thumb 67 Pułk Piechoty (67 pp) – oddział piechoty Armii Wielkopolskiej i Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

Pułk sformowany został wiosną 1919 jako 9 pułk strzelców wielkopolskich. W lutym 1920 przemianowany został na 67 pułk piechoty. W wojnie polsko-bolszewickiej walczył na froncie litewsko-białoruskim, w Bitwie Warszawskiej i ofensywie jesiennej.

W okresie międzywojennym stacjonował w Brodnicy i wchodził w skład 4 Dywizji Piechoty. W czasie kampanii wrześniowej walczył w składzie macierzystej dywizji w ramach Armii „Pomorze”.

Formowanie pułku i zmiany organizacyjne W końcu grudnia 1918 w Wielkopolsce zaczęły powstawać samorzutnie polskie oddziały powstańcze. Zorganizowana została między innymi kompanie: czarnkowska, wągrowiecka, trzemeszeńska, obornicka, gnieźnieńska, rogozińska, gołaniecka, szubińska, kcyńska, labiszyńska, żnińska, wrzesińska i inne. Oddziały powstańcze, z których utworzono później 9 pułk strzelców wielkopolskich walczyły na froncie północnym pod Kcynia, Chodzieżą, Łabiszynem, Szubinem, Żninem i Czarnkowem.

27 kwietnia 1919 z samodzielnych dotąd kompanii powstańczych sformowano 9 pułk strzelców wielkopolskich. Początkowo wchodził w skład 2., a później 3 Dywizji Strzelców Wielkopolskich.

W styczniu 1920 pułk wkroczył do Rawicza i Leszna, obejmując tereny będące dotychczas w posiadaniu Niemców. Po połączeniu Armii Wielkopolskiej z Wojskiem Polskim, 9 pułk strzelców wielkopolskich 9 lutego 1920 przemianowany został na 67 pułk piechoty.

Struktura organizacyjna 9 pp wlkp. Organizacja w kwietniu 1919:

Dowódca pułku – kpt. Juliusz Skorupka-Padlewski

I batalion – dowódca por. Felicjan Maryński 1 kompania (kcyńska) 2 kompania (pakoska i część wyrzyskiej) 3 kompania (szubińska) 4 kompania (plutony: dziewierzeński, wysocki i kcyński Krzysztofiaka) 1 kompania km (poznańska kkm) II batalion – dowódca kpt. Jan Klein 5 kompania (poznańska) 6 kompania (trzemeszeńska) 7 kompania (łabiszyńska) 8 kompania (żnińska) 2 kompania km (wrzesińska kkm por. Józefa Trawińskiego) III batalion – dowódca kpt. Prądzyński 9 kompania (1 czarnkowska) 10 kompania (2 czarnkowska) 11 kompania (por. Józefa Mariana Króla) 12 kompania (szamotulsko-wieluńska) 3 kompania km (czarnkowska kkm) W grudniu 1919 batalion zapasowy pułku stacjonował w Jarocinie.

Pułk w walce o granice Pułk na froncie litewsko-białoruskim 2 lutego 1920 67 pułk piechoty skierowany został na front wojny polsko-bolszewickiej do rejonu Kurzeniec–Wilejka. Tam wszedł do odwodu 1 Armii gen. Stefana Majewskiego. 16 maja pułk przetransportowano na linię Głębokie–Lipsk–Litowce. 20 maja I batalion walczył w okrążeniu pod Lipskiem, II batalion walczył pod Litowcami i Dziadkami, a III pod Czeczukami. Podczas ofensywy Armii Czerwonej wszystkie bataliony połączyły się, a cały pułk ześrodkował się w Wilejce.

W pierwszych dniach czerwca Polacy rozpoczęli kontrofensywę. Pułk nacierał wzdłuż toru kolejowego Krszicze–Budsław. Zdobył Wytreski, Denisowo, Zadubienie, Repiszcze, Zaborce, Parafinowo i Dokszyce. Po zakończeniu walk, pułk przeszedł do odwodu. Pułk w działaniach odwrotowych

4 lipca 1920 rozpoczęła się ofensywa sowiecka wojsk Michaila Tuchaczewskiego. W tym czasie pułk walczył pod Głębokiem, Pliszą, Kowalami, Starymi Gabami, Bonaczami, Wilejką, Smorgoniami, a następnie pod Krewem, Gieranonami, Gródkiem, Folwarkami Wielkimi, Zabłudowem, Mierzwinem, Kossowem, Pokrzywnicą i Domasławem. Potem kontynuował marsz odwrotowy przez Wyszków i Pułtusk, docierając do Psar. 13 sierpnia pułk stanął w Modlinie jako odwód nowo utworzonej 5 Armii gen. Władysława Sikorskiego.

Pułk w Bitwie Warszawskiej i w ofensywie jesiennej 6 sierpnia Naczelny Wódz, marszałek Józef Piłsudski podjął decyzję o przeprowadzeniu zwrotu zaczepnego znad Wieprza i stoczenia walnej bitwy na przedpolach Warszawy. W tym celu rozpoczęto koncentrację jednostek, które miały wejść w skład grupy uderzeniowej, a także przegrupowywano oddziały mające bronić samej Warszawy i osłaniać tę obronę od północy.

