thumb 9 pułk piechoty Legionów (9 pp Leg.) – oddział piechoty Polskiej Siły Zbrojnej i Wojska Polskiego II RP.
Formowanie i walki W dniu 7 listopada 1918 w Komorowie pod Ostrowią Mazowiecką został utworzony 3 pułk piechoty Wojska Polskiego (PSZ). Kadry dla tego oddziału wydzieliły 1 i 2 pp, szkoła podchorążych oraz szkoła oficerska. W pierwszej połowie listopada pułk wziął udział w rozbrajaniu Niemców w okolicach Komorowa. W związku z odtworzeniem pułków legionowych, 3 pułk piechoty, jako faktycznie młodszy, został 16 lutego 1919 przemianowany na 9 pp Legionów.
23 stycznia 1919 roku w Komorowie zakończono organizację III batalionu pod dowództwem pułkownika Bolesława Jatelnickiego. Cztery dni później baon w składzie 10. i 11. kompanii strzeleckich oraz 3. kompanii karabinów maszynowych wyjechał na front cieszyński. 30 stycznia w obronie wsi Simoradz baon stoczył walkę z pięciokrotnie silniejszymi oddziałami czeskimi. Za męstwo wykazane w tej walce dowódca batalionu został odznaczony złotym, a siedmiu żołnierzy srebrnymi Krzyżami za Obronę Śląska Cieszyńskiego, które później zamieniono im na Krzyże Walecznych. 26 lutego III baon wkroczył do Cieszyna, dwa dni później wyjechał do Małopolski Wschodniej, a 5 marca przybył do Sądowej Wiszni.
10 lutego 1919 roku w Komorowie na bazie 12. kompanii rozpoczęto organizację batalionu zapasowego pod dowództwem kapitana Andrzeja Mierzejewskiego. 4 marca baon został przeniesiony do Różana, a 4 maja do Zamościa, jako stałego garnizonu.
W maju 1919 roku pułk wszedł w skład 3 Dywizji Piechoty Legionów. 13 maja pułk liczył 41 oficerów i 1869 szeregowych. W grudniu 1919 batalion zapasowy pułku stacjonował w Zamościu.
Mapy walk pułku
Kawalerowie Virtuti Militari lewo|66x66px|Order Virtuti Militari
Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militari za wojnę 1918–1920ppor. Jan Zygmunt Berekmjr lek. dr Wincenty Jerzy Babeckippor. Władysław Broszczakowskippor. Zygmunt Boglewskiś.p. kpt. Mieczysław Buła ps. „Nabielak”st. sierż. Andrzej Bieńkowskist. szer. Jan Bartospor. Feliks Czernichowski (4892)chor. Józef Chmarasierż. Józef Falkowskist. sierż. Władysław Grelast. sierż. Czesław Gratyssierż. Józef Garbarczakst. sierż. Serafin Habinappor. Albin Habinappor. Czesław Józefwczykst. sierż. Fryderyk Jeleńppor. Franciszek Kasprzyk (4894)mjr Karol Kumunieckiś.p. ppor. Marceli Krzystekst. sierż. Antoni Karpś.p. Władysław Kowalczykplut. Konstanty Kowalewskikpr. Andrzej Kisiołekkpr. Władysław Kozłowskiś.p. ppor. Władysław Lisieckikpt. Antoni Miszewskippor. Rafał Nowickippłk Bronisław Ostrowskippor. Jerzy Pokorski (4893)ś.p. ppor. Władysław Polaczekkpt. Hieronim Rusieckikpr. Wincenty Rosiakmjr Florian Smykalkpt. Bolesław Schwarzenberg-Czernymjr Franciszek Sudołkpt. Tadeusz Stożekppor. Julian Sosabowskipor. Stefan Stebleckiplut. Ignacy Trojanowskiś.p. sierż. Jan Umańskist. sierż. Stanisław Warchołpłk Wacław Scaevola-Wieczorkiewiczś.p. por. Artur Wiśniewskist. sierż. Stanisław Woźniczkaś.p. st. sierż. Jan Zieliński
9 pp Leg. w Zamościu left|250px thumb W kwietniu 1922 pułk został przetransportowany z Litwy do wsi Szpanów na Wołyniu. 10 września wyjechał pierwszy transport pułku z Równego do Zamościa, jako stałego garnizonu. 15 września 1922 na Rynku Wielkim w Zamościu odbyła się ceremonia powitania pułku przez ludność miasta i powiatu zamojskiego. III batalion został detaszowany w Tomaszowie Lubelskim). Garnizon zamojski znajdował się na terenie Okręgu Korpusu Nr II.
