thumb|Dusze męczenników. Ilustracja z Apokalipsy hiszp. mnicha Beatusa z Liebana – Mistrza Pedro (VIII w.) Martyrologium – w Kościele katolickim i w prawosławiu, uporządkowana chronologicznie księga liturgiczna zawierająca informacje o męczennikach, świętych, błogosławionych i obchodzonych uroczystościach.
Historia martyrologiów Martyrologia powstawały lokalnie, w poszczególnych Kościołach, z czasem zrodziła się potrzeba martyrologiów ponadregionalnych, zwanych ogólnymi. W Kościele wschodnim takie ogólne martyrologium powstało przed 400 r. Napisano je w języku greckim, jednak przetrwało ono do naszych czasów jedynie w przekładzie syryjskim, stąd nosi nazwę Martyrologium syryjskiego. W połowie V w. w północnej Italii zostało ono przetłumaczone na łacinę i dodano do niego męczenników Kościoła zachodniego oraz męczenników afrykańskich. Autor-tłumacz przypisał to dzieło św. Hieronimowi, stąd znane jest ono jako Martyrologium Hieronima ().
W średniowieczu nowego wydania martyrologium, uproszczonego, ale też wzbogaconego o nowych świętych, dokonał mnich angielski św. Beda Czcigodny (673–735). W IX wieku opracowano nowe wydania, m.in. martyrologium Usuarda. Korzystali z nich redaktorzy nowego martyrologium, opracowanego po soborze trydenckim na polecenie papieża Grzegorza XIII (ur. 1502, zm. 1585) – tak zwane Martyrologium Romanum – (Martyrologium Rzymskie), kiedy to zreformowano też Kalendarz juliański, wprowadzając Kalendarz gregoriański. Po wielu korektach tego nowego wydania martyrologium ostatecznej rewizji dokonał papież Benedykt XIV (ur. 1675, zm. 1758).
Martyrologium Rzymskie
mały|Rękopiśmienne martyrologium flandryjskie z 1425: strona zawierająca elogia na 5 stycznia (data zapisana według kalendarza rzymskiego jako Nony styczniowe) i początek elogiów na 6 stycznia (ósmy dzień przed Idami styczniowymi). Widoczne tabele, pozwalające określić fazę księżyca w danym dniu. Poniżej kolejne elogia, poczynając od wzmianki o wigilii Epifanii (5 I) i święta Epifanii (6 I). Kolejne elogia rozdzielone kolorowymi inicjałami. Litery E i F na marginesie to litery niedzielne. Martyrologium Romanum jest oficjalnym spisem wszystkich świętych i błogosławionych Kościoła Katolickiego. Ostatnie oficjalne wydanie Martyrologium Romanum (Martyrologium Rzymskie), uzupełnione na polecenie soboru watykańskiego II i promulgowane przez Jana Pawła II, ukazało się w 2004 r.
Martyrologium Rzymskie ukazało się też po polsku po Soborze w 1967 r. W przekładzie opuszczono elementy legendarne i historycznie niepewne.
Martyrologium ekumeniczne W XX wieku powszechne stało się przekonanie, iż rozłam między Kościołami chrześcijańskimi stanowi zaprzeczenie Ewangelii. Jan Paweł II zauważył, iż „świadectwo dawane Chrystusowi (...) stało się wspólnym dziedzictwem zarówno katolików, jak i prawosławnych, anglikanów i protestantów”Jan Paweł II, Tertio millenio adveniente. 37., wzywając jednocześnie do zachowania tego świadectwa w pamięci. Wspólnota monastyczna z Bose, składająca się z katolików i protestantów, podjęła inicjatywę zestawienia ekumenicznej listy świadków chrześcijaństwa ze wszystkich Kościołów. Takie martyrologium ekumeniczne, którego celem jest dostrzeganie darów Ducha Świętego poza strukturami własnych Kościołów, zostało wydane w języku włoskim w 2002, a dwa lata później wydano jego przekład polski.
Pojęcie świętości a martyrologium Wykreślenie świętego z kalendarza liturgicznego nie oznacza pozbawienia świętego świętości, „bowiem, kto raz został uznany za świętego i wpisany do Martyrologium, pozostaje świętym na zawsze, chociażby wypisano go ze wszystkich kalendarzy liturgicznych na całym świecie”.
Zobacz też hagiografia martyrologia menologium synaksarion święci i błogosławieni Kościoła katolickiego
Przypisy Martyrologium romanum: ex decreto sacrosancti oecumenici Concilii Vaticani II instauratum auctoritate Ionnis Pauli PP. II promulgatum, Cittá del Vaticano: Typis Vaticanis, 2004, s. 844.
P. Turbak SJ, Wprowadzenie w: Kult św. Huberta na wiadomości24.pl (z wypowiedzi ks. Arkadiusza Noconia z rzymskiej Kongregacji Kultu Bożego) [opublikowano: 2009-11-02].
Linki zewnętrzne
Kategoria:Hagiografia Kategoria:Księgi liturgiczne Kościoła katolickiego Kategoria:Patrystyka