Barbara Stanwyck, właśc. Ruby Katherine Stevens (ur. 16 lipca 1907 w Nowym Jorku, zm. 20 stycznia 1990 w Santa Monica) – amerykańska aktorka filmowa, teatralna i telewizyjna oraz tancerka i modelka. Laureatka Złotego Globu i trzech nagród Emmy. Po czterokrotnej nominacji do Oscara, w 1982 otrzymała honorowego Oscara za całokształt twórczości artystycznej.
W 1986 została laureatką nagrody im. Cecila B. DeMille’a. American Film Institute (AFI) umieścił ją na 11. miejscu w rankingu „największych aktorek wszech czasów” (The 50 Greatest American Screen Legends).
8 lutego 1960 otrzymała własną gwiazdę w Alei Gwiazd w Los Angeles znajdującą się przy 1751 Vine Street.
Życiorys Miała irlandzkie, szkockie i angielskie korzenie. Była najmłodsza z pięciorga dzieci Amerykanina Byrona E. Stevensa i Catherine Ann McGee, kanadyjskiej imigrantki z Nowej Szkocji. Kiedy miała cztery lata, jej matka zginęła w wypadku − została wypchnięta z tramwaju przez nietrzeźwą osobę. Dwa tygodnie po pogrzebie jej ojciec wyjechał kopać Kanał Panamski i słuch o nim zaginął. Ruby i jej brata, Byrona, wychowywała starsza od niej o pięć lat siostra, Mildred. Gdy Mildred dostała pracę jako tancerka u Johna Corta, nowojorskiego impresaria teatralnego, Ruby została umieszczona w rodzinie zastępczej, potem wielokrotnie zmienianej. Ukończyła nowojorską szkołę średnią Erasmus Hall Campus High School. W wieku trzynastu lat podjęła pracę jako pomocnik w sklepie, goniec w firmie telekomunikacyjnej i pomywaczka oraz uczęszczała na lekcje tańca, a mając piętnaście lat dorabiała jako modelka. W 1923 śpiewała w dziewczęcym chórze Ziegfeld Girls, z którym w 1926 roku zadebiutowała na broadwayowskiej scenie Hudson Theatre w sztuce Willarda Macka Pętla (The Noose). Pojawiła się ponownie na Broadwayu w spektaklu Burleska (Burlesque, 1926), zanim rok później pod pseudonimem artystycznym „Barbara Stanwyck” trafiła na kinowy ekran w melodramacie Broadwayowskie noce (Broadway Nights, 1927).
Po udziale w filmie Zamykane drzwi (Locked Door, 1929), w 1930 roku podpisała kontrakt z wytwórniami filmowymi Columbia i Warner Bros., zainspirowanymi jej ekranowym sukcesem w melodramatach: Franka Capry Ćmy nocne (Ladies of Leisure, 1930) i Niedozwolony (Illicit, 1931) oraz dramacie Franka Capry Cudowna kobieta (The Miracle Woman, 1931). Zdobyła czterokrotnie nominację do nagrody Oscara; za postać mściwej rozwódki bez manier i towarzyskiej ogłady w melodramacie Wzgardzona (Stella Dallas, 1937), rolę przebojowej piosenkarki z klubu nocnego, zaręczonej z szefem miejscowego gangu w komedii romantycznej Ognista kula (Ball of Fire, 1941), dreszczowcu noir Billy’ego Wildera Podwójne ubezpieczenie (Double Indemnity, 1944) jako femme fatale dwukrotna morderczyni oraz za kreację chorej na serce żony, która w wyniku pomyłki telefonicznej dowiaduje się o planowanym morderstwie w dramacie noir Przepraszam, pomyłka (Sorry, Wrong Number, 1948) z Burtem Lancasterem.
thumb|left|Barbara Stanwyck w filmie Moja reputacja (1946)
W komedii romantycznej Lady Eve (The Lady Eve, 1941) przebiera się za angielską damę i w wyszukany sposób nęka i dręczy niewinnego bogatego badacza węży (Henry Fonda). Zagrała potem w dramacie noir Na krawędzi (Clash by Night, 1952) z Marilyn Monroe, westernie Bydlęca królowa stanu Montana (Cattle Queen of Montana, 1954) u boku Ronalda Reagana oraz westernie Czterdzieści rewolwerów (Forty Guns, 1957), gdzie dowodzi oddziałem czterdziestu jeźdźców uzbrojonych w rewolwery.
Za występ w programie rozrywkowym NBC Barbara Stanwyck zaprasza (The Barbara Stanwyck Show, 1961–1962) zdobyła nagrodę Emmy. Pojawiła się gościnnie w seryjnym westernie NBC/ABC Wagon pociągowy (Wagon Train, 1961-1964) oraz w jednym z odcinków serialu ABC Aniołki Charliego (Charlie’s Angels, 1980) – pt. „Chłopaki Toni” („Toni’s Boys”) z Jaclyn Smith, Cheryl Ladd i Shelley Hack. Kreacja Victorii Barkley, matki Heatha (Lee Majors) i Audry (Linda Evans) w serialu-westernie ABC Wielka dolina (The Big Valley, 1965–1969) przyniosła jej drugą w karierze nagrodę Emmy. Za postać Mary Carson w miniserialu ABC Ptaki ciernistych krzewów (The Thorn Birds, 1983) u boku Richarda Chamberlaina odebrała po raz trzeci nagrodę Emmy i otrzymała nagrodę Złotego Globu.