15 sierpnia pułk przeszedł do natarcia. Zdobył Nasielsk, Budy, Łaś, Chrzanowo, a następnie prowadził działania pościgowe w kierunku Przasnysz, Chorzele, Łomża, Osowiec i Grajewo. Po zakończeniu działań wojennych stacjonował w Sejnach. Tam pełnił służbę patrolową na polsko-litewskiej linii demarkacyjnej. 6 października roku pułk przeszedł do odwodu, do Suwałk. 23 listopada przeniósł się do rejonu Grajewa.

Bilans walk W okresie walk o granicę Orderem Virtuti Militari udekorowano 6 oficerów i 8 podoficerów, a Krzyżem Walecznych 19 oficerów oraz 56 podoficerów i szeregowych. Wśród odznaczonych Krzyżem Walecznych był kpt. piech. Henryk Kajetaniak. Pułk zdobył 9 dział polowych, 82 karabiny maszynowe, 36 wozów taborowych oraz 80 koni. Do niewoli wzięto około 800 jeńców. Straty pułku obejmowały 163 poległych, w tym 6 oficerów.

Mapy walk pułku

Kawalerowie Virtuti Militari

15px|left Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militari za wojnę 1918–1920ppor. Franciszek Borzych nr 4522plut. Stanisław Boryssierż. Władysław Fornowskikpt. Jan Aleksander Kleinsierż. Leon Kmiotek nr 4728ppor. Władysław Klucz nr 4526por. Stanisław Masłek nr 4731ś.p. kpt. Felicjan Maryński nr 4766ppor. Edmund Rogalskichor. Walerian Robaszewski nr 4525ppor. Sylwester Trojanowskiplut. Jan Wietrzykowskisierż. Nikodem Witkowski nr 4743ppor. Władysław Wlekliński

Pułk w okresie pokoju thumb|left Od 18 grudnia pułk transportami kolejowymi wyjechał z obszaru wojennego do obszaru krajowego. Tymczasowo stacjonował w Jarocinie i Lesznie, następnie przeniósł się do Rawicza, a później do Kępna. Batalion zapasowy pozostał w Jarocinie. Pułk przeszedł z organizacji wojennej na organizację pokojową. 19 października 1921 roku pułk wyszedł ze składu 17 Dywizji Piechoty i został włączony w skład 4 Dywizji Piechoty.

Pułk stacjonował w garnizonie Brodnica na terenie Okręgu Korpusu Nr VIII (w Toruniu stacjonował II batalion piechoty i batalion zapasowy).

W czasie trwania przewrotu majowego żołnierze 67 pp pozostali wierni prezydentowi Wojciechowskiemu i stanęli po stronie sił rządowych. Z powodu strajków polskich kolejarzy, którzy opowiedzieli się po stronie Józefa Piłsudskiego brodnicki pułk nie dotarł na miejsce walk do Warszawy.

19 maja 1927 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 2 maja, jako datę święta pułkowegoDz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.. 13 listopada 1930 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski „przesunął datę święta pułkowego 67 pułku piechoty z dnia 2 na 20 maja”Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 36 z 13 listopada 1930 roku, poz. 413..

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 67 pułk piechoty zaliczony został do typu I pułków piechoty (tzw. „normalnych”). W każdym roku otrzymywał około 610 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 56 oficerów oraz 1500 podoficerów i szeregowców. W okresie zimowym posiadał batalion starszego rocznika, batalion szkolny i skadrowany, w okresie letnim zaś batalion starszego rocznika i dwa bataliony poborowych.