19 maja 1927 Minister Spraw Wojskowych, marszałek Polski Józef Piłsudski zatwierdził dzień 29 lipca, jako datę święta pułkowegoDz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174..
Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 9 pułk piechoty zaliczony został do typu I pułków piechoty (tzw. „normalnych”). W każdym roku otrzymywał około 610 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 56 oficerów oraz 1500 podoficerów i szeregowców. W okresie zimowym posiadał batalion starszego rocznika, batalion szkolny i skadrowany, w okresie letnim zaś batalion starszego rocznika i dwa bataliony poborowych. W pułku, tytułem eksperymentu, utworzono kompanię podchorążych rezerwy piechoty. W jej skład wchodziły trzy plutony strzeleckie i pluton karabinów maszynowych. Kompania pod względem organizacyjnym i wyszkolenia podlegała dowódcy dywizji, a pod względem administracyjnym dowódcy pułku. Kompania została zlikwidowana z dniem 1 sierpnia 1931Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 24 z 7 sierpnia 1931 roku, poz. 302..
Pod dowództwem Stanisława Sosabowskiego 9 pułk piechoty zdobył nagrodę dywizyjną w strzelaniu oraz w okresie zimowym w jeździe na nartachGeorge F. Cholewczynski „Rozdarty naród. Polska brygada spadochronowa w bitwie pod Arnhem”, Wydawnictwo: Andrzej Findeisen – A.M.F. Plus Group, 2006; s. 25. ..
29 lipca 1937 roku, w dniu swojego święta, 9 pułk piechoty Legionów otrzymał honorowe obywatelstwo miasta Zamościa.
Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939StanowiskoStopień, imię i nazwiskoDowództwo, kwatermistrzostwo i pododdziały specjalnedowódca pułkuppłk Zygmunt Alojzy BierowskiI zastępca dowódcy pułkuppłk Czesław Karol Czajkowskiadiutantkpt. Włodzimierz Ciłekstarszy lekarzppłk lek. Kazimierz Ryttermłodszy lekarzppor. lek. Kazimierz Bieńkowskioficer placu Zamośćkpt. adm. (piech.) Karol WojciechowskiII zastępca dowódcy pułku (kwatermistrz)mjr Stanisław Michockioficer mobilizacyjnykpt. adm. (piech.) Jan Hipolit Śliwińskizastępca oficera mobilizacyjnegochor. Julian Giecaoficer administracyjno-materiałowykpt. adm. (piech.) Michał Kłosowskioficer gospodarczykpt. int. Aleksander Mieczkowskioficer żywnościowyppor. Adam Olankowiczoficer taborowykpt. tab. Mikołaj Akatowkapelmistrzpor. adm. (kapelm.) Ryszard Kardaszyńskidowódca plutonu łącznościpor. Józef Maślankadowódca plutonu pionierówpor. Adam Kamińskidowódca plutonu artylerii piechotykpt. art. Feliks Adamkiewiczdowódca