Jej ostatnią rolą była Constance Colby Patterson, starsza siostra dyrektora generalnego Colby Enterprises Jasona (Charlton Heston), nienawidząca jego żony Sable (Stephanie Beacham) w operze mydlanej ABC Dynastia (1985) oraz spin-off Dynastia Colbych (The Colbys, 1985–1986).
Zmarła 20 stycznia 1990 w Santa Monica na niewydolność serca w wieku 82 lat.
Życie prywatne thumb|Barbara Stanwyck z mężem Robertem Taylorem (1941)
Była dwukrotnie mężatką. 26 sierpnia 1928 zawarła związek małżeński z broadwayowskim komikiem Frankiem Fayem, z którym w dniu 5 grudnia 1932 zaadoptowała syna Diona Anthony’ego „Tony’ego” Faya. 30 grudnia 1936 doszło do rozwodu. 13 maja 1939 wyszła za mąż za aktora Roberta Taylora. Rozwiedli się 21 lutego 1951.
Filmografia Filmy fabularne 1927: Broadway Nights jako tancerka (niewymieniona w czołówce) 1929: The Locked Door jako Ann Carter 1929: Mexicali Rose jako Mexicali Rose 1930: Ćmy nocne (Ladies of Leisure) jako Kay Arnold 1931: Illicit jako Anne Vincent Ives 1931: Ten Cents a Dance jako Barbara O’Neill 1931: Nocna pielęgniarka (Night Nurse) jako Lora Hart 1931: The Miracle Woman jako Florence 'Faith' Fallon 1932: Zakazany owoc (Forbidden) jako Lulu Smith/66 1932: Shopworn jako Kitty Lane 1932: The Purchase Price jako Joan Gordon / Francine La Rue 1932: So Big! jako Selina Peake De Jong 1933: Gorzka herbata generała Yen (The Bitter Tea of General Yen) jako Megan Davis 1933: Ever in My Heart jako Mary Archer Wilbrandt 1933: Ladies They Talk About jako Nan Taylor / Nan Ellis / Pani Andrews 1933: Baby Face jako Lilly Powers Trenholm / Panna Allen 1934: Gambling Lady jako Jennifer 'Lady' Lee 1934: A Lost Lady jako Marian Ormsby Forrester 1934: The Secret Bride jako Ruth Vincent 1935: The Woman in Red jako Shelby Barret Wyatt 1935: Red Salute jako Drue Van Allen 1935: Annie Oakley jako Annie Oakley 1936: Wielki dzień (The Plough and the Stars) jako Nora Clitheroe 1936: Banjo na moich kolanach (Banjo on My Knee) jako Pearl Holley 1936: A Message to Garcia jako Raphaelita Maderos 1936: The Bride Walks Out jako Carolyn Martin 1936: His Brother’s Wife jako Rita Wilson Claybourne 1937: Breakfast for Two jako Valentine 'Val' Ransome 1937: Ostatnia noc skazańca (This Is My Affair) jako Lil Duryea 1937: Internes Can’t Take Money jako Janet Haley 1937: Wzgardzona (Stella Dallas) jako Stella Martin 'Stell' Dallas 1938: The Mad Miss Manton jako Melsa Manton 1938: Always Goodbye jako Margot Weston 1939: Union Pacific jako Mollie Monahan 1939: Złoty chłopiec (Golden Boy) jako Lorna Moon 1940: Remember the Night jako Lee Leander 1941: You Belong to Me jako Helen Hunt 1941: Ognista kula (Ball of Fire) jako Katherine 'Sugarpuss' O’Shea 1941: Obywatel John Doe (Meet John Doe) jako Ann Mitchell 1941: Lady Eve (The Lady Eve) jako Jean Harrington/Lady Eve Sidwich 1942: The Great Man’s Lady jako Hannah Sempler 1942: The Gay Sisters jako Fiona Gaylord 1943: Flesh and Fantasy jako Joan Stanley 1943: Dama z rewii (Lady of Burlesque) jako Dixie Daisy 1944: Podwójne ubezpieczenie (Double Indemnity) jako Phyllis Dietrichson 1945: Christmas in Connecticut jako Elizabeth Lane 1946: The Bride Wore Boots jako Sally Warren 1946: Dziwna miłość Marty Ivers (The Strange Love of Martha Ivers) jako Martha Ivers 1946: Kalifornia (California) jako Lily Bishop 1946: Moja reputacja (My Reputation) jako Jessica Drummond 1947: The Two Mrs. Carrolls jako Sally Morton Carroll 1947: Cry Wolf jako Sandra Marshall 1947: The Other Love jako Karen Duncan 1948: B.F.’s Daughter jako Pauline 'Polly'/'Pol' Fulton 1948: Przepraszam, pomyłka (Sorry, Wrong Number) jako Leona Stevenson 1949: The Lady Gambles jako Joan Boothe 1949: East Side, West Side jako Jessie Bourne 