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939:StanowiskoStopień, imię i nazwiskoDowództwodowódca pułkuppłk Karol KumunieckiI zastępca dowódcyppłk Bohdan Sołtysadiutantkpt. Mieczysław Blochstarszy lekarzppłk dr Bolesław Tarandomłodszy lekarzvacatkomendant Rejonu PW Konnegokpt. art. Stanisław TkaczukII zastępca dowódcy (kwatermistrz)mjr Jan Wronaoficer mobilizacyjnykpt. Emeryk Otomańskizastępca oficera mobilizacyjnegokpt. Jan Baumgardtoficer administracyjno-materiałowypor. Alfred Gustaw Wittoficer gospodarczykpt. int. Witold Plejeroficer żywnościowypor. Władysław Sulatyckioficer taborowypor. Arkadiusz Marciszewsklkapelmistrzkpt. adm. (kapelm.) Emil Michał Dawidowiczdowódca plutonu łącznościpor. Maciej Ludwik Weinerdowódca plutonu pionierówpor. Witold Lisińskidowódca plutonu artylerii piechotykpt. art. Stanisław Tkaczuk(*)dowódca plutonu ppanc.por. Adam Lisdowódca oddziału zwiadupor. Tadeusz HałuszkaI bataliondowódca batalionumjr Michał Lipcsey-Steinerdowódca 1 kompaniikpt. dypl. Aleksander Szendrykdowódca plutonupor. Stanisław Marceli Fronczakdowódca plutonuppor. Jerzy Zbigniew Zbyszewskidowódca 2 kompaniivacatdowódca 3 kompaniimjr kontr. Jakub Wojnarowskidowódca plutonuppor. Jarosław Izydor Radomskidowódca plutonuppor. Mieczysław Walerian Urbanikdowódca 1 kompanii kmkpt. Eugeniusz Ludwik Marian Mieszko Mieszkowskidowódca plutonupor. Franciszek Olszewskidowódca plutonuppor. Julian RyznarII bataliondowódca batalionumjr Marian Antoni Tyborowskiadiutant baonupor. Bogusław Ryszard Zboińskipomocnik dowódcy baonu ds. gosp.kpt. Karol Józef Sordyllekarz baonupor. lek. Konrad Grobelnydowódca 4 kompaniipor. Józef Rafał Radomskidowódca plutonupor. Franciszek Kraskadowódca 5 kompaniikpt. Sawa Bunatadowódca plutonuppor. Jan Henryk Theisdowódca 6 kompaniimjr Józef Pałacdowódca plutonuppor. Antoni Kozłowskidowódca 2 kompanii kmkpt. Tadeusz Łabszdowódca plutonupor. Adam Pius ZielińskiIII bataliondowódca batalionumjr Stanisław Wultańskidowódca 7 kompaniikpt. Stanisław Suboczdowódca plutonupor. Alfons Grochowskidowódca 8 kompaniip.o. ppor. Stanisław Wawrzyńczakdowódca 9 kompaniipor. Władysław Bąkowskidowódca 3 kompanii kmkpt. Adam Marian Sobkiewiczdowódca plutonuppor. Antoni Stefan RzepeckiNa kursie i odkomenderowanina kursiepor. Tadeusz Szymczakppor. Stefan Browarekppor. Józef Matuszyńskiodkomenderowanypor. Antoni MikulskiKurs Podchorążych Rezerwy 4 DPdowódcakpt. Józef Marian Wajdowiczdowódca plutonupor. Julian Kuczyńskidowódca plutonupor. Bolesław Niewiarowskidowódca plutonuppor. Józef Konstanty Mielewskidowódca plutonuppor. Stefan Zalewski67 obwód przysposobienia wojskowego „Brodnica”kmdt obwodowy PWmjr piech. Adam Fleszarkmdt powiatowy PW Brodnicakpt. piech. Edward Franciszek Buszakmdt powiatowy PW Lubawakpt. piech. Jan Władysław Dulębakmdt powiatowy PW Rypinppor. kontr. piech. Wacław Nowicki

67 pp w kampanii wrześniowej Mobilizacja W związku z narastającym zagrożeniem polityczno-wojskowym ze strony III Rzeszy Niemieckiej, 23 marca 1939 w wyznaczonych jednostkach Okręgów Korpusów nr IX i częściowo nr IV zarządzono mobilizację alarmową. Na terenie OK nr VIII, jako przygranicznego również zwiększono gotowość bojową poprzez powołanie części rezerwistów na dodatkowe ćwiczenia, zwiększając przy tym stany osobowe jednostek piechoty w rejonach pogranicznych. Rozkazem dowódcy OK VIII również wzmocnienie stanów osobowych dotyczyło 67 pułku piechoty jak i całej 16 Dywizji Piechoty. Wzmocnienie odbyło się drogą rotacyjnego powołania rezerwistów na kilkutygodniowe ćwiczenia. Zorganizowano jako „ćwiczebne” na etatach wojennych batalion piechoty, pluton kolarzy, pluton pionierów, pluton przeciwpancerny i jeden działon artylerii piechoty. 25 marca 1939 został zmobilizowany I batalion pod dowództwem mjr. Michała Lipscey-Steinera, który w późniejszych dniach wyruszył w rejon lasów Nadleśnictwa Zbiczno. Batalion podjął prace fortyfikacyjne na odcinku jezioro Zbiczno-jezioro Ciche. Pod koniec kwietnia do batalionu dołączyła część 4 batalionu saperów. I batalion w ramach prac fortyfikacyjnych budował schrony drewniano ziemne, współuczestniczył w budowie schronów żelbetonowych. Prowadzono szkolenie, w maju dokonano częściowo wymiany rezerwistów. Od 10 lipca 1939 roku I batalion pułku wykonywał prace fortyfikacyjne w rejonie jezior brodnickich, kierował nimi zastępca dowódcy pułku ppłk Bohdan Sołtys. Budowano schrony drewniano-ziemne i nieliczne żelbetowe oraz stanowiska strzeleckie, rowy i zasieki z drutu kolczastego. 67 pułk piechoty rozpoczął mobilizację niejawną alarmową rano 24 sierpnia 1939. Mobilizację prowadzono w grupie zielonej, w jej ramach w Brodnicy podjęto mobilizację: