Autostrada A1, Autostrada BursztynowaVide Stowarzyszenie Miast Autostrady Bursztynowej. Przebieg autostrady jest w dużej części analogiczny do przebiegu szlaku bursztynowego. – częściowo płatnaRozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 lipca 2023 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie autostrad płatnych () autostrada w Polsce, stanowiąca fragment VI transeuropejskiego korytarza transportowego oraz częściowo pokrywająca się z przebiegiem międzynarodowej trasy E75. Po rezygnacji z budowy autostrady A3 wzdłuż zachodniej granicy kraju, A1 jest jedyną polską autostradą o przebiegu południkowym.
Trasa łączy bezpośrednio Trójmiasto, Toruń, Łódź i Górnośląski Okręg Przemysłowy. Autostrada prowadzi przez Grudziądz, Toruń, Włocławek, Łódź, Piotrków Trybunalski, Częstochowę, Pyrzowice oraz Gliwice. Trasa kończy się na granicy z Czechami w Gorzyczkach. W węźle Łódź Północ (d. nazwa Stryków I), na północ od Łodzi, krzyżuje się z autostradą A2. Na węźle Gliwice-Sośnica przecina autostradę A4, zaś na granicy państwowej w okolicy Wodzisławia Śląskiego i czeskiego Bogumina łączy się z czeską autostradą D1. Z drogą krajową nr 91 autostrada A1 krzyżuje się na trzech węzłach – Nowe Marzy, Kowal oraz Tuszyn.
Istniejące odcinki Istniejącymi fragmentami autostrady są odcinki: Odcinek Długość Lata budowy Koszty budowy Średni koszt km Otwarcie Uwagi węzeł Rusocin – węzeł Swarożyn 25 km 2 mld złotych(520 mln euro) 22 mln / km 22 grudnia 2007 płatne węzeł Swarożyn – węzeł Nowe Marzy 65 km 2005–2008 17 października 2008 węzeł Nowe Marzy – węzeł Toruń-Południe 62,4 km 2008–2011 3,07 mld złotych(730 mln euro) 49 mln zł / km 14 października 2011A1 Nowe Marzy-Toruń :: Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad – Serwis informacyjny. węzeł Toruń-Południe – węzeł Włocławek-Zachód 45 km 2010–2013 21 grudnia 2013 obecnie bezpłatne węzeł Włocławek-Zachód – węzeł Kowal 19 km 2010–2014 30 kwietnia 2014 węzeł Kowal – węzeł Sójki 30 km 2010–2012 800 mln złotych(191 mln euro) 27 mln zł / km 13 listopada 2012A1 Węzeł Kowal – Węzeł Sójki :: Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad – Serwis informacyjny. węzeł Sójki – węzeł Kotliska 15,2 km 2010–2012 542 mln złotych(129 mln euro) 36 mln zł / km 13 listopada 2012A1 Sójki – Węzeł Kotliska :: Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad – Serwis informacyjny. węzeł Kotliska – węzeł Piątek 9 km 2010–2012 512 mln złotych(122 mln euro) 57 mln zł / km 13 listopada 2012A1 Kotliska – Piątek :: Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad – Serwis informacyjny. węzeł Piątek – Łódź Północ 21 km 2010–2012 569 mln złotych(136 mln euro) 27 mln zł / km 13 listopada 2012A1 Węzeł Piątek – Stryków :: Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad – Serwis informacyjny. Łódź Północ 4,9 km 2010–2011 307 mln złotych(73 mln euro) 63 mln zł / km 3 czerwca 2012 węzeł Łódź Północ – węzeł Tuszyn 40 km 2010–2016 1,16 mld złotych(290 mln euro) 29 mln zł / km 1 lipca 2016 węzeł Tuszyn – węzeł Piotrków Trybunalski-Zachód 17,5 km 1978–1989 przebudowa 2019–2021 – – 18 grudnia 1989 grudzień 2021 (po przebudowie)węzeł Piotrków Trybunalski Zachód – węzeł Częstochowa Północ80 km 2018–2023 kwiecień 2023 węzeł Częstochowa Północ – węzeł Częstochowa Blachownia20,3 km 2015–2019 23 grudnia 2019 węzeł Częstochowa Blachownia – węzeł Częstochowa Południe4,7 km 2015–2019 219 mln zł 47 mln zł / km 2 sierpnia 2019węzeł Częstochowa Południe – Pyrzowice33 km 2015–2019 2 sierpnia 2019 węzeł Pyrzowice – węzeł Piekary Śląskie 16,1 km 2009–2012 1,83 mld złotych(436 mln euro) 114 mln zł / km 1 czerwca 2012 węzeł Piekary Śląskie – węzeł Zabrze Północ 12,0 km 2009–2012 1,26 mld złotych(300 mln euro) 63 mln zł / km 1 czerwca 2012 węzeł Zabrze-Północ – węzeł Gliwice Wschód 8,1 km 2009–2011 22 grudnia 2011 węzeł Gliwice-Wschód – węzeł Gliwice Sośnica 6,0 km 2009–2011 1,1 mld złotych(260 mln euro) 183 mln zł / km 30 września 2011 węzeł Gliwice Sośnica 2,2 km 2007–2010 853 mln złotych(215 mln euro) 388 mln zł / km 7 lipca 2010 węzeł Gliwice Sośnica – węzeł Rybnik 15,4 km 2007–2009 827 mln złotych(208 mln euro) 54 mln zł / km 23 grudnia 2009 węzeł Rybnik – węzeł Żory 7,5 km 2008–2010 1,1 mld złotych(268 mln euro) 78 mln zł / km 15 grudnia 2010 węzeł Żory – węzeł Świerklany 6,6 km 2008–2011 21 kwietnia 2011 węzeł Świerklany – węzeł Mszana 7,2 km 2008-2014 ? mln złotych(? mln euro) ? mln zł / km 23 maja 2014 węzeł Mszana – Gorzyczki (PL/CZ) 11,1 km 2007–2012 (patrz niżej) ? mln zł / km 30 listopada 2012 razem 504,2 km 14,77 mld złotych(3,59 mld euro) 33 mln zł / km8 mln euro / km
Węzły z autostradami i drogami ekspresowymi Nazwa Drogi Miejscowość Schemat Typ Wiadukty Otwarto Toruń Południe Toruń – Czerniewice trąbka 1 2011Włocławek PółnocBrzezietrąbka Łódź Północ Stryków 200px mieszany(koniczynka-turbina) 12 2011 Łódź Południe Tuszyn 200px mieszany (trąbka-gruszka) 3 2016 Piotrków Trybunalski Zachód Piotrków Trybunalski 200px Gruszka 1 1989,24 czerwca 2022 (po przebudowie) Piotrków Trybunalski Rokszyce Rokszyce – Piotrków Trybunalski Pyrzowice Pyrzowice pół koniczynki(planowana cała koniczynka) 2 2012Piekary ŚląskiePiekary Śląskie Gliwice Sośnica Gliwice 200px mieszany(koniczynka i 3/4 koniczynki, trąbka) 11 23 grudnia 2009
Opłaty Odcinek Zarządca Ręczny pobór opłat Elektroniczny pobór opłat (≥3,5 t, autobusy)StanData wprowadzeniaRusocin – Swarożyn Gdańsk Transport Companyrowspan=3 rowspan=3 Swarożyn – Nowe MarzyNowe Marzy – Toruń PołudnieToruń Południe – Włocławek Zachód Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostradrowspan=8 rowspan=8 Włocławek Zachód – KowalKowal – Kutno WschódKutno Wschód – Łódź PółnocŁódź Północ – TuszynTuszyn – Piotrków Trybunalski PołudniePiotrków Trybunalski Południe – PyrzowicePyrzowice – Gliwice Wschódrowspan=2 Gliwice Wschód – Gliwice SośnicaGliwice Sośnica – Świerklanyrowspan=2 rowspan=2 Świerklany – Gorzycerowspan=2 Gorzyce – granica państwa
Eksploatacja Pieczę nad autostradą sprawują lokalne oddziały Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad w: Gdańsku – odcinek na terenie województwa pomorskiego, Bydgoszczy – odcinek na terenie województwa kujawsko–pomorskiego, Łodzi – odcinek na terenie województwa łódzkiego, Katowicach – odcinek na terenie województwa śląskiego.
