Szahruch, pers. شاه رخ (albo Szahruch Mirza), ur. 30 sierpnia 1377 w Samarkandzie, zm. 13 marca 1447 w Reju) – władca z dynastii Timurydów, panujący w latach 1405–1447.
Szahruch był czwartym i najmłodszym synem Timura (1370–1405), w chwili jego śmierci sprawującym namiestnictwo Chorasanu. W walce o schedę po ojcu Szahruch udzielił wsparcia desygnowanemu przez niego następcy, Pir Muhammadowi (1405–1407), jednak miało ono wymiar raczej czysto nominalny. Kiedy w roku 1407 zginął Pir Muhammad, a w roku 1408 jedyny obok Szahrucha żyjący syn Timura, Miranszah (1405–1408), Szahruch stał się głównym kandydatem do przejęcia dziedzictwa ojca. W roku 1409 opanował on Mawarannahr wraz ze stolicą Timura, Samarkandą, i następnie do roku 1418 podporządkował sobie pozostałych Timurydów. Niemniej nie udało mu się opanować wszystkich dawnych terytoriów Timura, ponieważ w międzyczasie w Azerbejdżanie i Iraku zainstalowali się Kara Kojunlu. Mimo kilku wypraw ostatecznie Szahruch musiał zadowolić się jedynie nominalnym zwierzchnictwem nad desygnowanym przez siebie władcą Kara Kojunlu, Dżahanszahem (1438–1467). Jednocześnie od roku 1430 posiadłości Timurydów w Azji Środkowej były najeżdżane przez Uzbeków Abu al-Chajr-chana (1428–1468). W ostatnich latach życia kontrola coraz bardziej schorowanego Szahrucha nad sprawami państwa zaczęła słabnąć. W roku 1446 w zachodnim i centralnym Iranie wybuchła rebelia jego wnuka, Sultana Muhammada, i Szahruch zmarł podczas jej tłumienia.
Młodość Szahruch był czwartym i najmłodszym synem Timura (1370–1405) oraz jednym z dwóch (obok Miranszaha (1405–1408), który przeżył swojego ojca. Zgodnie z tradycją Timur otrzymał informację o narodzinach syna podczas gry w szachy, kiedy jego „rycerz” (w polskiej terminologii szachowej „skoczek”) dawał właśnie szacha królowi. Stąd imię „szahruch”. Ożeniony przez ojca w wieku jedenastu lat, w wieku lat trzynastu Szahruch był już nominalnym namiestnikiem państwa podczas wyprawy Timura przeciwko Złotej Ordzie. W roku 1392 wyróżnił się na polu bitwy, ścinając głowę władcy Muzaffarydów, Szah Mansurowi. Rzucając ją pod nogi Timura miał powiedzieć: „Niech głowy wszystkich twoich wrogów legną u twoich stóp jak głowa dumnego Mansura”. W roku 1393/1394 został namiestnikiem Samarkandy, potem zaś wziął udział w tzw. kampanii siedmioletniej (w rzeczywistości trwała krócej), podczas której walczył u boku swojego ojca z Turkami Osmańskimi, Mamelukami i Dżalajirydami, w tym m.in. w bitwie pod Ankarą.
Śmierć Timura i początek walki o sukcesję thumb|Państwo Timura w chwili jego śmierci Timur zmarł 17 lub 18 lutego 1405 roku w Otrarze podczas zamierzonej wyprawy na Chiny. W przypadku Timurydów, co było refleksem starych tureckich tradycji, państwo uważano raczej za dziedzictwo całego rodu, a nie tylko władcy. Timur, być może wzorując się w tym na Czyngis-chanie, jeszcze za życia podzielił państwo na cztery dzielnice rządzone przez jego czterech synów. Ponieważ dwóch z nich, Dżahangir (zm. 1376/1377) i Umar Szajch (zm. 1394), już nie żyło, ich dzielnicami rządzili ich synowie. I tak w Azerbejdżanie i Iraku władzę sprawował Miranszah wraz z synami, Umarem i Aba Bakrem. Szahruch od roku 1396/1397 rządził z Heratu Chorasanem, Mazandaranem i Sistanem. Trzej dorośli synowie nieżyjącego już syna Timura, Umara Szajcha, rządzili, kolejno Pir Muhammad w Szirazie, Rustam w Isfahanie, zaś Iskandar Sultan w Hamadanie. Wreszcie jedyny pełnoletni syn Dżahangira, Pir Muhammad (1405–1407), był namiestnikiem Kabulu. Cieszący się opinią osoby skromnej, pobożnej i miłującej pokój Szahruch był uważany za nieposiadającego kwalifikacji do sprawowania władzy. Przed swoją śmiercią Timur wyznaczył na swojego następcę Pir Muhammada, syna Dżahangira i namiestnika Kabulu. Dopóki Timur żył, jego synowie i wnukowie byli nie więcej niż namiestnikami, poddanymi silnej kontroli ze strony władzy centralnej. Po jego śmierci państwo niemal natychmiast rozpadło się na właściwie niezależne rządzone przez nich dzielnice.
