Choszczno () – miasto w północno-zachodniej Polsce, w województwie zachodniopomorskim, siedziba władz powiatu choszczeńskiego oraz gminy miejsko-wiejskiej Choszczno. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. gorzowskiego. Położone na Pojezierzu Choszczeńskim nad jeziorem Kluki.
Według danych GUS z 30 czerwca 2021 r., Choszczno liczyło 14 894 mieszkańców i było pod względem liczby ludności piętnastym miastem w województwie zachodniopomorskim.
Położenie thumb|Jezioro Klukom i położone nad nim Choszczno Choszczno znajduje się w południowej części województwa zachodniopomorskiego, ok. 80 km na południowy wschód od Szczecina. Położone jest na Pojezierzu Choszczeńskim, w zachodniej części Pojezierza Zachodniopomorskiego, nad jeziorem Kluki. Przez miasto przepływa struga Stobnica.
Pod względem historycznym leży w dawnej ziemi choszczeńskiej. Od XII wieku Choszczno należało do Wielkopolski, zabezpieczając jej północne granice przed najazdami Pomorzan, po czym w XIII wieku zostało zajęte przez Brandenburgię i włączone do Nowej Marchii. Od czasu zakończenia II wojny światowej Choszczno uznawane jest za leżące na Pomorzu Zachodnim.
Według danych z 1 stycznia 2009 powierzchnia miasta wynosi 9,58 km², co stanowi 0,7% powierzchni powiatu.
W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa gorzowskiego.
Toponimia W 1233 książę Władysław Odonic nadał cystersom z Kołbacza ziemie, na których obecnie położone jest miasto – wtedy też została wymieniona nazwa HoscnoStanisław Rasmond, Słownik etymologiczny miast i gmin PRL, Wrocław, Ossolineum, 1984, .. W 1269 odbył się zjazd margrabiów brandenburskich (chociaż ziemię tę Brandenburczycy opanowali dopiero w 1296 prowadząc tędy tzw. szlak margrabiów) i księcia Mściwoja II, podczas której po raz pierwszy wymieniono niemiecką nazwę Arnswalde (pol. orli las). W 1433 r. Jan Długosz wymienia Harnsswald alias Choschczno.
Nazwa topologiczna „choszczno” oznaczała osiedle, gdzie znajdowało się pełno chostów (→chost, chwost, choszcze), tj. zarośli, krzaków (dziś chaszcze). Podobną nazwę miała miejscowość Chocznia, która kiedyś znana była jako Choszcznia. Niemiecka nazwa związana była z choszczeńskim lasem.
Po przejęciu miasta przez administrację polską w 1945 roku przejściowo w obiegu funkcjonowały nazwy Choczno i Choczen. Nazwa Choszczno została formalnie wprowadzona 7 maja 1946 roku..
Historia
W X w. obszary, na których obecnie leży Choszczno podlegały państwu Piastów. W XII w. ziemia choszczeńska weszła w skład obszaru państwa polskiego i stanowiła północno-zachodnią rubież Polski. W 1269 ziemie te zajęła Marchia Brandenburska i włączyła pod administracyjne władanie Nowej Marchii. Początki Choszczna należy wiązać z osadnictwem słowiańskim, poprzedzającym lokację miasta. Dokument z 1364 wymienia grodzisko znajdujące się poza miejskimi murami. Dopiero po umocnieniu się władzy margrabiów i zakończeniu wojen pomorsko-brandenburskich doszło (nie wcześniej jak w 1284) do lokacji miasta na prawie magdeburskim, na wzór miasta Tangermünde w Starej Marchii. Po wygaśnięciu panującej w Brandenburgii dynastii askańskiej w 1319 wybuchła wojna o przynależność regionu i zajął go książę wołogoski Warcisław IV, w pobliskich Lipianach nadając przywilej handlowy dla miastaEdward Rymar, Rywalizacja o ziemię lubuską i kasztelanię międzyrzecką, w: Śląski Kwartalnik Historyczny Sobótka, nr 4/1979, s. 476. Do 1326 ponownie w składzie Marchii Brandenburskiej.
W okresie rozkwitu gospodarczego i politycznego XIV i XV w., zabudowę miasta tworzyły: czworoboczny rynek, plan czterech ulic głównych i poprzecznych, system fortyfikacyjny. Na rynku znajdował się kościół parafialny z cmentarzem, ratusz, dom handlowy, kramy i jatki. System obronny miasta składał się z murów kamienno-ceglanych, 36 czatowni, 5 baszt obronnych i 3 bram: Wysokiej, Młyńskiej, Kamiennej. mały|Panorama Choszczna w XVII w. Dokładne zrekonstruowanie posiadanych przez miasto praw miejskich i przywilejów utrudnia brak dokumentu lokacyjnego, który jeszcze w 1445 został potwierdzony przez Krzyżaków. Już w końcu XIII w. powstała rada miejska. Początkowo wybierano dwóch burmistrzów sprawujących swoją funkcję zamiennie przez okres jednego roku każdy. Rada kontrolowała finanse, miary i wagi. Zajmowała się posiadłościami miejskimi, ochroną przed pożarami i obronnością miasta. Wraz z nadaniem praw miejskich, samorząd uzyskał prawo do używania pieczęci i herbu. Najstarsze wizerunki herbu znalazły się na pieczęciach miejskich w XIV i XV w. Nawiązywał on do godła margrabiów brandenburskich z dynastii askańskiej oraz miejscowej tradycji. Obecnie obowiązujący oparty jest na najstarszych wizerunkach.
