Stanisław HallerW ewidencji wojskowych C.K. Armii był określany w języku niemieckim jako „Stanislaus Haller Edler von Hallenburg”. (ur. 26 kwietnia 1872 w Polance Hallera, zm. wiosną 1940 w Charkowie) – generał dywizji Wojska Polskiego, dwukrotny kawaler Orderu Virtuti Militari, ofiara zbrodni katyńskiej.

Życiorys Urodził się 26 kwietnia 1872 w Polance, w rodzinie szlacheckiej herbu własnego. Był wnukiem Józefa Hallera (1783–1850), synem Władysława Hallera de Hallenburg (1834–1897) i Lucyny z domu Urbańskiej (ur. 1844 lub 1845, zm. 1926). Miał trzech braci, w tym Mieczysława Hallera (1877–1917) oraz dwie siostry. Był kuzynem gen. Józefa Hallera. Zdał egzamin dojrzałości w Bielsku.

Armia Austro-Węgier W 1892, po zdaniu matury, wstąpił do cesarskiej i królewskiej Armii jako jednoroczny ochotnik. Na stopień podporucznika rezerwy został mianowany ze starszeństwem z 1 stycznia 1894 i przydzielony w rezerwie do 10 pułku artylerii korpuśnej w Przemyślu. Złożył podanie o podjęcie zawodowej służby wojskowej, do której został przyjęty w kwietniu 1894. Został zweryfikowany w stopniu podporucznika artylerii służby czynnej z dniem 1 maja 1895. Od około 1895 był oficerem 3 pułku artylerii dywizyjnej w Krakowie, a od około 1896 służył w 1 pułku artylerii korpuśnej w Krakowie. W międzyczasie został awansowany na stopień porucznika artylerii polowej z dniem 1 maja 1898. Od 1899 do 1901 był słuchaczem Szkoły Wojennej w Wiedniu. Od 1901 jako oficer nadkompletowy był przydzielony z 1 pułku artylerii korpuśnej do sztabu generalnego i 5 brygady kawalerii w Jarosławiu. Został awansowany na stopień kapitana artylerii polowej 2 klasy z dniem 1 maja 1904. Od tego roku służył w 6 pułku artylerii korpuśnej w Kassa. Początkowo pełnił funkcję dowódcy plutonu, potem był dowódcą batalionu.

Następnie zweryfikowany w stopniu kapitan 1 klasy w korpusie Sztabu Generalnego z dniem 1 maja 1904. Około 1907 został przydzielony ze sztabu generalnego do oddziału wojskowego Grupy C.K. Obrony Krajowej 11 Korpusu we Lwowie. Od około 1909 był przydzielony do Krajowego Biura Opisowego (Landesbeschreibbureau).

Został awansowany na stopień majora w korpusie sztabu generalnego z dniem 1 maja 1912. Od listopada 1912 do grudnia 1915 był szefem sztabu generalnego Twierdzy Kraków. Po wybuchu I wojny światowej został awansowany na stopień podpułkownika sztabu generalnego z dniem 1 listopada 1914. W styczniu 1916 przebywał na froncie włoskim, dowódca pułku artylerii. W 1917 był najwyższym stopniem oficerem dywizjonu ciężkich haubic nr 1. Następnie awansowany na pułkownika z dniem 1 maja 1917 i z 119. lokatą. W 1918 był dowódcą pułku ciężkiej artylerii polowej nr 12. Koniec wojny zastał go na froncie włoskim, skąd wrócił do Krakowa i zgłosił się do Wojska Polskiego.

Wojsko Polskie Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 początkowo objął funkcję zastępcy komendanta miasta Krakowa. 18 listopada 1918 został szefem sztabu Dowództwa Okręgu Generalnego „Kraków”. 7 lutego 1919 Naczelnik Państwa i Naczelny Wódz Józef Piłsudski powierzył mu pełnienie obowiązków szefa Sztabu Generalnego, a 1 stycznia 1920 awansował go na stopień generała podporucznikaDziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 1 z 17 stycznia 1920..

Od sierpnia do września 1920 podczas wojny polsko–bolszewickiej dowodził 13 Dywizją Piechoty i Grupą Operacyjną. 10 września 1920 został mianowany generałem porucznikiem z dniem 1 kwietnia 1920. W tym samym miesiącu objął dowodzenie 6 Armią we Lwowie, prowadząc ciężkie boje do zawieszenia broni 12 października 1920. Przyczynił się do pokonania 1 Armii Konnej Siemiona Budionnego i wyparcia jej za Bug. Był członkiem Rady Wojennej.

W styczniu 1921 przewodniczył delegacji polskiej na rokowania w Bukareszcie w sprawach polsko–rumuńskiej konwencji wojskowej. Po powrocie do kraju Inspektor Armii nr VI we Lwowie. W 1921 zweryfikowany w stopniu generała dywizji ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919.

Od 9 lipca 1923 do 16 grudnia 1925 był szefem Sztabu Generalnego. Złożona przez niego dymisja nie została przyjęta i formalnie nadal pozostawał szefem Sztabu Generalnego, jednak obowiązki pełnił gen. Edmund Kessler. W maju 1926 wyznaczony przez ministra spraw wojskowych, gen. Juliusza Malczewskiego, szefem sztabu wojsk rządowych. W czasie przewrotu majowego 1926 roku brał udział w walkach po stronie władz legalnychStanisław Haller, Wypadki warszawskie od 12 do 15 maja 1926 r., Kraków 1926, s. 4.. Po przewrocie majowym, jako przeciwnik Józefa Piłsudskiego, podał się do dymisji. Z dniem 31 lipca 1926 został przeniesiony w stan spoczynku.

Osiadł w rodzinnym majątku. Zajmował się pracą społeczną m.in. jako aktywny członek Akcji Katolickiej. Zbliżył się do ruchu narodowego, przystępując do Obozu Wielkiej Polski. W organizacji tej należał do Wielkiej Rady i był oboźnym Dzielnicy Małopolskiej OWPW.J. Muszyński, Stanisław Haller Ritter von Hallenburg, [w:] Lista strat działaczy obozu narodowego w latach 1939-1955, red. W.J. Muszyński, J. Mysiakowska-Muszyńska, t. 1, Warszawa 2010, s. 131..

Po wybuchu II wojny światowej 1939 i agresji III Rzeszy na Polskę oddał się do dyspozycji Naczelnego Wodza. Po agresji ZSRR na Polskę i okupacji wschodnich terytoriów Rzeczypospolitej został aresztowany przez NKWD. Początkowo przetrzymywany był w obozie jenieckim w Szepetówce, skąd trafił do obozu w Starobielsku. 6 kwietnia 1940 został wywieziony ze Starobielska do Charkowa, gdzie został zamordowany przez funkcjonariuszy NKWD. Figuruje na Liście Starobielskiej pod poz. 711. Pochowany został w Piatichatkach, gdzie od 17 czerwca 2000 mieści się oficjalnie Cmentarz Ofiar Totalitaryzmu w Charkowie.

Był wytypowany przez premiera Władysława Sikorskiego (nieświadomego wówczas zbrodni katyńskiej) na przyszłego dowódcę Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR, gdy na przełomie lipca i sierpnia 1941 uzgodniono z ZSRR ich powstanie.

Postanowieniem nr 112-48-07 Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego z 5 października 2007 został mianowany pośmiertnie na stopień generała broni.. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 w Warszawie, podczas uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”.

Awanse podporucznik artylerii w rezerwie – z dniem 1 stycznia 1894 podporucznik artylerii służby czynnej – z dniem 1 maja 1895 porucznik artylerii polowej – z dniem 1 maja 1898 kapitan artylerii polowej 2 klasy – z dniem 1 maja 1904 kapitan 1 klasy Sztabu Generalnego – z dniem 1 maja 1904 major Sztabu Generalnego – z dniem 1 maja 1912 podpułkownik Sztabu Generalnego – z dniem 1 listopada 1914 pułkownik – z dniem 1 maja 1917 i z 119. lokatą generał podporucznik – 1 stycznia 1920 generał porucznik – 10 września 1920 z dniem 1 kwietnia 1920, a w następnym roku zweryfikowany w stopniu generała dywizji ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 generał dywizji – 1921, ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919