Ani Pir Muhammada, ani Szahrucha nie było przy Timurze w chwili jego śmierci. W wyprawie na Chiny brał natomiast udział Chalil Sultan (1405–1409), inny syn Miranszaha, który przekonał do siebie dużą część armii zimującej w Taszkencie i w marcu 1405 roku zajął Samarkandę zanim dotarł do niej ze swojej odległej prowincji Pir Muhammad. Szahruch wyruszył z wojskiem nad Amu-Darię, ostatecznie jednak nie zaatakował Chalila, niewątpliwie dlatego, że od strony zachodu zagrażała mu armia prowadzona przez jego ojca. Pir Muhammad mógł przeprowadzić atak na Chalila Sultana jedynie z terytorium Szahrucha. Pod koniec 1405 roku Pir Muhammad przybył do Balchu i zażądał od niego pomocy, w odpowiedzi na co jego stryj przysłał mu armię na czele z jego emirem Szahmalikiem i synem Uług Begiem. Sytuacja Chalila Sultana była w tym momencie nader skomplikowana, ponieważ Chorezm zaatakował Edygej ze Złotej Ordy, stepy kontrolował emir Bardi Beg, a Ferganę, Chudżand i Taszkent inni buntownicy, emirowie Chudajdad i Szajch Nur ad-Din. Mimo to dysponujący znaczną częścią dawnej armii Timura Chalil Sultan w lutym 1406 roku pokonał połączone siły Pir Muhammada i Szahrucha pod Karszi w dzisiejszym Uzbekistanie. W lutym 1407 roku Pir Muhammad został zamordowany z inicjatywy swojego najpotężniejszego emira, Pir Ali Taz Suldusa. Rok później Szahruch najechał Balch oraz pokonał i pojmał Pir Ali Taza, który został skazany na śmierć. W ten sposób popierając Pir Muhammada Szahruch zyskał opinię osoby, która uszanowała testament swojego ojca, a jednocześnie nic nie stracił z punktu widzenia ewentualnej próby przejęcia jego dziedzictwa dla siebie.
Zajęcie Mawarannahru thumb|Trzy wielkie regiony średniowiecznej Azji Środkowej: Chorezm (Choresmien), Mawarannahr (Transoxanien) i Chorasan W latach 1405–1408 Szahruch musiał się zmierzyć z szeregiem rebelii, które wzniecali nieposłuszni emirowie chcący skorzystać z ogólnego zamętu jaki panował po śmierci Timura. Dzięki temu, że władał swoją dzielnicą już od kilku lat, miał w niej jednak stosunkowo silne oparcie i udało mu się stłumić wszystkie rebelie. Co więcej, karząc poszczególnych buntowników, Szahruch nie rozciągał swojej niełaski na ich krewnych, tak że udało mu się zachować lojalność w stosunku do siebie większości miejscowych elit.
Tymczasem władza Chalila Sultana w Mawarannahrze opierała się nie na poparciu lokalnej społeczności, ale armii złożonej w większości z ludności przesiedlonej przez Timura do Mawarannahru z różnych zakątków jego imperium. Żołnierze ci nie odczuwali żadnej szczególnej lojalności w stosunku do Timurydów i Chalil Sultan musiał kupować ich poparcie za pomocą szczodrych donacji rujnujących skarb zgromadzony przez jego dziada. Kiedy pieniądze zaczęły się kończyć, ludzie tworzący jego armię zaczęli powracać do swoich macierzystych regionów, przez co jego militarna siła znacznie spadła. Zajmując Samarkandę Chalil Sultan starał się zachować chociaż pozory legalizmu, ustanawiając jako nominalnego chana nie księcia z rodu Czagataja, ale dziewięcioletniego Muhammada Dżahangira, syna zmarłego Muhammada Sultana (syna Dżahangira), który jako pierwszy był desygnowany na następcę Timura. Ostatecznie Chalil Sultan zniechęcił do siebie miejscową arystokrację, wydając żony Timura i Muhammada Sultana za emirów o niższej od nich pozycji, co było odbierane jako obelga zarówno dla założyciela dynastii, jak i dla samych żon. Kiedy dodatkowo wybuchł głód, wykorzystując sprzyjające im nastroje ludności i wsparcie mogolskie i ojrackie, w roku 1408/1409 Chudajdad i Szajch Nur ad-Din zaatakowali Samarkandę. Miasto zostało zdobyte, a Chalil pojmany przez buntowników.
