mały|Sofija Smetonienė w towarzystwie działaczek społecznych, 1933 rok Sofija (Zofia) Smetonienė z domu Chodakowska (Chodakauskaitė) (ur. 13 stycznia 1885 w Gawienianach (Gavenoniai) koło Pokroja, zm. 28 grudnia 1968 w Cleveland) – litewska działaczka społeczna, żona Antanasa Smetony, w latach 1919–1920 oraz 1926–1940 pierwsza dama Republiki Litewskiej.
Życiorys Była córką Antoniego i Marii Chodakowskich. Poprzez dziadka skoligacona była z rodziną Piłsudskich (prababka: Marcjanella Piłsudska), poprzez babkę – wywodzącą się z Kurlandii Natalię Osten-Sacken – miała korzenie niemieckie. Ziemiańska rodzina z Kowieńszczyzny, choć mówiła po polsku, pielęgnowała tradycje, a następnie również i język litewskiW polskim piśmiennictwie zachowały się relacje o Chodakowskiej jako Polce, względnie osobie Polsce sprzyjającej, zob. choćby: Zygmunt Fedorowicz, Trzydzieści lat mego pobytu w Wilnie 1914-1944, Towarzystwo Miłośników Wilna i Ziemi Wileńskiej, Bydgoszcz 2010, s. 45; czytelnik z Birż (oprac. Helena Ostrowska), Nigdy nic nie robiłem przeciw sobie..., "Magazyn Wileński", nr 10 z 2004; Pisano o niej jako osobie wywodzącej się z polskiej rodziny, a zarazem wpływowej, zob. Bohdan Paszkiewicz, Pod znakiem "Omegi", (przygotował do druku i indeks osób oprac. Adam Gałkowski ; słowem wstępnym opatrzył i całość krytycznie przejrzał Piotr Łossowski), Instytut Historii PAN, Warszawa 2003, s. 295. Jej matką chrzestną była litewska pisarka Gabrielė Petkevičaitė-Bitė. Rodzeństwo: Roman (Romanas), prokurator wojskowy w Republice Litewskiej, Tadeusz (Tadas), samorządowiec, burmistrz Poniewieża, a także młodsza siostra Jadwiga (Jadvyga Tūbelienė, 1892–1988Tautininkų balsas: politikos, visuomenės ir literatūros laikraštis, epaveldas.lt [dostęp: 22 kwietnia 2011] ), żona premiera Tūbelisa i pracowniczka dyplomacji litewskiej. Chodakowska kształciła się w gimnazjum w Mitawie. W 1895 poznała Antanasa Smetonę, który udzielał lekcji w dworze w Gawienianach. W 1904 para wzięła ślub w kościele św. MikołajaWedług innych źródeł u św. Michała, zob. Liudas Truska, Antanas Smetona ir jo laikai, Valstybinis leidybos centras, Vilnius 1996, s. 41). Smetonowie mieli syna Juliusa (1913–1974) oraz córki Birutė (1906–1909) i Mariję (1905-1992, po mężu ValušienėAntanas Smetona – pirmasis Lietuvos Respublikos prezidentas, archyvai.lt [dostęp: 22 kwietnia 2011] ; 1906–1992). Po zamążpójściu para zamieszkała w Wilnie, gdzie Smetonienė udzielała się na niwie artystycznej. W czasie I wojny światowej wraz z mężem przebywała w różnych krajach Europy, po 1919 zamieszkali w Kownie. W latach 1926–1940 była pierwszą damą Republiki Litewskiej, w okresie gdy jej mąż sprawował urząd prezydenta (a faktycznie był dyktatorem Litwy). Brała udział na różne sposoby w życiu społecznym. Działała m.in. na rzecz praw kobietMoterų visuomeninė ir kultūrinė veikla tarpukario Lietuvoje, archyvai.lt [dostęp: 22 kwietnia 2011] .
Była skarbnikiem Komitetu Budowy Muzeum Witolda Wielkiego w KownieVolfas Engelman, 1930-ieji – Vytauto Didžiojo metai, kauno.diena.lt z 22 października 2010 . Została także matką chrzestną szybowca "Biržietis"Antanas Seibutis, S.Smetonienės krikštyto sklandytuvo "Biržietis" likimas – nežinomas, lrytas.lt z 10 lipca 2007 , a także fundatorką szkoły im. Vincasa Kudirki w KownieV. Kudirkos mokykla, kaunoaleja.lt z 6 października 2008 . W 1940 udała się wraz z mężem przez Portugalię i Brazylię do USA, gdzie para osiedliła się w synowskim domu w Cleveland. Sofija Smetonienė zmarła w 1968.
Jak pisze Tadeusz Zubiński:
Przypisy
Bibliografia Sofija Smetonienė, w: Lietuvių enciklopedija. T. 28, Skara-Stoska (red. Antanas Bendorius), Lietuvių Enciklopedijos Leidykla, Boston 1963, str. 179 (nota biograficzna ze zdjęciem) Zofia Chodakowska na stronie Genealogii Potomków Sejmu Wielkiego Tadeusz Zubiński, Antanas Smetona. Pierwszy i zarazem czwarty prezydent Litwy, w: Ciche kraje, Rzeszów 2006, s. 5–27. Liudas Truska, Antanas Smetona ir jo laikai, Valstybinis leidybos centras, Vilnius 1996, ss. 41, 61, 68, 194, 255, 294, 337, 370, 373-374, 391
Kategoria:Litewscy emigranci polityczni Kategoria:Pierwsze damy Litwy Kategoria:Urodzeni w 1885 Kategoria:Zmarli w 1968