Płońsk – miasto w Polsce w województwie mazowieckim, siedziba powiatu płońskiego. Położony jest 66 km na północny zachód od centrum Warszawy, na Wysoczyźnie Płońskiej nad rzeką Płonką.
Płońsk był miastem królewskim Korony Królestwa PolskiegoMagazin für die neue Historie und Geographie Angelegt, t. XVI, Halle, 1782, s. 13. w starostwie płońskim województwa płockiego w 1784Karol de Perthées, Mappa szczegulna woiewodztwa płockiego i ziemi dobrzynskiey, 1784.. Miasto należało do województwa ciechanowskiego w latach 1975–1998.
Według danych GUS z 1 stycznia 2024 miasto liczyło 21 530 mieszkańców, będąc 23. najludniejszym miastem w województwie.
Toponimia
Nazwa Płońsk pochodzi od nazwy rzeki, nad którą leży miasto lub od płonnych, czyli nieurodzajnych ziem, na których znajduje się Płońsk. Jest pochodzenia słowiańskiego – utworzono ją za pomocą prasłowiańskiego sufiksu -ьsk-. Przyrostkowy formant „-sk” w jęz. polskim oraz ogólnosłowiańskim jest formantem produktywnym dla nazw topograficznych i dzierżawczych, stanowiąc charakterystyczną cechę polskich geograficznych nazw miejscowych i przestrzennych. Oboczności tego formantu jak „-sk”, „-sko”, „-ck”, „-cko” oraz „-zk”, „-zko” charakterystyczne są dla bardzo dawnych nazw miejscowych nadawanych miejscowościom na terenie Polski, np. Gdańsk”, Bużesk, Łańsk, Słupsk, Płock, Przeworsk, Wąchock, Rajsko, Bielsko, Kłodzko, Radomsko, Sławsko itp.
Demografia Według danych z 2010 miasto miało 22 435 mieszkańców. Natomiast według danych z 31 grudnia 2017 miasto zamieszkiwało 22 214 osób.
Dane z 30 czerwca 2005: Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni Jednostka osób % osób % osób % Populacja 22 252 100 11 689 52,5 10 563 47,5 Gęstość zaludnienia[mieszk./km²] 1957,4 1028,9 928,5
thumb|690x480px|center |Piramida wieku mieszkańców Płońska w 2014
Historia thumb|Jezioro Rutki thumb|Grodzisko w Płońsku thumb|Rynek w Płońsku thumb|Dwór w Poświętnem tzw. „Sienkiewiczówka” thumb|Skwer Dawida Ben Guriona w Płońsku przy ul. Wspólnej – miejsce po domu gdzie się urodził thumb|Stary dom w Płońsku (zburzony) 997 – badania archeologiczne wskazują, że pod koniec tego roku ścięto drzewa do budowy konstrukcji warownego grodu znajdującego się w okolicy ul. Pułtuskiej w PłońskuSerwis internetowy miasta Płońsk.. Zastosowana w nim konstrukcja hakowa, wskazuje, że gród ten powstał z inicjatywy Bolesława Chrobrego. 1065 – pierwsza, nieoficjalna wzmianka o płońskim grodzie w dokumentacjach książęcych, tzw. falsyfikat mogileński, gdzie Plonzch zostaje wymieniony na równi z innymi osadami Mazowsza. 1155 – pierwsza, oficjalna, historyczna wzmianka źródłowa o Płońsku jako grodzie książęcym w przywileju uposażeniowym księcia mazowieckiego Bolesława Kędzierzawego. 1384-1399 – Płońsk został pod zarządem zakonu krzyżackiego (pod niemiecką nazwą: Landkreis Plöhnen). 1400 – uzyskanie praw miejskich od księcia mazowieckiego Siemowita IV. 1417 – ufundowanie kościoła i klasztoru przez Siemowita IV i jego żonę Aleksandrę, siostrę Władysława Jagiełły; sprowadzenie Karmelitów Trzewiczkowych. 1446 – w Płońsku osiedlili się pierwsi Żydzi. 