Twórczość

Ordery i odznaczenia Krzyż Komandorski Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 2 (24 listopada 1922) Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 56 (15 marca 1921)Dekret Wodza Naczelnego L. 2763 z 15 marca 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 13, poz. 409) Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (7 listopada 1925)M.P. z 1925 r. nr 262, poz. 1081 „za wybitne zasługi, położone na polu organizacji i wyszkolenia armji”.Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych nr 123 z 20.11.1925 Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (2 maja 1922) Krzyż Walecznych (dwukrotnie, 1921)„Za męstwo okazane w walce z nieprzyjacielem w obronie Ojczyzny”; Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 1863 z 28 lipca 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 31, poz. 1298)Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 2030 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 41, s. 1612) Krzyż za Obronę Śląska Cieszyńskiego II klasy (2 października 1919) Medal Pamiątkowy za Obronę Śląska Cieszyńskiego Dekret pochwalny Rady Narodowej Księstwa Cieszyńskiego Order Korony I klasy (Belgia) Order Gwiazdy Rumunii I klasy (Rumunia) Krzyż Wielki Orderu Korony Rumunii (Rumunia, 19 czerwca 1922) Order Korony Włoch I klasy (Włochy) Order św. Sawy I klasy (Jugosławia) Order Lwa Białego II klasy (Czechosłowacja, 1926)Zarządzenie Prezydenta RP G.M.I.L. 3149/1926 z 30 stycznia 1926 r. (Dziennik Personalny z 1926 r. Nr 12, s. 69) Order Legii Honorowej II klasy (Francja) Order Legii Honorowej III klasy (Francja, 1921)Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 1717 z 28 maja 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 29, poz. 1208) Krzyż Wolności III kategorii I klasy (Estonia, 1925)Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych nr 80 z 31.07.1925 Krzyż Wolności I kategorii III klasy (Estonia, 1922) Order św. Michała i św. Jerzego III klasy (Wielka Brytania) Order św. Stefana (Austro-Węgry) austro-węgierskie Kawaler Orderu Leopolda z dekoracją wojenną i z mieczami Order Korony Żelaznej 3 klasy z dekoracją wojenną i z mieczami Krzyż Zasługi Wojskowej 3 klasy z dekoracją wojenną Krzyż Zasługi Wojskowej 3 klasy – 1911 Brązowy Medal Zasługi Wojskowej z mieczami na wstążce Krzyża Zasługi Wojskowej Krzyż Wojskowy Karola Brązowy Medal Jubileuszowy Pamiątkowy dla Sił Zbrojnych i Żandarmerii Krzyż Jubileuszowy Wojskowy – 1908

Upamiętnienie Został upamiętniony symboliczną inskrypcją na grobowcu rodzinnym na cmentarzu w Krzęcinie. Stanisław Haller jest także patronem 5 Pułku Dowodzenia (2 Korpus Zmechanizowany) w Krakowie oraz Szkoły Podstawowej w Polance Hallera. 15 sierpnia 2014, w 94. rocznicę bitwy warszawskiej, na Cmentarzu Poległych w Bitwie Warszawskiej w Ossowie została odsłonięta w Ossowie tablica upamiętniająca ośmiu dowódców polskich oddziałów uczestniczących w walkach, którzy w 1940 zostali ofiarami zbrodni katyńskiej; upamiętnieni zostali gen. dyw. Stanisław Haller, gen. dyw. Henryk Minkiewicz, gen. dyw. Leonard Skierski, gen. bryg. Bronisław Bohaterewicz, gen. bryg. Kazimierz Łukoski, gen. bryg. Mieczysław Smorawiński, płk dypl. Stefan Kossecki, ppłk. Wilhelm Kasprzykiewicz. W ramach akcji „Katyń… Ocalić od zapomnienia” przy Szkole Podstawowej im. Stanisława Hallera w Mariance został posadzony Dąb Pamięci honorujący generała.

Zobacz też awanse generalskie oficerów II Rzeczypospolitej Polskiej z 2007 jeńcy polscy w niewoli radzieckiej (od 1939 roku) obozy NKWD dla jeńców polskich ofiary zbrodni katyńskiej – zamordowani w Charkowie

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Stanisław Haller – publikacje w bibliotece Polona

Kategoria:Członkowie Akcji Katolickiej (II Rzeczpospolita) Kategoria:Członkowie Kapituły Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Członkowie Obozu Wielkiej Polski Kategoria:Członkowie Rady Obrony Państwa (1920) Kategoria:Dowódcy 6 Armii (II RP) Kategoria:Dowódcy 13 Kresowej Dywizji Piechoty Kategoria:Generałowie dywizji II Rzeczypospolitej Kategoria:Generałowie Wojska Polskiego – ofiary zbrodni katyńskiej Stanisław Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (dwukrotnie) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem za Obronę Śląska Cieszyńskiego II klasy Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Obronę Śląska Cieszyńskiego Kategoria:Oficerowie dyplomowani II Rzeczypospolitej Kategoria:Oficerowie Wojska Polskiego zamordowani w Charkowie Kategoria:Patroni jednostek Wojska Polskiego Kategoria:Polacy – Komandorzy Legii Honorowej Kategoria:Polacy – oficerowie armii austro-węgierskiej Kategoria:Polacy – Wielcy Oficerowie Legii Honorowej Kategoria:Polacy – żołnierze Cesarskiej i Królewskiej Armii w I wojnie światowej Kategoria:Polacy odznaczeni Krzyżem Jubileuszowym Wojskowym Kategoria:Polacy odznaczeni Krzyżem Wojskowym Karola Kategoria:Polacy odznaczeni Krzyżem Zasługi Wojskowej