W ostatni weekend lipca 2012 po północnym odcinku A1 (Gdańsk – Toruń) przejechało 56 tysięcy pojazdów, a w ciągu całego miesiąca – 1,3 mln samochodów (wzrost o 70% w stosunku do lipca 2011). Miesiąc później średnie dobowe natężenie ruchu wynosiło 43 tysiące pojazdów (w I półroczu 2012 – 29 tysięcy). 26 lipca 2014 odcinek ten pokonało 63 tys. pojazdów, a 17 sierpnia 2014, po doraźnym zwolnieniu kierowców z opłat – 93 tysiące pojazdów„Rekordy na bezpłatnej autostradzie”, „Trójmiasto naszemiasto.pl” nr 62/2014 21 sierpnia 2014.. Kolejnymi rekordowymi dniami były 30 lipca 2016 – 90 tys. pojazdów, 8 sierpnia 2015 – 92 tys., 17 sierpnia 2015 – 93 tys. pojazdów oraz niepobity do tej pory rekord dzienny z 12 sierpnia 2017 – 101 tys. pojazdówA1. Mija 10 lat od otwarcia całej AmberOne..
W lipcu i sierpniu 2014 z A1 między Toruniem a Gdańskiem skorzystało ok. 3,5 mln pojazdów (wzrost o ponad 0,5 mln w stosunku do 2013), w 2015 – 4 mln, a w 2016 – 4,3 mln. Średnia dzienna ilość przejazdów wyniosła w 2014 r. 57 tys. pojazdów, podczas gdy rok wcześniej było ich o 14 proc. mniej. W 2015 średnia dobowa wzrosła do 67 tys., a w 2016 do 70,1 tys. pojazdów.
W ostatnim tygodniu sierpnia 2012 13% kierowców pokonało ten odcinek autostrady z prędkościami w granicach 150 do 255 km/hZ. Juchniewicz „Tu gaz cisną do dechy”, Express Bydgoski 17 września 2012 ISSN 1230-9192.. W 2014 na odcinku tym zginęły 3 osoby, a w I połowie 2015 ranne zostały 44 osobyWaldemar Piórkowski Samochodowy karambol w dymie, Express Bydgoski 27 lipca 2015.. Liczba wypadków na tym fragmencie A1 utrzymuje się na stałym poziomie 50-60 zdarzeń rocznie, a liczba kolizji spadła ze 782 w najgorszym pod tym względem roku 2017 do 603 w 2020Autostrada A1. Mija 10 lat od otwarcia całej AmberOne..
W marcu 2020, w związku z pandemią koronawirusa COVID-19, autostradą przejechało 1 mln 120 tys. pojazdów, tj. o 28% mniej niż w roku 2019 (ponad 1,5 mln). W kwietniu ruch na autostradzie spadł w stosunku do roku poprzedniego o ponad 50 proc. Podczas majowego weekendu z trasy skorzystało tylko 72 tys. kierowców.
W 2020 roku z płatnego odcinka autostrady A1 skorzystało 17 873 557 pojazdów. Średnie dobowe natężenie wyniosło niecałe 49 tys. pojazdów i było o 14% mniejsze niż w roku 2019. W pierwszych latach funkcjonowania autostrady natężenie ruchu osiągało wielkość 12–13 mln pojazdów rocznie. Rekordową wartość 21 012 969 pojazdów osiągnęło w 2018 roku. Ogółem w latach 2011–2021 przejechało tędy 195 mln pojazdów.
