thumb|220px|Rękopis Lex Romana Visigothorum z X w. thumb|Królestwo Wizygotów za panowania Alaryka II Lex Romana Visigothorum (Rzymski Kodeks dla Wizygotów) z 506 r. zwany także Breviarium Alarici(anum) (Brewiarz Alaryka) – zbiór reskryptów cesarskich wraz z prawniczymi komentarzami. Lex Romana Visigothorum stanowi sumę późnorzymskiego prawa i aż do środkowego średniowiecza oddziaływał na prawodawstwo południowo-zachodniej Europy.
Powstanie i zawartość Aż do początku VI w. określenie Lex w Królestwie Wizygotów i Królestwie Burgundii oznaczało zbiory praw w formie wyciągów ze starszych pism prawniczych, zawierające głównie prawo rzymskie i przeznaczone dla ludności rzymskiej. Dekrety prawne czyli potwierdzenia dotychczasowych praw powstawały w związku ze zmianami na terenach dawnego cesarstwa rzymskiego. Miały na celu stabilizację prawną sytuacji Kościoła katolickiego i miejscowej ludności. W tej sposób zdobywcy pragnęli pozyskać ich dla nowej władzy.
Lex Romana Visigothorum został wydany przez króla Alaryka II 5 lutego 506 r. Miał on formę wzorowaną na cesarskich kodeksach z okresu późnej starożytności. Gockie pochodzenie jest widoczne we wstępie („Conmonitorium”) jedynie przez kilkakrotne wymienienie „rex Alaricus” jako ustawodawcy i urzędnika dworskiego „comes Goiaricus”, który zredagował kodeks. Król Alaryk II jako władca rzymskiej ludności nadaje jej prawa przy współudziale duchownych i możnych („adhibitis sacerdotibus ac nobilibus viris”).
Lex Romana Visigothorum składa się następujących części
Szesnaście ksiąg Kodeksu Teodozjańskiego Uzupełnienia Teodozjusza II, Walentyniana III, Marcjana, Majoriana oraz Libiusza Sewera, Institutiones Gajusza, Pięć ksiąg Sententiae Receptae Juliusza Paulusa; Trzynaście rozdziałów w Kodeksu Gregoriańskiego Dwa rozdziału z kodeksu Hermogenesa Fragment z pierwszej księgi Responsa Papiniana
Lex zawiera zarówno właściwe przepisy prawne jak i objaśnienia. Wszystkie części oprócz Institutiones Gajusza zawierają partie tekstu i partie streszczeń, które zapewne pochodzą z V w. Znaczenie Lex Romana Visigothorum dla historii prawa polega na tym, że jest to jedyny zbiór prawa rzymskiego, w którym zachowało się pięć pierwszych ksiąg Kodeksu Teodozjusza I, pięć ksiąg Sententiae Receptae Juliusza Paulusa; a do odkrycia rękopisu z biblioteki w Weronie zawierającego większość Institutiones Gajusza, był jedynym rękopisem zawierającym część tego ważnego dzieła prawniczego.
Oddziaływanie Lex Romana Visigothorum obowiązywało na terenie Królestwa Wizygotów aż do wprowadzenia w 654 r. „Lex Visigothorum”. Obszary na północ od Pirenejów, z wyjątkiem Septymanii, zostały po bitwie pod Vouillé w 507 r. utracone na rzecz Franków. Mimo to Lex Romana Visigothorum było tam nadal w użyciu co potwierdził w 768 r. Karol Wielki.
Na podstawie Lex Romana Visigothorum powstało pomiędzy VII a IX w., głównie w Państwie Franków przynajmniej 10 różnych wyciągów i opracowań („Epitomae Breviarii”, nie wszystkie zostały publikowane). Znane są przede wszystkim opracowania z obszaru Lombardii i Recji, pochodzące z pierwszej połowy VIII w. i noszące nazwę „Lex Romana Curiensis” (od nazwy prowincji Recji) lub „Lex Romana Utinensis” (od miasta Udine, gdzie znaleziono zaginiony obecnie manuskrypt). Wprowadzone w XIX w. określenie „Lex” jest w tym wypadku mylące. Nowsze badania opierające się na dwóch retyckich, jednym werońskim rękopisie oraz dwóch fragmentach z Mediolanu doprowadziły do wniosku, że zachowany tekst ma charakter literacki, a nie prawniczy.
Nazwa Lex Romana Visigothorum zostało w jednym z pism królewskiego pisarza Anianusa określone jako kodeks różny jednak od Kodeksu Justyniana. Z uwagi na to, że w tekście królewskiej przedmowy („conmonitorium”) znajduje się stwierdzenie, iż moc prawną mają jedynie odpisy sprządzone przez Anianusa, wielu autorów uważało go za twórcę całego zbioru praw i używało nazwy Breviarium Aniani. Wydaje się, że Goci znali go jako Lex Romana lub Lex Theodosii.
Nazwę Breviarium Alarici lub Breviarium Alaricianum nadał mu historyk prawa Tilius w XVI w. by go odróżnić od przeróbek z terenu Lombardii i Recji. Pierwsze pełne wydanie opublikował Johannes Sichard pt. Codicis Theodosiani libri XVI, Basel 1528; następne, nowe i dotąd stosowane pt. Lex Romana Visigothorum wydał w 1849 r. Gustav Hänel.
Bibliografia Gustav Hänel: Lex Romana Visigothorum, Berlin 1849 (reedycja 1962).
Kategoria:Źródła prawa rzymskiego Kategoria:Historyczne zbiory praw Kategoria:Wizygoci