Międzynarodowy alfabet fonetycznyW polskich opracowaniach często można spotkać się z angielską nazwą oraz skrótem , czasami również z francuską nazwą (). (skrót MAF) – system alfabetyczny transkrypcji fonetycznej oparty w większości na alfabecie łacińskim. Został opracowany pod koniec XIX wieku przez Międzynarodowe Towarzystwo Fonetyczne jako ustandaryzowana reprezentacja dźwięków we wszystkich językach mówionych. MAF używany jest w leksykografii, przez nauczycieli i studentów języka obcego, językoznawców, logopedów, piosenkarzy, aktorów, twórców języków sztucznych oraz tłumaczy.

Jest to standard zapisu fonetycznego dla wszystkich języków świata. Większość znaków została zaczerpnięta z alfabetu łacińskiego lub stworzona na jego podstawie, część pochodzi z alfabetu greckiego, a część została stworzona specjalnie na jego potrzeby.

MAF jest wynikiem pracy fonetyków zrzeszonych w Międzynarodowym Towarzystwie Fonetycznym, założonym w Paryżu w 1886 roku. Zarówno Towarzystwo, jak i stworzony przez nie alfabet znane są pod nazwą (jest to skrótowiec od ). W ciągu swego istnienia alfabet był kilkakrotnie zmieniany. Znaczne modyfikacje wprowadzono w 1989 roku, po konferencji w Kilonii. Następne zmiany przyniósł rok 1993. Najnowsza wersja alfabetu została opublikowana w roku 2005.

Międzynarodowe Towarzystwo Fonetyczne zaleca, by transkrypcję fonetyczną umieszczać w nawiasach kwadratowych: „[]”. Z kolei transkrypcja fonemiczna powinna być umieszczana między ukośnikami: „/ /”.

Samogłoski

Poniżej przedstawiono samogłoski kardynalne wpisane w tak zwany czworokąt samogłosek. Pokazuje on względną wysokość i tylność () samogłosek, nie jest jednak w stanie pokazać ich zaokrąglenia. Dlatego na poniższym rysunku przyjęto konwencję, że gdy symbole występują w parach, symbol z prawej strony oznacza samogłoskę zaokrągloną, natomiast symbol z lewej strony samogłoskę niezaokrągloną.

Uwagi Przed rokiem 1989 samogłoska zapisywana symbolem zapisywana była symbolem . Cztery symbole w powyższej tabeli nie posiadają pary: Samogłoska zapisywana symbolem jest zdefiniowana jako zaokrąglona; przed rokiem 1989 zapisywana była ona symbolem . Jej niezaokrąglony odpowiednik występuje rzadko, na przykład w europejskiej odmianie języka portugalskiego. Zaokrąglenie samogłoski zapisywanej symbolem nie jest sprecyzowane. Samogłoska zapisywana symbolem jest zdefiniowana jako niezaokrąglona. Jej zaokrąglony odpowiednik występuje tylko w języku duńskim. Choć zaokrąglenie samogłoski zapisywanej symbolem nie jest sprecyzowane, w zdecydowanej większości przypadków jest to samogłoska niezaokrąglona. Jedynym językiem posiadającym samogłoskę prawie otwartą centralną zaokrągloną jest używany w Ugandzie, który zarazem jest jednym językiem kontrastującym niezaokrąglone i zaokrąglone samogłoski prawie otwarte centralne. Dialekt miasta Hamont języka limburskiego kontrastuje trzy stopnie tylności długich samogłosek otwartych niezaokrąglonych: przednie [], centralne [] i tylne []Choć Verhoeven pierwsze dwie samogłoski zapisuje jako i , to z czworokątu samogłoskowego na stronie 221 wynika jasno, że mają dokładnie ten sam stopień otwarcia (całkowicie otwarty), jest całkowicie przednie, jest centralne, a całkowicie tylne.. Takie potrójne rozróżnienie jest bardzo rzadko spotykane. W latach 2011–2012 komitet Międzynarodowego Towarzystwa Fonetycznego zagłosował przeciw dodaniu do MAF odrębnego symbolu () dla samogłoski otwartej centralnej niezaokrąglonej.

Spółgłoski płucne Pojedyncza artykulacja Podział w kolumnach według miejsca artykulacji; w rzędach według sposobu artykulacji. Spółgłoski umieszczone po lewej stronie komórek tabeli są bezdźwięczne, po prawej – dźwięczne.

miejsce → sposób ↓WargowePrzedniojęzykoweTylnojęzykoweKrtaniowe Dwu-wargowe War-gowo-zęboweJęzykowo-wargowe Zębowe Dzią-słowe Zadzią-słowe Retro-fleksyjnePodnie-bienne Miękko-podnie-bienne Języcz-kowe Gar-dłowe Nagło-śniowe Krta-niowe Nosowe m̥ ɱ̊ n̼̊ n̼ n̪̊ n̪n̥ n̠̊ n̠ ɳ̊ ɲ̊ ŋ̊ ɴ̥   Zwarte p̪ b̪t̼ d̼ t̪ d̪ ṯ ḏ   Zwarto-szczelinowep͡ɸ b͡βp̪͡f b̪͡vt̼͡θ̼ d̼͡ð̼t̪͡θ d̪͡ðt͡s d͡zṯ͡ʃ ḏ͡ʒt͡ʂ d͡ʐc͡ç ɟ͡ʝk͡x ɡ͡ɣq͡χ ɢ͡ʁʡ͡ħ* ʡ͡ʕ*ʡ͡ʜ ʡ͡ʢʔ͡h ʔ͡ɦ Szczelinowe θ̼ ð̼ Aproksymanty β̞̥ ʋ̼̊ ʋ̼ ð̞̥ ð̞ ɹ̱̊ ɹ̠ ɻ̊ j̊ ɰ̊ ʔ̞ Drżące ʙ̪̊ ʙ̪r̼̊ r̼ r̪̊ r̪ ṟ̊ ṟ ɽ̊͡r̥ ɽ͡r ʀ̥ я*   Uderzeniowe ⱱ̟̊ ⱱ̟ ⱱ̥ ⱱɾ̼̊ ɾ̼ ɾ̪̊ ɾ̪ ɾ̱̊ ɾ̱ ɽ̊ q̆ ɢ̆   ʡ̮   Boczneszczelinoweɬ̼ ɮ̼ ɬ̪ ɮ̪ɬ ɮɬ̱ ɮ̱ ꞎ 𝼅𝼆 ʎ̝ 𝼄 ʟ̝ ʟ̱̝̊ ʟ̱̝    Boczne zwarto-szczelinowet̼͡ɬ̼ d̼͡ɮ̼t̪͡ɬ̪ d̪͡ɮ̪t͡ɬ d͡ɮṯ͡ɬ̱ ḏ͡ɮ̱ʈ͡ꞎ ɖ͡𝼅c͡𝼆 ɟ͡ʎ̝k͡𝼄 ɡ͡ʟ̝q͡ʟ̱̝̊ ɢ͡ʟ̱̝ Boczneaproksymantyl̼̊ l̼ l̪̊ l̪l̥ ḻ̊ ḻ ɭ̊ ʎ̥ ʟ̥ ʟ̠̊ ʟ̠ Boczneuderzeniowe  ɺ̼̊ ɺ̼ ɺ̪̥ ɺ̪ɺ̥ ɺɺ̱̥ ɺ̱𝼈̊ 𝼈ʎ̥̆ ʎ̆ ʟ̥̆ ʟ̆ ʟ̱̆̊ ʟ̱̆  

Uwagi: Obszary zaznaczone kolorem szarym oznaczają dźwięki uważane za niemożliwe do wyartykułowania.

Koartykulacja Półotwarta wargowo-miękkopodniebienna bezdźwięczna Półotwarta wargowo-miękkopodniebienna Półotwarta wargowo-podniebienna Szczelinowa dziąsłowo-podniebienna bezdźwięczna Szczelinowa dziąsłowo-podniebienna dźwięczna Szczelinowa zadziąsłowo-miękkopodniebienna bezdźwięczna Półotwarta boczna zębowa welaryzowana

Spółgłoski podwójnie artykułowane Spółgłoski z podwójną artykulacją podobnie do afrykat (spółgłosek zwarto-szczelinowych) są w reprezentowane przez dwa znaki połączone łuczkiem. Łączenie Ligatura Opis zwarta wargowo-miękkopodniebienna bezdźwięczna zwarta wargowo-miękkopodniebienna dźwięczna nosowa wargowo-miękkopodniebienna

