Środki przeczyszczające, leki przeczyszczające – produkty roślinne, związki chemiczne lub leki wzmagające ruchy jelit albo rozluźniające stolec i przyśpieszające w ten sposób wypróżnienie, przyjmowane najczęściej przy zaparciach, zwykle doustnie lub w postaci czopków.
Niektóre solne leki przeczyszczające, a także działające pobudzająco lub poślizgowo, są stosowane do oczyszczenia jelita grubego w celu wykonania badań odbytnicy i jelit. W takich przypadkach można je podawać we wlewach doodbytniczych. Wystarczająco wysokie dawki leków przeczyszczających powodują wystąpienie biegunki.
Zaparcia bez znanej przyczyny organicznej, czyli idiopatyczne, występują częściej u kobiet niż u mężczyzn.
Środki zwiększające objętość mas kałowych (pęczniejące) Miejsce działania: jelito cienkie i grube Początek działania: 12–72 godzin Przykłady: inulina, babka płesznik, metyloceluloza, polikarbofil, błonnik pokarmowy, jabłka, otręby, płatki owsiane, pektyny, gumy roślinne (agar, sterkulina)
Środki zmiękczające masy kałowe i surfaktanty (ułatwiające pasaż) Miejsce działania: jelito cienkie i grube Początek działania: 12–72 godzin Przykłady: dokuzan sodowy, senes
Środki powlekające i zmiękczające Miejsce działania: jelito grube Początek działania: 6–8 godzin Przykłady: parafina ciekła
Osmotyczne środki przeczyszczające Powodują zatrzymanie wody w jelicie, co zmiękcza masy kałowe. Wyróżnia się dwa główne typy: sole przeczyszczające i środki hiperosmotyczne.
Sole przeczyszczające Miejsce działania: jelito cienkie i grube Początek działania: 0,5–6 godzin Przykłady: fosforan sodu, cytrynian magnezu, wodorotlenek magnezu, siarczan magnezu, jednozasadowy fosforan sodu, difosforan sodu, siarczan sodu
Przeczyszczające środki hiperosmotyczne Miejsce działania: jelito grube Początek działania: 0,5–3 godzin Przykłady: czopki glicerynowe, alkohole cukrowe: ksylitol, sorbitol, laktytol, mannitol, laktoza, laktuloza i polietylenoglikol (PEG).
Skuteczność Badanie kontrolowane z randomizacją wykazało, że 17 g polietylenoglikolu (PEG) przyjmowanego raz dziennie daje u dorosłych lepsze efekty niż 6 mg tegaserodu dwa razy dziennie. W badaniach kontrolowanych z randomizacją wykazano również, że 2 saszetki PEG (26 g) dają lepsze rezultaty niż 2 saszetki laktulozy (20 g). 17 g PEG/dzień okazało się w kontrolowanych badaniach z randomizacją bezpieczne przy stosowaniu przez 6 miesięcy. Inne badanie kontrolowane z randomizacją wykazało brak różnicy pomiędzy działaniem sorbitolu a laktulozy.
Wykazano, że PEG jest bardziej skuteczny niż laktuloza.
Drażniące (pobudzające, kontaktowe) środki przeczyszczające Miejsce działania: jelito grube Przykłady: Początek działania Nazwa środka przeczyszczającego 6–8 godzin szakłak pospolity 6–10 godzin bisakodyl (tabletka) kasantranol senna aloes zwyczajny 2–6 godzin olej rycynowy 15–60 minut bisakodyl (czopek)
Olej rycynowy Miejsce działania: jelito cienkie Olej rycynowy działa bezpośrednio na błonę śluzową jelita lub na zwoje nerwowe, zmieniając wydzielanie wody i elektrolitów. W jelicie jest on przekształcany do kwasu rycynolowego (aktywny metabolit).
Agonisty serotoninowe Tegaserod (nazwa handlowa Zelnorm) jest lekiem pobudzającym perystaltykę jelitową poprzez aktywację receptorów serotoninowych 5-HT4 jelitowego układu nerwowego. Jego stosowanie wiąże się jednak ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia incydentów sercowo-naczyniowych, w tym zawału mięśnia sercowegoMedicinenet.com, i dlatego został wycofany z rynku w 2007 roku.
Przypisy
Bibliografia
Zobacz też ATC (A06)
Kategoria:Gastroenterologia ! Kategoria:ATC-A06