Crash – polski jazz-rockowy zespół muzyczny założony w 1976 roku we Wrocławiu.
Założyli go byli muzycy Spisku Sześciu: Zbigniew Czwojda, Andrzej Pluszcz i Adam Bielawski.
Historia Pierwszy skład zespołu tworzyli: Zbigniew Czwojda – lider, trąbka Władysław Kwaśnicki – saksofon altowy Stanisław Zybowski – gitara Juliusz Mazur – fortepian Andrzej Pluszcz – gitara basowa Adam Bielawski – perkusja
Muzycy ci współpracowali dotychczas z takimi grupami, jak: Spisek Sześciu (Czwojda, Pluszcz, Bielawski), Big Band „Wrocław” (Czwojda, Pluszcz, Bielawski), Integracja (Zybowski), Jumbo Jazz Band (Mazur). W październiku tegoż roku grupa Crash zadebiutowała udanym występem na Międzynarodowym Festiwalu Muzyki Jazzowej Jazz Jamboree w Warszawie. Od tej pory zespół wielokrotnie występował na festiwalach jazzowych i w klubach w Polsce (Kalisz, Kraków, Lublin, Warszawa, Wrocław), a także za granicą (Hiszpania, RFN, Dania, Szwecja, Belgia, Holandia, Szwecja, Finlandia, Austria, Węgry, Francja, Szwajcaria, ZSRR, Czechosłowacja).
W 1977 zdobył I nagrodę na II Międzynarodowym Festiwalu Jazzowym w San Sebastián (w kategorii zespołów jazzu nowoczesnego), co stworzyło możliwość późniejszych wyjazdów formacji do Hiszpanii, a także wspólne występy, m.in. z Sonny Rollinsem. Grupa Crash uznana została przez redaktora naczelnego brytyjskiego pisma Melody Maker za najlepszą grupę jazz-rockową w Europie.
W 1977 roku miejsce Bielawskiego zajął Zbigniew Lewandowski, natomiast wiosną 1978 roku współpracę z grupą rozpoczęła wokalistka Grażyna Łobaszewska (ex-Ergo Band). W latach 1977–1978 i w 1981 zespół wystąpił w koncertach głównych na Jazz Jamboree z Orkiestrą Symfoniczną Filharmonii Bałtyckiej pod dyrekcją Tadeusza Chałaja. W lutym 1979 roku odszedł jego założyciel – Z. Czwojda (wyjechał do Stanów Zjednoczonych).
W tym samym roku Crash wziął udział w nocnym koncercie Jazz by night, który odbył się 13 lipca 1979 roku, w ramach legendarnego I Muzycznego Campingu w Lubaniu, a także w drugiej edycji imprezy, w koncercie zatytułowanym JAZZ II, który odbył się 6 lipca 1980 roku.
Zespół wystąpił obok takich wykonawców jak, m.in.: Kwartet Jana „Ptaszyna” Wróblewskiego, Krystyna Prońko, The Quartet (w składzie: Sławomir Kulpowicz, Tomasz Szukalski, Paweł Jarzębski, Janusz Stefański), Laboratorium, czy Breakwater.
W późniejszym okresie Z. Lewandowski został zastąpiony przez Wojciecha Morawskiego, którego z kolei zastąpił Marek Surzyn, a następnie Ireneusz Nowacki. Okresowo z zespołem współpracowali także perkusiści: Ryszard Kupidura (ex-Maanam) i José Torres. W 1985 roku grupa Crash przestała istnieć, zaś w 2017 została reaktywowana w składzie: Juliusz Mazur (lider; keyboard), Romuald Frey (gitara), Władysław Kwaśnicki (saksofon), Tomasz Grabowy (gitara basowa), José Torres (instrumenty perkusyjne), Zbigniew Lewandowski (perkusja) oraz Natalia Lubrano (śpiew; gościnnie).
Dyskografia Albumy 1978: Crash (MC, Wifon NK-529) 1982: Senna opowieść Jana B. (LP, Muza SX-1782 – album nagrywany w kwietniu i maju 1979 roku)Crash – Crash (GAD CD 123, 2021) info: książeczka do płyty. 1982: Every Day a Trial (JA & RO 005 – reedycja kompaktowa albumu ukazała się w 1996 roku) 1983: Live is Brutal (MC, Rogot STC-1008) 1983: Something Beautiful But Not Expensive (LP, JA & RO 4115) 2020: Crash (CD, GAD Records, GAD CD 125 – reedycja kasety magnetofonowej z 1978 roku) 2021: Senna opowieść Jana B. (CD, Gad Records GAD CD 163 – reedycja)
Kompilacje 1977 – Jazz nad Odrą '77 – Laureaci (LP, PolJazz Z-SX-0648) 1978 – Opole'78 (MC, Wifon NK 507) 1980 – Bratislavské Džezové Dni 1978 (2 LP Opus 9115 0871 – 72) 1984 – Music from Poland '84 (LP, ZPR-001/2) 2002 – Jazz w Polsce – Antologia (6 CD, Polskie Radio PRCD 271-276) 2008 – Why not samba (LP i CD, Muza SX-4006/PNCD 1223) 2011 – Off season (CD, Muza PNCD 1337) 2018 – Kakadu (Lost Tapes: 1977–1978) (LP, Sound by Sound, SBS-003-LP)
Single 1978 – Michałek / Pejzaże (SP, Tonpress S-137) 1983 – Needle of love / Trio (SP, JA&RO Records 354192)
Wybrany repertuar Michałek (komp. Z. Czwojda) Pejzaże (muz. J. Mazur, sł. N. Zataj, Z. A. Malinowski) Baśń o brzydkim kaczątku (komp. Z. Czwojda) Końcówka Banderoli (komp. Z. Czwojda) Akalei (komp. J. Mazur) Senna opowieść Jana B. (muz. J. Mazur, sł. J. Cygan) W najprostszych gestach (muz. B. Bruszewska, sł. J. Cygan) Needle of Love (muz. S. Zybowski, J. Mazur, sł. P. Brodowski)
Przypisy
Bibliografia Wolański R., Leksykon Polskiej Muzyki Rozrywkowej, Warszawa 1995, Agencja Wydawnicza MOREX, , tu hasło Crash, s. 30. Discogs.com Katalog Polskich Płyt Gramofonowych
Linki zewnętrzne Strona fanów zespołu (Facebook) Ambasadorzy polskiego Jazzu. Wrocławska grupa Crash [REPORTAŻ Strona fanów zespołu (Facebook)
Crash w bazie Rate Your Music
Kategoria:Polskie zespoły jazzowe Kategoria:Polskie zespoły jazzrockowe