Spółgłoski niepłucne Mlaski Iniektywne Ejektywne Dwuwargowy Dwuwargowa Na przykład: Laminalny dziąsłowy („zębowy”) Dziąsłowa Dwuwargowa Apikalny (za)dziąsłowy („retrofleksyjny”) Podniebienna Dziąsłowa Laminalny zadziąsłowy („podniebienny”) Miękkopodniebienna Miękkopodniebienna Boczny dziąsłowy („lateralny”) Języczkowa Szczelinowa dziąsłowa

Jednostki suprasegmentalne Akcent główny Akcent poboczny Długość (samogłoska długa lub geminata) Półdługość Dodatkowa krótkość Podział sylabowy Połączenie międzywyrazowe

Intonacja Pauza krótsza Pauza dłuższa Intonacja wznosząca Intonacja opadająca

Tony Do oznaczania tonów w IPA można używać znaków diakrytycznych albo specjalnych liter tonalnych.

albo Bardzo wysoki albo Wysoki albo Średni albo Niski albo Bardzo niski Wznoszący Opadający e Przesunięcie zstępujące e Przesunięcie wstępujące

Znaki diakrytyczne

Diakrytyki to małe znaczki umieszczone obok, pod lub nad symbolami , aby pokazać dokładną wymowę. „Pod-diakrytyki” (znaczki normalnie umieszczane poniżej symbolu ) mogą być umieszczane nad znakiem mającym (potocznie nazywany ogonem), t. j. .

„Bezkropkowe” i, <>, jest używane, kiedy kropka interferowałaby z diakrytykami. Inne symbole mogą występować w superskrypcie, aby przedstawić fonetyczne szczegóły: (afrykata), (dysząco dźwięczny), (preglottalizacja), (epentetyczna szwa), o (dyftongizacja). Bardziej zaawansowane diakrytyki pojawiły się w dla dokładniejszego zapisania wymowy.

Diakrytyki sylabiczności Zgłoskotwórcze Niezgłoskotwórcze Diakrytyki wybuchowości/plozywności Przydecha Spółgłoska zatrzymana Plozja nosowa Plozja boczna Diakrytyki dźwięczności Bezdźwięczne Dźwięczne Dysząco dźwięczneb Skrzypiąco dźwięczne Diakrytyki artykulacji Zębowe Językowo-wargowe Apikalne Laminalne Wysunięte do przodu Wysunięte do tyłu Centralizacja zbliżenie do szwy Podwyższenie ( = Spółgłoska szczelinowa dziąsłowa dźwięczna) Obniżenie ( = spółgłoska półotwarta dwuwargowa) Diakrytyki koartykulacji Mniej zaokrąglone Bardziej zaokrąglone Labializowane Palatalizowane Welaryzowane Faryngalizowane Welaryzowane lub faryngalizowane Uniesiony korzeń języka Obniżony korzeń języka Nosowe Rotacyzacja

Uwagi a Aspiracja spółgłosek dźwięcznych również jest dźwięczna. Wielu lingwistów woli jeden z diakrytyków przeznaczonych do dyszącej dźwięczności. b Niektórzy lingwiści stosują ten symbol dyszącej dźwięczności tylko do sonorantów i transkrybują obstruenty jako .

Stan głośni może być dokładnie oddany za pomocą diakrytyków. Seria spółgłosek przedniojęzykowych zwartych od otwartej do zamkniętej głośni to (zobacz dźwięczność):

[] bezdźwięczna [] dysząco dźwięczna [] luźno dźwięczna [] „zwykła” dźwięczna [] sztywno dźwięczna [] skrzypiąco dźwięczna [] glottalizacja

Powiązanie z fonetyką polską

Orientacyjne odniesienie głosek polskiej wymowy i w konsekwencji liter polskiego alfabetu do alfabetu znajduje się w dodatku do polskiego wikisłownika. Odsyłacz w wersji dla komputerów stacjonarnych jest podany obok z prawej strony, a w wersji dla urządzeń mobilnych – może być powyżej.

Zobacz też alfabet łaciński slawistyczny alfabet fonetyczny

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Wirtualna klawiatura Oficjalna strona internetowa – czytnik znaków MAF. Darmowe czcionki Unicode ze znakami : Gentium, Gentium Charis SIL () Doulos SIL () Libertine i Biolinum ()

Kategoria:Alfabety fonetyczne