thumb|Pieczęć wielka 1 Brygady Kawalerii Narodowej Wielkiego Księstwa Litewskiego thumb|Oficer chorągwi króla w 1775 thumb|Towarzysz i szeregowy w 1775 thumb|right|Jeździec Brygady w mundurze z 1792 1 Brygada Kawalerii Narodowej Polskiej Wielkiego Księstwa Litewskiego – brygada jazdy armii Wielkiego Księstwa Litewskiego Rzeczypospolitej Obojga Narodów autoramentu narodowego.

Inne nazwy brygady: Brygada Husarska lub Brygada Kowieńską.

Formowanie i zmiany organizacyjne Sformowana w 1776. W 1776 roku liczyła etatowo 478 żołnierzy. Stan faktyczny według „raty marcowej” z 1777 roku wynosił 294 żołnierzy.

Lustracja przeprowadzona w 1776 roku opisana została następująco:

W 1777 roku w skład brygady wchodził sztab i chorągwie:

chorągiew J. K. M, chorągiew M. H. Radziwiłła, chorągiew D. Przeździeckiego, chorągiew F. K. Sapiehy, chorągiew M. K. Ogińskiego, chorągiew J. Niesiołowskiego, chorągiew D. Aleksandrowicza, chorągiew K. Platera, chorągiew J. Sosnowskiego, chorągiew J. M. Radziwiłła, chorągiew J. Zabiełły, chorągiew F. De Raesa, chorągiew K. Radziwiłła, chorągiew S. Radziwiłła, chorągiew A. Radziwiłła, chorągiew M. Borcha.

Chorągwie zgrupowane były w czterech szwadronach po cztery chorągwie.

Reformy sejmu czteroletniego przewidywały w 1789 przyrost liczebności wojsk do armii 100-tysięcznej. Nieco później zmniejszono jej etat do 65 tysięcy. Przy zachowaniu etatu z 1776 nowy zaciąg dla jednostki przewidywał 1120 ludzi, co razem miało stanowić 1598 żołnierzy w służbie. W październiku 1789 w etacie chorągwi zwiększono liczbę towarzyszy i szeregowych. Miały one składać się z rotmistrza tytularnego, dwóch oficerów, jednego namiestnika, 46 (w czterech chorągwiach) lub 47 towarzyszy oraz jednego podoficera, jednego trębacza (w ośmiu chorągwiach) i 47 pocztowych. Łącznie tak zorganizowana brygada miała liczyć 1606 ludzi i 1423 konie.

Stan oddziału w 1792 roku, do czasu przejęcia wojska litewskiego przez konfederację targowicką, wynosił etatowo 1619 żołnierzy, a praktycznie 1349. Można przyjąć, że w kwietniu 1794 roku stan brygady wynosił etatowo 1262 żołnierzy, a faktyczny 1022. W 1794 roku zorganizowana była w 12 chorągwi.

Brygada zorganizowana była w 6 szwadronów po dwie chorągwie. Jej stan liczebny na dzień 1 sierpnia 1793 wynosił 1017 ludzi i 577 koni, a 16 kwietnia 1794 około 1000 ludzi i około 800 koni.

Stanowiska Kowno Mińsk (1789) Kiejdany (1790) Wiłkomierz Poniewież Rosienie Szawle.

Żołnierze brygady Stanowiska oficerskie w brygadzie zajmowali: brygadier-komendant, wicebrygadier-wicekomendant, major, kwatermistrz-kasjer, audytor, adiutant, rotmistrz, porucznik, podporucznik i chorąży. Rangami oficerskimi były też stopnie: towarzysza i namiestnika. Odpowiadały one randze chorążego. Nie byli oni patentowani przez króla lecz przez rotmistrzów lub hetmanów i ich rzeczywiste role w chorągwiach bardziej można przyrównać do podoficerskich.

Komendanci: gen. lejtn. Antoni Kazimierz Tyszkiewicz (1775–1778) Antoni Oskierko ((IV 1778– XII 1778) gen. mjr Tadeusz Puzyna (3 XII 1778- 1788), Szymon Zabiełło (26 czerwca 1788–1790), Piotr Twardowski (12–14 X 1790) Jan Ogiński (1790–1791) Mikołaj Sulistrowski (I 1791–), Frankowski(od 1792).

Bitwy i potyczki Brygada brała udział w walkach w czasie wojny w obronie Konstytucji 3 maja i insurekcji kościuszkowskiej. Świerzeń (10 czerwca 1792), Mir (11 czerwca 1792), Johaniszkiele, Brześć (23 lipca 1794), Szczucin (13 maja 1794), Poniewież (20 maja 1794), Szkudy przed (12 lipca 1794).

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Brygady litewskie kawalerii narodowej Kategoria:Wojsko w Kownie Kategoria:Brygady kawalerii okresu powstania kościuszkowskiego Kategoria:Polskie jednostki kawalerii rozwiązane w 1794 Kategoria:Polskie jednostki kawalerii utworzone w 1776