Od 1373 we władaniu Korony Czeskiej. W 1402 zawarto w Krakowie porozumienie w sprawie sprzedaży miasta i regionu Polsce, jednakże ostatecznie miasto sprzedano zakonowi krzyżackiemu. W wyniku konfliktu mieszczan z administracją krzyżacką, podjęto starania o powrót do Polski, a w czasie wojny polsko-krzyżackiej w 1433 miasto otworzyło bramy dla wojsk polskiego lennika, księcia słupskiego Bogusława IX, po czym uznało władzę polską, oddając hołd królowi Władysławowi JagielleStrzelce Krajeńskie. Studia i szkice historyczne, Strzelce Krajeńskie, 2016, s. 73, pozostając we władaniu polskim przez cztery lata, gdy, już po zakończeniu wojny, na mocy ustaleń pokojowych z 1435, miało wrócić w ręce Krzyżaków, co opóźniło się z powodu sprzeciwu mieszkańcówStrzelce Krajeńskie. Studia i szkice historyczne, Strzelce Krajeńskie, 2016, s. 75Nadwarciański Rocznik Historyczno-Archiwalny nr 2/6, 1999, s. 153. W 1443 miały miejsce egzekucje mieszczan za bunt przeciw KrzyżakomNadwarciański Rocznik Historyczno-Archiwalny nr 2/6, 1999, s. 156. W 1454, po wybuchu kolejnej wojny polsko-krzyżackiej, Krzyżacy sprzedali miasto z regionem Elektoratowi Brandenburgii w celu pozyskania środków na wojnę. mały|Rynek ok. 1900 left|thumb|Herb Choszczna z orłem białym z okresu PRL Miasto wielokrotnie było niszczone przez pożary. W pierwszej połowie XVII w. zaraza i wojna trzydziestoletnia wyludniły Choszczno. W 1806 zatrzymała się tutaj królowa pruska Luiza uciekająca przed oddziałami francuskimi, a 9 lat później choszczeński garnizon brał udział w bitwie pod Waterloo. W XIX w. Choszczno miało gimnazjum i szkołę elementarną. W 1935 utworzono szkołę gospodarczą. W latach 1926–1944 istniało Muzeum Powiatowe, które założył miłośnik regionu – Walter Schumacher. II wojna światowa to czas utworzenia w Choszcznie obozu jenieckiego Oflag II B Arnswalde. Przebywało w nim około 2 tys. oficerów wziętych do niewoli, w tym m.in. dowódca Westerplatte major Henryk Sucharski, dramaturg Leon Kruczkowski, wielu profesorów uniwersytetów, naukowców, malarzy i literatów. Wydawali oni polską gazetkę pt. „Za drutami”. mały|Kamienice w Choszcznie Choszczno zostało zdobyte przez wojska radzieckie 23 lutego 1945. Zniszczeniu uległo 1345 budynków, co stanowiło 83% zabudowy. Niemal całkowitej zagładzie uległo stare miasto. W 1946 r., w wyniku powojennych zmian granic państwowych, miejscowość została włączona administracyjnie do nowo powstałego województwa szczecińskiego, a niemieckojęzyczna ludność miasta została wysiedlona do Niemiec. Odbudowa Choszczna trwała do lat 60. W 1984 miasto obchodziło 700. rocznicę powstania.
Demografia Według danych z 31 grudnia 2009, miasto miało 15 765 mieszkańców.