Kiedy Chudajdad walczył z Chalilem Sultanem, przeciągnął na swoją stronę Muhammada Dżahangira i przysiągł, że władza w Mawarannahrze znajdzie się w jego ręku. Późną zimą 1409 roku zaprosił on do Mawarannahru Szahrucha, prawdopodobnie spodziewając się, że ten poprze Muhammada Dżahangira, tak jak wcześniej zgodnie z testamentem Timura popierał jego wuja, Pir Muhammada. Szahruch jednak odmówił poparcia Muhammadowi i 13 maja 1409 roku wkroczył do opuszczonej przez Chudajdada Samarkandy. Ten ostatni zwrócił się o pomoc do władcy Mogolistanu Muhammada-chana (1408–1415), który początkowo przysłał mu posiłki pod wodzą swojego brata, później jednak ocenił, że w tym konflikcie większe szanse na zwycięstwo ma Szahruch, i zabił Chudajdada. Chalil Sultan, którego ukochana żona Szad al-Mulk wpadła w ręce Szahrucha, zdał się teraz na jego łaskę. Jego wuj uczynił go namiestnikiem Reju, w którym tenże zmarł w roku 1411. Namiestnikiem Mawarannahru z ramienia Szahrucha został jego 15-letni syn, Uług Beg (1447–1449), któremu ojciec przydał jako mentora sławnego emira Szahmalika. Uług Beg nie rządził jednak w całym regionie. Tocharystan i Szadman otrzymał Muhammad Dżahangir, w Badachszanie pozostawiono rodzimą dynastię szachów pod kuratelą Idżila, syna Miranszaha, Balch otrzymał Kajdu, syn Pir Muhammada, a rejon Andiżanu i Kaszgaru – Amirak Ahmad, syn Umara Szajcha. Osobnego namiestnika otrzymał także region Chuttalianu. Tak więc Szahruch zdecentralizował władzę w regionie, natomiast swoją stolicę pozostawił w Heracie, do którego był bardzo przywiązany.
Władza Szahrucha w Mawarannahrze nie była pewna, ponieważ Szajch Nur ad-Din, mimo że początkowo zaprzysiągł posłuszeństwo Uług Begowi, później zaczął przygotowywać atak przeciwko niemu. 17 kwietnia 1410 roku pokonał on armię Uług Bega dowodzoną przez Szahmalika, który uciekł w góry, pozostawiając Samarkandę niebronioną. Kiedy jednak Szajch Nur ad-Din dotarł do niej, miejscowi notable, którzy przygotowali miasto do obrony, odmówili mu wstępu. Jego następnym krokiem było przeciągnięcie na swoją stronę Muhammada Dżahangira (według Hafiza-i Abru został on do tego zmuszony przez dawnych emirów swojego ojca). Przyłączyła się teraz do niego grupa nowych zwolenników, lecz kiedy Szajch Nur ad-Din przybył pod bramy Samarkandy razem z Muhammadem Dżahangirem te znowu pozostały przed nim zamknięte. 12 lipca 1410 roku Szahruch pokonał Szajch Nur ad-Dina i splądrował jego ziemie, jednak stłumienie buntu plemienia Sułdus w rejonie Hisar-i Szadman wymagało osobnej ekspedycji.
Siła Szajch Nur ad-Dina miała swoje źródło w poparciu Czagataidów rządzących w Mogolistanie, z którymi łączyły go osobiste więzy. Po jego klęsce Muhammad-chan przysłał mu armię pod wodzą swojego brata. Szajch Nur ad-Din znajdował się jednak w konflikcie z synem Chudajdada Abd al-Chalikiem, który reprezentował znaczną siłę w regionie, co pozwoliło Szahmalikowi na przełomie 1410/1411 roku zmusić buntownika wraz z Mogołami do ucieczki. Przez krótki czas ci ostatni wspierali jeszcze jego sprawę, jednak wkrótce zawarli pokój z Szahruchem. Pozbawiony ich wsparcia Szajch Nur ad-Din stanowił daleko mniejsze zagrożenie i Szahmalik w imieniu Szahrucha rozmawiał z nim na temat okazania przez niego posłuszeństwa. Kiedy Szahmalik zorientował się, że Szajch Nur ad-Din wcale nie zamierza dokonywać tego aktu podstępnie, zabił swojego dawnego kolegę z rady przybocznej Timura, który teraz wybrał inną stronę wojny pomiędzy Timurydami. 16 września 1411 roku Szahmalik przywiózł głowę Szajch Nur ad-Dina do Samarkandy i okazał ją przebywającemu w mieście Szahruchowi. Od tej pory władza Uług Bega w Mawarannahrze nie spotkała się już z poważną opozycją.
Podporządkowanie sobie pozostałych Timurydów thumb|Ejwan nad wejściem do Mauzoleum Abdollaha Ansariego w Gazargah (obecnie Herat), wzniesionego na polecenie Szahrucha w latach 1425-1427