1495 – przyłączenie do Polski. 1507 – pierwsze świadectwo istnienia osiedla żydowskiego w PłońskuMaurycy Horn, Najstarszy rejestr osiedli żydowskich w Polsce w 1507 r., w: Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego 1974, nr 3 (91), s. 15.. 1525 – król Zygmunt I wziął miasto w obronę przed rabunkową gospodarką zastawnika i przed prześladowaniem przez niego płońskich mieszczan. 1527 – król Zygmunt I potwierdził prawa miejskie, herb oraz pieczęć Płońska. 1545 – król Zygmunt I nadał mieszczanom przywilej na ściąganie opłat mostowych. 1573 – król Stefan Batory potwierdził nowe prawa i przywileje. 1612 – miasto uzyskało prawo do odbywania drugiego targu. 1670 – król Michał Korybut Wiśniowiecki nadał miastu przywilej, na mocy którego Żydzi mogą budować domy, synagogi i produkować piwo; wzniesienie pierwszej synagogi w Płońsku. 1677 – król Jan III Sobieski potwierdził nowe prawa i przywileje. 1720 – król August II potwierdził nowe prawa i przywileje. 1749 – król August III potwierdził nowe prawa i przywileje. 1767 – król Stanisław August potwierdził nowe prawa i przywileje. 1789 – udział przedstawicieli władz miejskich Płońska: Wojciecha Majorkiewicza i Bonawentury Kierzkiewicza w tzw. czarnej procesji z udziałem delegatów miast królewskich 1795 – Płońsk przeszedł pod panowanie Prus (III rozbiór Polski). 1807 – Płońsk został włączony do Księstwa Warszawskiego. 1815 – Płońsk został włączony do Królestwa Polskiego. 1826 – pożar rynkuJózef Barański, Rozwój rzemiosła i handlu w Płońsku w latach 1815–1864 (blaski i cienie), „Rocznik Mazowiecki”, T. 17, 2005, s. 148.. 1865-1866 – Henryk Sienkiewicz pracował jako guwerner u rodziny Weyherów. 1867 – Płońsk został miastem powiatowym. 1872 – Jan Walery Jędrzejewicz zaczął prowadzić stację meteorologiczną oraz obserwatorium astronomiczne. 1880 – powstała Ochotnicza Straż Ogniowa. 1885 – rozpoczęcie budowy cerkwi prawosławnej pw. św. Marii Magdaleny przy ul. Płockiej (jej uroczystej konsekracji dokonano ponad rok później). Świątynię tę wzniesiono na pamiątkę pobytu w Płońsku cara Aleksandra III i cesarzowej Marii Fiodorowny. Cerkiew nie zachowała się do czasów obecnych, gdyż zburzono ją wkrótce po odzyskaniu przez Polskę niepodległości. 1886 – urodził się Dawid Ben Gurion, w latach 1948–1953 i 1955-1963 premier i minister obrony Izraela. 1898 – po śmierci Jana Walerego Jędrzejewicza obserwatorium astronomiczne zostało przeniesione do WarszawyFiećko, s. 13–14. 1905 – w listopadzie za organizowanie bojówek do walki z caratem został aresztowany i osadzony na Pawiaku dr Leon Rutkowski. 1915 – Płońsk został zajęty przez wojska niemieckie. 1917 – dzięki inicjatywie obywateli Płońska skupionych w Polskiej Macierzy Szkolnej, w Płońsku powstała najstarsza placówka szkolnictwa średniego na ziemi płońskiej – Gimnazjum Koła Polskiej Macierzy Szkolnej. 1918 – rozbrojenie Niemców przez Komitet Obywatelski. 16 sierpnia 1920 – doszło pod Płońskiem do bitwy z Bolszewikami, o której losach przesądził 1 Pułk Szwoleżerów pod dowództwem mjr Jerzego Grobickiego; w trzy godziny po bitwie na pole walki przybył gen. Władysław Sikorski, który udekorował wyróżniających się szwoleżerów Krzyżami Virtuti Militari. 