thumb|690x480px|center |Piramida wieku mieszkańców Choszczna w 2014 roku
Zabytki mały|Kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny mały|Furta w północnej części muru obronnego mały|Baszta Bramy Kamiennej mały|Zabytkowy budynek sądu – za nim budynek Aresztu Śledczego
Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są: teren Starego Miasta, założenie urbanistyczne powstałe na przełomie XIII/XIV wieku zakwalifikowało cały obszar starego miasta Choszczna do rejestru zabytków, nr rej. O/27/55 z 30 lipca 1955. Szczególnym miejscem jest rynek staromiejski, który przez setki lat był centrum administracyjno-gospodarczym miasta, a podczas wojny doznał sporych zniszczeń. kościół rzymskokatolicki pod wezwaniem Narodzenia NMP. Budowla gotycka z XIV w. przy rynku wybudowana przez joannitów. Kościół parafialny, rzymskokatolicki należący do dekanatu Choszczno, archidiecezji szczecińsko-kamieńskiej, metropolii szczecińsko-kamieńskiej. W latach 50. kościół odbudowano, nadając mu wygląd nawiązujący do stanu pierwotnego tj. z okresu średniowiecza. 8 grudnia 1993 w nawiązaniu do kultu Matki Boskiej, wywodzącego się jeszcze z XVII w., przy parafii Narodzenia NMP utworzone zostało Sanktuarium Matki Boskiej Nieustającej Pomocy. Wewnątrz kościoła na uwagę zasługują: epitafium nagrobne burmistrza Mikołaja Rebentischa z XV w. epitafium nagrobne kolatorki Elżbiety von Schack z 1787, fundatorki dachu kościoła drzewo Jessego z XIV w., biblijnego ojca Dawida. To płaskorzeźba z genealogicznym drzewem Chrystusa. Z Jessego wyrasta pień z gałązkami zakończonymi wizerunkami królów żydowskich. W centrum umieszczona jest pasja z ukrzyżowaniem Chrystusa, Marią, św. Janem Chrzcicielem. Choszczeńskie Drzewo Jessego jest rzadkością na skalę europejską obwarowania miejskie: mury miejskie obronne z XIV–XV w. Fragmenty: północny, południowy i zachodni przy ul. Lipcowa, ul. Bohaterów Warszawy i ul. Mur Południowy; do czasów obecnych zachowały się jedynie niewielkie fragmenty średniowiecznego muru miasta, istnieje ponad połowa muru północnego oraz cząstki muru południowego i zachodniego. Zachował się także wał ziemny zwany w przeszłości „Mnisim wałem” barbakan Bramy Kamiennej rondel przedbramia z XIV-XV w. przy ul. Wolności 13. Obecnie jest on siedzibą Rady Miejskiej zespół szpitalny z lat 1904–1905 i 1929–1931 przy ul. Niedziałkowskiego 4-12: szpital przychodnia z 1912 roku pralnia z lat 1905–1906 budynek, urząd skarbowy, obecnie szpital, z 1935 roku willa, obecnie pogotowie, ul. Niedziałkowskiego 8, z 1920 roku willa, ul. Niedziałkowskiego 12 z 1910 roku Pozostałe zabytki i atrakcje turystyczne: dworzec kolejowy z połowy XIX w. przy ul. Wolności gazownia z XIX w. przy ul. 23 Lutego młyn gospodarczy z XIX w. przy ul. Fredry spichlerz z XIX w. przy ul. Kwiatowej wieża ciśnień z początku XX w. przy ul. Niedziałkowskiego zabytkowe budynki mieszkalne, z przełomu XIX/XX w.: ul. Wysoka, ul. Fabryczna, ul. Bohaterów Warszawy, ul. Bolesława Chrobrego, ul. Wolności, ul. Kościuszki, ul. Piastowska, ul. Mickiewicza, ul. Wyzwolenia, ul. Niedziałkowskiego, ul. Obrońców Westerplatte, ul. Kolejowa, ul. Kochanowskiego, ul. Stanisława Staszica, ul. Drawieńska, ul. Władysława Jagiełły, lipa Siedmiu Braci (lipa Czarnieckiego) – przy skrzyżowaniu ul. Piastowskiej i Władysława Jagiełły znajduje się niewielki pagórek ze zrośniętymi lipami drobnolistnymi o obwodzie 760 cm, 460 cm i wysokości 22 m., będącymi pomnikami przyrody. Jedna z legend głosi, że rosło tam kiedyś 7 lip, a miejsce to zwane było przez wiele wieków „lipami siedmiu braci” * cmentarz żydowski.
Pomniki i miejsca pamięci narodowej mały|Pomnik upamiętnienia jeńców niemieckiego Oflagu IIB Arnswalde pomnik „Odwrócona karta historii” przy ul.Wolności; pomnik upamiętnienia jeńców oflagu Arnswalde; głaz narzutowy w parku Moniuszki, z datą wyzwolenia powiatu choszczeńskiego i tablicą upamiętniającą 50-lecie powojennego Choszczna; groby żołnierzy polskich poległych w czasie II wojny światowej na cmentarzu komunalnym; Pomnik Wdzięczności wzniesiony dla uczczenia poległych w walce o Choszczno żołnierzy 2 Armii Pancernej Gwardii z I Frontu Białoruskiego, znajduje się on w Parku Moniuszki symboliczna tablica upamiętniająca miejsce śmierci choszcznianina Karola Sonnenburga, rozstrzelanego przez Gestapo w 1933 za działalność antyfaszystowską Pomnik Zwycięstwa Drzewko przyjaźni gmin partnerskich w centrum miasta