Louis César Victor Maurice de Broglie, 6. książę Broglie, Duc de Broglie (ur. 27 kwietnia 1875 w Paryżu, zm. 14 lipca 1960 w Neuilly-sur-Seine) – francuski oficer marynarki i fizyk (głównie rentgenografia strukturalna) pochodzący z książęcej rodziny marszałków Francji, brat Louisa Victora, wnuk Alberta Victora, profesor Collège de France w Paryżu; od roku 1924 – przewodniczący , od roku 1934 – członek Akademii Francuskiej.

Życiorys Był synem dyplomaty, Louisa Alphonsa Victora, 5. księcia de Broglie (1846–1906), i Pauline d’Armaillé (1851–1928). Miał dwie siostry (Albertine, 1876–1934; Laure Marie Pauline, 1888–1972) i dwóch braci (Phillippe, 1881–1890; Louis, 1892–1987, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki w roku 1929).

Kształcił się początkowo w Kolegium św. Stanisława – założonej w roku 1821 elitarnej paryskiej szkole, której nazwa nawiązuje do pradziadka Ludwika XVIII, króla Stanisława Leszczyńskiego. Po jej ukończeniu wstąpił do École navale (Akademia Marynarki Wojennej), w której studiował od roku 1893. W roku 1898 otrzymał pierwszy stopień oficerski (enseigne de vaisseau).

W latach 1900–1904 służył we flocie śródziemnomorskiej, m.in. spędził dwa lata na kanonierce „Achéron” w Bizercie. Prowadził również badania fizyczne – w roku 1901 uzyskał licencié ès sciences fizyki, a w roku 1902 przedłożył Akademii Nauk pracę na temat zastosowania galwanometrii termicznej do badania „fal elektrycznych” (ondes électriques). W roku 1904 odszedł z marynarkiWedług Notable Names Database (NNDB) służył we French Navy w latach 1895–1908. i podjął pracę w Obserwatorium Paryskim w Meudon i Collège de France (jego nauczycielem był Paul Langevin). W roku 1908 obronił pracę doktorską na temat Recherches sur les centres électrisés de faible mobilité dans les gaz.

W latach I wojny światowej, pracował w stacji radiotelegraficznej w Saintes-Maries-de-la-Mer. Odegrał decydującą rolę w wynalezieniu urządzeń umożliwiających odbieranie sygnałów okrętów podwodnych (fr. Télégraphie sans fil, T.S.F.).

Zakres badań Prowadził badania z zakresu promieniowania rentgenowskiego, promieniowania gamma i fizyki molekularnej. W badaniach widma promieni rentgenowskich posługiwał się metodą obracanego kryształu. Uczestniczył w tworzeniu einsteinowskiego opisu światła jako strumienia fotonów (zob. m.in. dualizm korpuskularno-falowy, zjawisko Comptona, fale materii – fale de Broglie’a, równanie Schrödingera). Odegrał ważną rolę w pierwszych etapach rozwoju fizyki jądrowej i badań promieniowania kosmicznego.

Uczestniczył m.in. w debatach organizowanych w czasie przełomowych dla fizyki i chemii pierwszych Kongresów Solvaya, w tym w czasie pierwszego z tych Kongresów, na temat „Promieniowanie i kwanty” (m.in. spektroskopia w zakresie promieniowania X). Został on zorganizowany jesienią 1911 roku w Brukseli, wyłącznie dla wybitnych gości Ernesta Solvaya, indywidualnie zaproszonych do dyskusji; najmłodszym z zaproszonych był Albert Einstein. Maurice de Broglie jest autorem książki Les premiers congres̀ de physique Solvay et l’orientation de la physique depuis 1911.

Publikacje W Notable Names Database (NNDB) wyróżniono: 1922 – Les Rayons X, 1939 – Atomes Radioactivite Transmutations, W bazie WorldCat zamieszczono ok. 427 pozycji dorobku; pierwsze z nich to: 1815 – Jugement doctrinal des évêques du Royaume des Pays-Bas, sur le serment prescrit par la nouvelle Constitution, 1819 – Réclamation respectueuse adressée à LL. MM. les Empereurs d’Autriche et de Russie et à S. M. le Roi de Prusse, relativement à l’état des affaires religieuses en Belgique, 1908 – Recherches sur les centres électrisés de faible mobilité dans le gaz, 1920 – Notice sommaire des travaux scientifiques de MM. de Broglie, 1922 – Les Rayons X, 1925 – X-rays, 1928 – Introduction à la physique des rayons X et gamma, 1930 – Einführung in die Physik der Röntgen- und Gamma-Strahlen, 1939 – Atomes Radioactivite Transmutations, 1939 – Atomes, radioactivité, transmutations, 1951 – Les premiers congres̀ de physique Solvay et l’orientation de la physique depuis 1911.

Odznaczenia i wyróżnienia Maurice de Broglie został Wielkim Oficerem Legii Honorowej. W roku 1928 otrzymał Medal Hughesa.

Był członkiem wielu towarzystw naukowych, m.in.: Académie de marine, Académie des sciences, członek od 1924, prezes od 1954, Académie des sciences, belles-lettres et arts de Lyon, członek honorowy od 1941, Académie française, członek od 1934, Institut de France, prezes od 1954, Société française de physique, sekretarz generalny. Otrzymał doktorat honoris causa Uniwersytetu Oksfordzkiego.

Życie prywatne Ożenił się 12 stycznia 1904 roku z Camille Bernou de Rochetaillée (1883–1966). Mieli jedną córkę, Laure de Broglie, zmarłą w dzieciństwie (1904–1911).

Uwagi

Przypisy , (inne wydania).

Linki zewnętrzne , Isis, Vol. 88, No. 3 (Sep., 1997), s. 397–421, wyd. The University of Chicago Press , na webs.hogent.be

Kategoria:Członkowie Akademii Francuskiej Kategoria:Członkowie Francuskiej Akademii Nauk Kategoria:Francuscy fizycy XIX wieku Kategoria:Francuscy fizycy XX wieku Kategoria:Laureaci Medalu Hughesa Kategoria:Ludzie urodzeni w Paryżu Kategoria:Wielcy Oficerowie Legii Honorowej M Kategoria:Doktorzy honoris causa uczelni w Wielkiej Brytanii Kategoria:Urodzeni w 1875 Kategoria:Zmarli w 1960 Kategoria:Francuscy oficerowie marynarki