1920/1921 – oddano do użytku hotel miejski. 1924 – Płońsk został włączony do sieci kolejowej. 1925 – budowa elektrowni. 1930 – zakończenie budowy i oddanie do użytku szpitala z udziałem prezydenta Ignacego Mościckiego. 1931 – rozbudowa łaźni miejskiej. 1932 – Stefan Kotarski założył Koło Literackie. 1933 – z Modlina do Płońska została przeniesiona Powiatowa Komenda UzupełnieńDziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 13 z 22 grudnia 1933 r., poz. 205.. 1935-1936 – uregulowano rzekę Płonkę. 1935 – powstała Publiczna Szkoła Dokształcenia Zawodowego. 1938 – oddano do użytku nowe targowisko. 1939 – II wojna światowa. Płońsk zajęły wojska niemieckie (miasto zostało wcielone do Niemiec pod nazwą Plöhnen). wrzesień 1940 – w rejonie ul. Warszawskiej i Zielonego Rynku Niemcy utworzyli getto dla ludności żydowskiej. Przeszło przez nie ok. 12 tys. osób z Płońska i okolicznych miejscowości. Getto zostało zlikwidowane w listopadzie 1942, a jego mieszkańcy wywiezieni do obozu Auschwitz-Birkenau 1945 16 stycznia – hitlerowcy dokonali masowej egzekucji 78 mieszkańców Płońska i powiatu płońskiego na płońskich Piaskach 19 stycznia – Płońsk został zajęty przez oddziały 65 Armii II Frontu Białoruskiego pod dowództwem gen. Pawła Batowa do 1954 – siedziba wiejskiej gminy Wójty Zamoście. 1966 – powstał Zespół Szkół Zawodowych. 1981 – powstała parafia św. Maksymiliana Kolbe. 1994 – biskup Zygmunt Kamiński dokonał uroczystej konsekracji nowego kościoła pw. Matki Boskiej Ostrobramskiej. 1997 – uzyskanie przez Płońsk tytułu Miasto-Orędownik Pokoju podczas X Zgromadzenia Generalnego Międzynarodowego Stowarzyszenia Miast Pokoju w Abidżanie (Wybrzeże Kości Słoniowej). 1999 – Płońsk został ponownie miastem powiatowym.
Zabytki thumb|Kościół św. Michała Archanioła Układ urbanistyczny miasta ze znajdującą się na tym terenie zabudową i wylotami ulic Zespół pokarmelicki: Kościół parafialny pw. św. Michała Archanioła, dawniej klasztor, mur – XVI, XVIII w., dzwonnica, mur – II poł. XIX w. oraz całe wyposażenie wnętrz Wczesnośredniowieczne grodzisko pozostałość XI-wiecznego grodu o wymiarach 75 × 80 m, zwanego dawniej Górą Szwedzką lub Górą Łysą, obecnie nazywane Górą Kawałkowskiego ewentualnie Górą Kabana Zespół podworski: dwór, mur – I poł. XIX/XX w., oficyna, mur – koniec XIX w., budynek gospodarczy, mur, pozostałości parku – koniec XIX w. Więzienie, obecnie Areszt Śledczy, ul. Warszawska 49, mur – koniec XIX w. Zespół cmentarza parafialnego: cmentarz rzymskokatolicki (1779), kaplica grobowa małżeństwa Grobickich, mur (1876) Dom, ul. Rynek 4a – XIX w. Dom, pl. 15 sierpnia 21, 21a (dawniej ul. Rynek 21) – XIX w., dawny dom rodzinny Dawida Ben Guriona, tzw. Bengurionówka Dom Pamięci przy ul. Warszawskiej 2 - muzeum poświęcone historii płońskiej społeczności żydowskiej
Transport thumb|Stacja kolejowa w Płońsku
W roku 2013 przy ul. Sienkiewicza oddano do użytku sanitarne lądowisko. Do lat 90. ważną rolę odgrywała sieć kolejowa z dworcem.
