thumb|240px|Notitia Hungariae Novae Historico Geographica – strona tytułowa 1. tomu
Matej Bel (, , , ; ur. 22 marca 1684 w Očovéj, zm. 29 sierpnia 1749 w Pozsony) – kaznodzieja ewangelicki, polihistor, filozof, pedagog, encyklopedysta. Prekursor słowackiego oświecenia, pionier nowoczesnych nauk historyczno-geograficznych na Węgrzech, jeden z najwybitniejszych uczonych XVIII w. w tej części Europy. Członek wielu zagranicznych towarzystw naukowych i akademii. O sobie mówił lingua Slavus, natione Hungarus, eruditione Germanus („według języka Słowianin, według narodowości Węgier, z wykształcenia Niemiec”)Karpatendeutsches biographisches Lexikon, Arbeitsgemeinschaft der Karpatendeutschen aus der Slowakei, Rudolf Rainer, Eduard Ulreich, 1988, Stuttgart, , s. 368.Robert John Weston Evans, Austria, Hungary, and the Habsburgs: Essays on Central Europe, s. 139–140, , 2006, Oxford University Press..
Życiorys W latach 1704–1707 studiował na uniwersytecie w Halle. W latach 1708–1714 był prorektorem, a następnie rektorem liceum ewangelickiego w Bańskiej Bystrzycy i kaznodzieją w słowackim kościele ewangelickim w tym mieście. W 1714 przeniósł się do Bratysławy, gdzie do 1719 pełnił funkcję rektora liceum ewangelickiego. W 1719 został powołany na proboszcza niemieckiego kościoła ewangelickiego w Bratysławie, którą to funkcję pełnił do 1748.
Poza działalnością duszpasterską i teologią zajmował się wieloma dziedzinami nauki, m.in. historią, geografią, etnografią, językoznawstwem, pedagogiką. Był autorem wielu prac naukowych, kompendiów i podręczników szkolnych. Pisał jeszcze przeważnie po łacinie, ale wiele prac opublikował również w językach: niemieckim, węgierskim, słowackim, czeskim.
W roku 1722 wspólnie z Danielem Krmanem na podstawie czeskiej Biblii kralickiej wydał edycję Pisma Świętego opracowaną dla Słowaków (Biblia sacra, to jest: Biblí svatá).
Jego najważniejszym dziełem jest nieukończona Notitia Hungariae Novae Historico Geografica (Viennae 1735–1742, tom 1–4). Opisał w nim większość komitatów ówczesnych Węgier, w tym także te obejmujące część dzisiejszej Słowacji. M.in. w dziele tym znalazł się opis Liptowa, a w tym także najstarszy w ogóle drukowany opis Tatr Liptowskich.
Pochowany jest w Bratysławie.
W Očovéj uczonego upamiętnia izba pamięci, duży pomnik z pracowni Jána Kulicha w centrum miejscowości oraz tablica pamiątkowa na miejscowej szkoleJaroslav Rezník: Cez Detvu do Novohradu, w: „Krásy Slovenska” R. LXXXVIII, nr 9-10/2011, s. 42–46..
Zobacz też Uniwersytet Mateja Bela w Bańskiej Bystrzycy
Przypisy
Bibliografia Zofia Radwańska-Paryska, Witold Henryk Paryski: Bel Matej, w: Wielka encyklopedia tatrzańska, Poronin 1995. zbior.: Bel Matej, w: Encyklopédia slovenských spisovateľov, t. 1, Bratysława 1984.
Linki zewnętrzne Matej Bel, Adparatvs ad historiam Hvngariae... w bibliotece Polona
Kategoria:Ludzie związani z Bańską Bystrzycą Kategoria:Ludzie związani z Bratysławą Kategoria:Ludzie związani z Tatrami Kategoria:Słowaccy duchowni protestanccy Kategoria:Słowaccy historycy Kategoria:Słowaccy naukowcy Kategoria:Słowaccy pisarze XVIII wieku Kategoria:Pietyzm Kategoria:Encyklopedyści Kategoria:Polihistorzy Kategoria:Urodzeni w 1684 Kategoria:Węgierscy historycy Kategoria:Węgierscy naukowcy Kategoria:Członkowie Royal Society Kategoria:Członkowie Pruskiej Akademii Nauk Kategoria:Zmarli w 1749