plutonu przeciwpancernegopor. Władysław Możdżeńdowódca oddziału zwiadupor. Bronisław KliśI bataliondowódcamjr Stanisław Józef Gierkadowódca 1 kompaniipor. Władysław Ostrowskidowódca plutonuppor. Mikołaj Kozłowskidowódca plutonuppor. Bronisław Nowakdowódca 2 kompaniikpt. Wilhelm Wincenty Malecdowódca plutonuppor. Edmund Sadowskidowódca 3 kompaniikpt. Władysław Bolesław Wenclawdowódca plutonuppor. Jan Tadeusz Jajusdowódca plutonuppor. Bolesław Jan Wąsaczdowódca 1 kompanii kmkpt. Jan Józef Krzeszkiewiczdowódca plutonuppor. Jan Stanisław Rumandowódca plutonupor. Marian SitekII bataliondowódcamjr Edward Wiktor Fiettdowódca 4 kompaniipor. Stanisław Antoni Mrozekdowódca plutonuppor. Bronisław Downardowódca 5 kompaniipor. Dezydery Juliusz Dreslerdowódca plutonuppor. Józef Kurdzieldowódca 6 kompaniikpt. Bronisław Pardodowódca plutonupor. Władysław Dorszdowódca plutonupor. Władysław Witold Pawicadowódca 2 kompanii kmpor. Bolesław Holiczdowódca plutonupor. Mieczysław Bobołowiczdowódca plutonupor. Zbigniew Roman Szaramadowódca plutonuchor. Jan SłabaIII bataliondowódcamjr dypl. Roman Jan Paweł Różyckidowódca 7 kompaniikpt. Leon Pacekdowódca plutonupor. Oskar Andruszkiewiczdowódca 8 kompaniipor. Władysław Wróbeldowódca plutonuppor. Wacław Summadowódca 9 kompaniikpt. Stefan Jan Dziewickidowódca plutonuppor. Paweł Józef Leon Morgalladowódca 3 kompanii kmpor. Bronisław Stanisław Czechdowódca plutonupor. Eustachiusz Waszkówna kursiekpt. Franciszek Gawrychna kursieppor. Jan Ireneusz PrzygodaDywizyjny Kurs Podchorążych Rezerwy 3 DPdowódcamjr Wacław Korsakdowódca plutonu strzeleckiegopor. Jerzy Lucjan Czaporowskidowódca plutonu strzeleckiegopor. Tadeusz Władysław Pytlakowskidowódca plutonu strzeleckiegopor. Mieczysław Kazimierz Wajdowiczdowódca plutonu kmpor. Antoni Skorek9 obwód przysposobienia wojskowego „Zamość”kmdt obwodowy PWmjr adm. (piech.) Leon Astkmdt powiatowy PW Zamośćppor. kontr. piech. Julian Malengakmdt powiatowy PW Tomaszów Lubelskikpt. piech. Wacław Cmakowskikmdt powiatowy PW Biłgorajkpt. piech. Józef Kamil Gebhardt
9 pp Leg. w kampanii wrześniowej thumb W kampanii wrześniowej 1939 pułk (bez I batalionu) walczył w składzie 39 Dywizji Piechoty (Rezerwowej). Skład jednostki uzupełniony został III batalionem 8 pułku piechoty Legionów, mjr. Wacława Smolińskiego i batalionem marszowym tego pułku pod dowództwem por. rez. Tadeusza Andrzeja Moszyńskiego. I batalion 9 pp Leg. walczył w składzie 12 Dywizji Piechoty.