1950: Uszczęśliwić kobietę (To Please a Lady) jako Regina Forbes 1950: No Man of Her Own jako Helen Ferguson / Patrice Harkness 1950: Sprawa Thelmy Jordon (The File on Thelma Jordon) jako Thelma Jordon 1950: The Furies jako Vance Jeffords 1951: The Man with a Cloak jako Lorna Bounty 1952: Na krawędzi (Clash by Night) jako Mae Doyle D’Amato 1953: Płynne złoto (Blowing Wild) jako Marina Conway 1953: The Moonlighter jako Rela 1953: Jeopardy jako Helen Stilwin 1953: Należysz do mnie (All I Desire) jako Naomi Murdock 1953: Titanic jako Julia Sturges 1954: Cattle Queen of Montana jako Sierra Nevada Jones 1954: Rada nadzorcza (Executive Suite) jako Julia O. Treadway 1954: Świadek morderstwa (Witness to Murder) jako Cheryl Draper 1955: Ucieczka z Burmy (Escape to Burma) jako Gwen Moore 1955: The Violent Men jako Martha Wilkison 1956: Szalone lata (These Wilder Years) jako Ann Dempster 1956: The Maverick Queen jako Kit Banion 1956: There’s Always Tomorrow jako Norma Miller Vale 1957: Trooper Hook jako Cora Sutliff 1957: Crime of Passion jako Kathy Ferguson Doyle 1957: Czterdzieści rewolwerów (Forty Guns) jako Jessica Drummond 1962: Walk on the Wild Side jako Jo Courtney 1964: Nocny wędrowiec (The Night Walker) jako Irene Trent 1964: Calhoun: County Agent 1964: Wagabunda (Roustabout) jako Maggie Morgan 1970: The House That Would Not Die jako Ruth Bennett 1971: A Taste of Evil jako Miriam Jennings 1973: The Letters jako Geraldine Parkington
Seriale 1956: The Ford Television Theatre jako Irene Frazier 1958: Alcoa Theatre jako Midge Varney 1958: Goodyear Theatre jako Midge Varney 1958-1959: Zane Grey Theater jako Leona Butler / Belle Garrison / Regan Moore / Julie Holman 1960–1961: The Barbara Stanwyck Show różne role 1961-1964: Wagon Train jako Maud Frazer / Caroline Casteel / Kate Crawley 1961: General Electric Theater jako Lili Parrish 1962: Rawhide jako Nora Holloway 1962: The Dick Powell Show jako Irene Phillips 1962–1963: Nietykalni (The Untouchables) jako Por. Agatha „Aggie” Stewart 1965–1969: The Big Valley jako Victoria Barkley 1980: Aniołki Charliego (Charlie’s Angels) jako Toni 1983: Ptaki ciernistych krzewów (The Thorn Birds) jako Mary Carson 1985: Dynastia (Dynasty) jako Constance Colby Patterson 1985–1986: Dynastia Colbych (The Colbys) jako Constance 'Conny' Colby Patterson
Nagrody Rok Nagroda Kategoria Film 1961Nagroda Emmy Najlepsza aktorka w serialu The Barbara Stanwyck Show (1960) 1966 Najlepsza aktorka w serialu dramatycznym Wielka dolina (The Big Valley, 1965) 1967 Nagroda Gildii Aktorów Ekranowych Nagroda za całokształt twórczości – 1982 Nagroda Akademii Filmowej Oscar Honorowy – 1983 Nagroda Emmy Najlepsza aktorka w miniserialu lub filmie telewizyjnymPtaki ciernistych krzewów (1983) 1984 Złoty Glob Najlepsza aktorka drugoplanowa w serialu, miniserialu lub filmie telewizyjnym 1986 Złoty Glob Nagroda im. Cecila B. DeMille’a za całokształt twórczości –
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Kategoria:Amerykańskie aktorki filmowe Kategoria:Amerykańskie aktorki telewizyjne Kategoria:Amerykańskie aktorki teatralne Kategoria:Amerykańskie modelki Kategoria:Amerykańskie tancerki Kategoria:Amerykanie pochodzenia irlandzkiego Kategoria:Amerykanie pochodzenia szkockiego Kategoria:Laureaci AFI Life Achievement Award Kategoria:Laureaci nagrody Emmy Kategoria:Laureaci Nagrody Gildii Aktorów Ekranowych za całokształt twórczości Kategoria:Laureaci Nagrody im. Cecila B. DeMille’a Kategoria:Laureaci Oscara honorowego Kategoria:Laureatki Złotego Globu dla najlepszej aktorki drugoplanowej w serialu, miniserialu lub filmie telewizyjnym Kategoria:Ludzie urodzeni w Nowym Jorku Kategoria:Urodzeni w 1907 Kategoria:Zmarli w 1990