Komunikacja miejska W 2019 miasto przystąpiło do wdrażania systemu komunikacji miejskiej obejmującego dwie linie autobusowe. We wrześniu 2020 rozpisano przetarg na elektryczny autobus klasy MINI. Postępowanie wygrał Automet z pojazdem MiniCity Electric na bazie Mercedesa eSprintera. Pojazd przyjechał do miasta 7 czerwca 2021. W listopadzie 2020 miasto rozpisało przetarg na dostawę autobusu klasy MIDI. Przetarg wygrał Busimprot z modelem Isuzu NovoCity Life.
Od 1 października ruszyła w Płońsku komunikacja miejska – autobusy kursują na dwóch liniach. Bilety można kupić w biletomatach, które zostały zainstalowane w autobusach lub w siedzibie Zarządu Dróg i Mostów w Płońsku, ulica Zajazd 8.
Komunikacja miejska działa od poniedziałku do piątku.
Linia nr 1 (zielona): Warszawska – Żołnierzy wyklętych – Wolności – Kopernika – Młodzieżowa Linia nr 2 (żółta): Warszawska – Krańcowa – Przemysłowa – Płocka – Szkolna
Typ autobusu Rok produkcji Liczba Automet Cityliner Smile Electric 2021 1 Isuzu NovoCity Life 2021 1 Wszystkie pojazdy 2 Udział autobusów niskopodłogowych 100% Udział autobusów klimatyzowanych 100%
Komunikacja regionalna i dalekobieżna Transport dalekobieżny obsługuje PKS Ciechanów oraz prywatne firmy dysponujące busami.
Kultura Kino Kalejdoskop Dom Kultury Galeria P Pracownia Dokumentacji Dziejów Miasta Płońska Stowarzyszenie Twórców Ziemi Płońskiej Art Płona (od 2005) Państwowa Szkoła Muzyczna I Stopnia w Płońsku Młodzieżowa Orkiestra Dęta Ludowy Zespół Artystyczny Płońsk Kupalnocka – Międzynarodowe Spotkania Folklorystyczne, które odbywają się z udziałem zespołów ludowych z różnych stron świata (od 1991) Ogólnopolski Konkurs Jednego Wiersza O Płońską Różę (od 1994) Zbliżenia – Europejski Festiwal Sztuki (od 2000) Perły i Perełki – promocja talentów – program dla utalentowanych dzieci i młodzieży; Mazowiecka Pyza (od 2002) Europejska Parada Orkiestr Dętych (od 2003) Grupa taneczna przy Młodzieżowej Orkiestrze Dętej Mażoretki Jednostka Strzelecka 1006 Płońsk Związek Harcerstwa Rzeczypospolitej Związek Harcerstwa Polskiego SHK "Zawisza" FSE Miejska Biblioteka Publiczna im. Henryka Sienkiewicza (od 1947) Szkoła Muzyki i Tańca „Nutka”
Oświata Szkoła Podstawowa nr 1 im. Bolesława Chrobrego w Płońsk Szkoła Podstawowa nr 2 im. Jana Walerego Jędrzejewicza w Płońsku Szkoła Podstawowa nr 3 im. Stanisława Wyspiańskiego w Płońsku Szkoła Podstawowa nr 4 im. Św. Jana Pawła II w Płońsku Niepubliczna Szkoła Podstawowa „Żywioły” Zespół Szkół nr 1 im. Stanisława Staszica Zespół Szkół nr 2 im. Leona Rutkowskiego Zespół Szkół nr 3 I Liceum Ogólnokształcące im. Henryka Sienkiewicza w Płońsku I Społeczne Liceum Ogólnokształcące