Struktura organizacyjna i obsada personalna we wrześniu 1939StanowiskoStopień, imię i nazwiskoDowództwodowódcappłk Zygmunt Alojzy BierowskiI adiutantkpt. Stefan Jan DziewickiII adiutantkpt. Włodzimierz Ciłekoficer informacyjnypor. Władysław Możdżeńoficer łącznościpor. Józef Maślankakwatermistrzkpt. Franciszek Gawrychoficer – płatnikkpt. Aleksander Mieczkowskinaczelny lekarzppor. lek. dr Kazimierz BieńkowskiI bataliondowódcamjr Wacław Korsak († 27 IX 1944 Oflag VI B Doessel)dowódca 1 kompanii strzeleckiejWilhelm Malec († 8 IX 1939)dowódca 2 kompanii strzeleckiejpor. rez. Mieczysław Adam Wąsowiczdowódca 3 kompanii strzeleckiejppor. rez. Zenon Józef Jachymekdowódca 1 kompanii ckmppor. rez. Marian ŁadakII bataliondowódcamjr Stefan Kiełczewski († 22 IX 1939)dowódca 4 kompanii strzeleckiejkpt. Józef Kamil Gebhardt († 21 IX 1939)dowódca 5 kompanii strzeleckiejpor. Władysław Witold Pawica († 25 IX 1939)dowódca 6 kompanii strzeleckiejppor. rez. Seweryn Denkiewiczdowódca 2 kompanii ckmIII bataliondowódcamjr Edward Fiettdowódca 7 kompanii strzeleckiejdowódca 8 kompanii strzeleckiejdowódca 9 kompanii strzeleckiejppor. rez. Seweryn Ozukiewiczdowódca 3 kompanii ckmPododdziały specjalnekompania przeciwpancernakpt. Jan Krzeszkiewicz (ranny 22 IX 1939)kompania zwiadupor. Bronisław Kliś (ranny 24 IX 1939)pluton artylerii piechotykpt. Feliks Adamkiewiczpluton pionierówpor. Jerzy Lucjan Czaporowskipluton przeciwgazowypor. Mieczysław Bobołowicz
Symbole pułku Sztandar
17 października 1922 w Zamościu Naczelnik Państwa i Naczelny Wódz, Józef Piłsudski wręczył pułkowi sztandar ufundowany przez miasto i powiat zamojski.
Odznaka pamiątkowa
19 września 1928 kierownik Ministerstwa Spraw Wojskowych, gen. dyw. Daniel Konarzewski zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 9 pp Leg.Dziennik Rozkazów Ministra Spraw Wojskowych z 19 września 1925 r., Nr 25, poz. 284.. Odznaka o wymiarach 40 × 40 mm ma kształt Krzyża Walecznych umieszczonego na promienistym niebieskim tle. Ramiona krzyża pokryte białą emalią, połączone wieńcem laurowym. Na jego ramionach wpisano numer, inicjały i rok powstania pułku 9 P.P.LEG. 1918. W centrum krzyża nałożony jest orzeł wojskowy, na którego tarczy amazonek wpisano literę L. Trzyczęściowa – oficerska, wykonana w tombaku srebrzonym, emaliowana, łączona czterema nitami. Wykonanie: Wincenty Wabia-Wabiński – Warszawa.
Żołnierze pułku
Dowódcy pułku ppłk Karol Jan Krystyn Block (7 XI 1918 – 10 VII 1919) mjr Mieczysław Smorawiński (11 VII – 14 VIII 1919) mjr Eugeniusz Godziejewski (15 VIII – 2 IX 1919) mjr / płk Wacław Wieczorkiewicz (3 IX 1919 – 15 II 1920) kpt. Franciszek Sudoł (16 II - 19 IV 1920) mjr / płk Wacław Wieczorkiewicz (20 IV – 25 VII 1920) kpt. Bolesław Schwarzenberg-Czerny (26 VII – 28 VIII 1920) mjr / płk Wacław Wieczorkiewicz (29–31 VIII 1920) ppłk / płk piech. Bronisław Ostrowski (1 IX 1920 – V 1926 → dowódca 5 Brygady Ochrony Pogranicza) ppłk SG Władysław Kwiatkowski (14 X 1926 – 28 I 1928 → praktyka poborowa w PKU Biała Podlaska) ppłk / płk piech. Stanisław Machowicz (28 I 1928 – 31 VIII 1935 → komendant Miasta Warszawy) ppłk piech. Władysław Kasza (5 XI 1935 – 12 I 1937) ppłk dypl. Stanisław Sosabowski (12 I 1937 – III 1939 → dowódca 21 pp) ppłk piech. Zygmunt Bierowski (10 III – 27 IX 1939)
Zastępcy dowódcy pułku ppłk piech. Leon Jan Seweryn Schneider (22 VII 1922 – †9 III 1923 Cieszyn) mjr piech. Adam Lipiński (p.o. 2 VI 1923 – X 1926)