W toku eksploatacji odcinka płatnego wzrósł udział pojazdów ciężarowych w ruchu między Gdańskiem i Toruniem z 11% w pierwszych latach funkcjonowania autostrady do 22% w 2021 roku. W 2021 z bezgotówkowych form płatności korzystało 73 proc. kierowców, co skróciło średni czas obsługi na bramkach z 13,5 sekundy w 2011 do 9 sekund w 2021, co zwiększyło przepustowość punktów poboru opłat o ok. 100 pojazdów na godzinę.
Zarządca koncesjonowanego odcinka realizuje działania minimalizujące wpływ drogi na środowisko. Na Miejscu Obsługi Podróżnych Kleszczewko zamontowano kolektory słoneczne, w 2020 wprowadzono segregację odpadów na MOP Olsze, wiosną 2021 na węźle Stanisławie zasiano pierwszą łąkę kwietną w pasie autostrady. Sukcesywnie trwa modernizacja na oświetlenie LED.
Historia budowy XX wiek: pierwsze plany, budowa „gierkówki” i obwodnicy Torunia
Autostrada A1 była przewidywana do realizacji w latach 60. XX wieku jako fragment Transeuropejskiej Autostrady Północ-Południe (TAPP), mającej w zamyśle łączyć Skandynawię z krajami basenu Morza Śródziemnego. W latach 1978–1989 wybudowano pierwszy (17,5 km) jej odcinek: Tuszyn – Piotrków Trybunalski.
Dwujezdniowa o przekroju czteropasowym (dwa pasy ruchu w każdą stronę) droga krajowa nr 1 na odcinku Piotrków Trybunalski – Częstochowa została wybudowana w latach 70. XX wieku po nowym śladzie, omijającym miejscowości, pominięto jednak budowę węzłów.
Wybudowana w latach 1992–1998 wschodnia obwodnica Torunia – przeprawa mostowo-drogowa przez Wisłę i Drwęcę, jedna jezdnia o dł. 10,7 km, przebudowana razem z dobudową jezdni zachodniej w latach 2008–2011. Po wybudowaniu wschodnia jezdnia autostrady oznaczona jako S10.
Na wydawanych w latach 90 XX w. mapach samochodowych zawierających planowane odcinki autostrad proponowany przebieg A1 w rejonie konurbacji górnośląskiej przedstawiano jako znacznie odmienny od obecnie istniejącego – z Częstochowy arteria miała biec w sąsiedztwie portu lotniczego w Pyrzowicach, na wschód od Wojkowic, krzyżować się z ówczesną drogą nr 4 w Będzinie, biec przez śródmieście Siemianowic Śląskich i Katowic, mając tam węzeł z ówcześnie planowaną A4, następnie odbić w kierunku południowo-zachodnim omijając Mikołów od zachodu i pomiędzy miejscowościami Łaziska Górne a Orzesze oraz zbliżyć się do Rybnika. Dalej w kierunku granicy polsko-czeskiej arteria biegnie obecnym ślademOrientacyjny przebieg zamieszczony w: Orientacyjny przebieg zamieszczony w: ..
2005–2015: budowa kluczowych odcinków Odcinek Nowe Marzy – Rusocin mały|Punkt poboru opłat w Rusocinie, sierpień 2014 29 lipca 2005 koncesjonariusz, Gdańsk Transport Company S.A., rozpoczął budowę północnego odcinka autostrady Rusocin – Nowe Marzy o długości 89,5 km. Odcinek ten na całej długości budowany był w przekroju dwujezdniowym, czteropasmowym, z rezerwą na trzeci pas. Oddanie do ruchu całości budowanego odcinka nastąpiło dnia 17 października 2008.
22 grudnia 2007 został otwarty pierwszy, 25-kilometrowy odcinek autostrady w województwie pomorskim pomiędzy węzłem Rusocin (na skrzyżowaniu z obwodnicą Trójmiasta) a węzłem Swarożyn (skrzyżowanie z drogą krajową nr 22 w okolicach Tczewa).
17 października 2008 otwarto odcinek Swarożyn – Nowe Marzy (w okolicach Grudziądza).
Odcinek Toruń – Nowe Marzy