioji enciklopedijų redakcija, 1988..
Demografia W grudniu 1919 roku powiat trocki okręgu wileńskiego ZCZW zamieszkiwało 92 831 osób. Na jego terytorium znajdowało się 1231 miejscowości, z których 6 miało ponad 1 tys. mieszkańców. Największą z nich były Troki z 1886 mieszkańcami.
Oświata W powiecie trockim okręgu wileńskiego ZCZW w roku szkolnym 1919/1920 działało 68 szkół powszechnych. Ogółem uczyło się w nich 3920 dzieci i pracowało 94 nauczycieli.
Podział administracyjny na przestrzeni lat + Przynależność administracyjna gmin powiatu trockiego w latach 1867–1940Gminy w guberni wileńskiej (1867–1917)Gminy w Rep. Litewskiej (1918 ... 1940)Gminy pod ZCZW (1919–1920)Gminy w Litwie Środkowej (1920–1922)Gminy w II RP (1922–1924)Troki, miastoTroki, miastoTroki, miastoTroki, miastoTroki, miastoTrokiTrokiTrokiTrokiTrokiOlkienikiOlkienikiOlkienikiOlkienikiOlkieniki – nie istniejeLandwarowoLandwarowoLandwarowoLandwarowo – nie istniejeRudziszkiRudziszkiRudziszkiRudziszki – nie istniejeDaugiDaugiDaugi – w Rep. Lit.HanuszyszkiHanuszyszkiHanuszyszkiHanuszyszki – w Rep. Lit.JewieJewieJewieJewie – w Rep. Lit.Wysoki DwórWysoki DwórWysoki DwórWysoki Dwór – w Rep. Lit.SumiliszkiSumiliszkiSumiliszkiSumiliszki – w Rep. Lit.ButrymańceButrymańceButrymańceButrymańce – w Rep. Lit. (pow. olicki)MereczMereczMereczMerecz – w Rep. Lit. (pow. olicki)OranyOranyOranyOrany – w Rep. Lit. (pow. olicki)NiedzingiNiedzingiNiedzingi – zniesiona– w Rep. Lit. (pow. olicki), reakt. 1923JeznoJezno – w Rep. Lit. (pow. olicki)KronieKronie – w Rep. Lit. (pow. trocki / kowieński)ŻośleŻośle – w Rep. Lit.ŻyżmoryŻyżmory – w Rep. Lit. – nie istniejeKoszedary – w Rep. Lit. – nie istniejeKietowiszki – w Rep. Lit. – nie istniejeDorsuniszki – zniesiona – nie istniejeDusmiany – zniesiona – nie istniejeGiegużynia – zniesionaOława (do 1919) – zniesionaMiędzyrzecze (do 1919) – zniesionaDeksznia (do 1885) – zniesiona
Podział administracyjny (1919) +Podział administracyjny i ludność powiatu trockiego (1919 rok)Spis ludności na terenach administrowanych przez Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich z mapą, Eugenjusz Romer, Lwów-Warszawa, 1919Lp.Wg źródłaGmina(M) = gmina miejskaLudn.Wyznanie w %Narodowość w %Dawna przyn. adm.KSPJPBLŻGub.Ujezd144Butrymańce6,08782,9––13,340,5–42,713,3WLtrocki145Daugi4,87091,8––7,316,0–74,17,3WLtrocki146Hanuszyszki7,98195,4––3,945,1–53,61,1WLtrocki147Jewie4,59392,5–p.5,092,4–0,55,0WLtrocki148Landwarowo9,25691,9––5,892,4–0,35,2WLtrocki149Merecz5,30376,2––23,330,7–66,72,5WLtrocki150Niedzingi4,16797,8––1,925,2–68,60,2WLtrocki151Olkieniki9,09388,1––11,816,7–77,0–WLtrocki152Orany7,84391,0––8,28,9–82,08,2WLtrocki153Rudziszki6,60493,6––5,294,6–1,12,1WLtrocki154Stokliszki (M)1,63775,2––24,610,6–64,824,6WLtrocki155Sumiliszki8,13995,0–p.2,965,1–31,91,0WLtrocki156Troki8,94387,6s.p.7,295,0–0,20,9WLtrocki157Wysoki Dwór8,31594,4–p.4,162,5–31,84,1WLtrocki
Zobacz też podział administracyjny II RP województwo wileńskie (II Rzeczpospolita)
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne .,
Kategoria:Powiaty II Rzeczypospolitej Kategoria:Podział administracyjny województwa wileńskiego (II Rzeczpospolita) Kategoria:Powiaty guberni wileńskiej Powiat trocki