Jacob Theodor Klein (ur. 15 sierpnia 1685 w Królewcu, zm. 27 lutego 1759 w Gdańsku) – niemieckojęzyczny naukowiec i dyplomata, który w wieku 27 lat zamieszkał w Gdańsku.
Życiorys Był synem Jakoba Kleina, radcy sądowego i Doroty z domu Munkenbeck. W latach 1701–1706 studiował prawo i matematykę w Królewcu, następnie przez kilka lat podróżował po Europie, studiując na kilku uniwersytetach, sześć miesięcy spędził w Anglii, odwiedził Niderlandy, Tyrol i Austrię. W czasie tej podróży zainteresował się naukami przyrodniczymi, zwłaszcza zoologią. Do Gdańska wrócił w 1712 roku. W kolejnych latach pełnił szereg funkcji publicznych, był m.in.: sekretarzem rady miejskiej (1713–1758), rezydentem Gdańska przy dworze Augusta II w Dreźnie i w Warszawie (1714–1716), był posłem gdańskim do cara Piotra I (1716) oraz posłem na dwór pruski w Berlinie i angielski w Hanowerze (1716–1718). Był trzykrotnie żonaty (Licencja Creative Commons: Uznanie autorstwa 3.0 Polska)..
Po powrocie do Gdańska w 1712 Klein zajął się botaniką. Utrzymywał żywe kontakty m.in. z Karolem Linneuszem. Założył ogród botaniczny i szklarnie na Langgarten (obecnie osiedle Długie Ogrody). Uprawiał tam m.in. kawę i udało mu się doprowadzić do jej owocowania, prawdopodobnie jako pierwszemu w Europie. Próbki swojej uprawy przesłał wielu władcom i uczonym europejskim, m.in. Fryderykowi II Wielkiemu, który w czasie swojej podróży do Królewca zatrzymał się w mieszkaniu Kleina w Gdańsku. W ogrodzie uprawiał ok. 340 gatunków i odmian roślin, których wykazy opublikował w kolejnych katalogach z lat 1722, 1724 i 1726. Przy ogrodzie, w oddzielnym budynku, stworzył muzeum przyrodnicze z bogatą kolekcją bursztynów, skamieniałości i zbiorów geologicznych. Zbiór bursztynów, który Klein sprzedał Augustowi III w Dreźnie, uległ zniszczeniu w pożarze w 1849 roku. Pozostałą część kolekcji kupił od Kleina w 1740 roku margrabia z Bayreuth. Klein prowadził także herbarium: jedna z jego części trafiła do Bawarii, inna – do zbiorów Towarzystwu Przyrodniczego w Gdańsku. Niektóre z zasuszonych roślin z Kleinowskich zbiorów zielnikowych zachowały się do naszych czasów w Norymberdze-Erlangen. Później zajmował się głównie zoologią i geologią. Był także wybitnym kolekcjonerem rysunku przyrodniczego.
Napisał ponad 80 prac przyrodniczych z różnych dziedzin, był członkiem kilku towarzystw naukowych w Europie (m.in. w Londynie, Petersburgu i Jenie). Był jednym z dziewięciu założycieli Towarzystwa Przyrodniczego w Gdańsku (Societas physicae experimentalis), które powstało 2 stycznia 1743 roku, a w roku 1753 zmieniło nazwę na Naturforschende Gesellschaft in Danzig. Klein uznawany był za jednego z najwybitniejszych systematyków przed Linneuszem. Opracował własny system klasyfikacji gatunków, który jednak nie zdobył szerszego uznania.
Linneusz na jego cześć nazwał rodzaj Kleinia z rodziny astrowatych.
Jacob Theodor Klein jest patronem tramwaju Pesa Swing 120NaG SWING Gdańskich Autobusów i Tramwajów o numerze bocznym 1034.
Publikacje Natürliche Ordnung und vermehrte Historie der vierfüssigen Thiere. Schuster, Danzig 1760 p.m. Vorbereitung zu einer vollständigen Vögelhistorie. Schmidt, Leipzig, Lübeck 1760 p.m. Stemmata avium. Holle, Leipzig 1759. Natürliche Historie des Kaffeebaumes und dessen Anbau in Danzig. Versuche und Abhandlungen der Naturf.-Gesellsch. Danzig. III Teil. Tentamen herpetologiae. Luzac jun., Leiden, Göttingen 1755. Doutes ou observations de M. Klein, sur la revûe des animaux, faite par le premier homme, sur quelques animaux des classes des quadrupedes & amphibies du systême de la nature, de M. Linnaeus. Bauche, Paris 1754. Ordre naturel des oursins de mer et fossiles, avec des observations sur les piquans des oursins de mer, et quelques remarques sur les bélemnites … Bauche, Paris 1754. Tentamen methodi ostracologicæ sive Dispositio naturalis cochlidum et concharum in suas classes, genera et species. Wishoff, Leiden 1753. Quadrupedum dispositio brevisque historia naturalis. Schmidt, Leipzig 1751. Historiae avium prodromus. Schmidt, Lübeck 1750. Mantissa ichtyologica de sono et auditu piscium sive Disquisitio rationum, quibus autor epistolae in Bibliotheca Gallica de auditu piscium, omnes pisces mutos surdosque esse, contendit. Leipzig 1746. Historiæ piscium naturalis promovendæ missus quartus de piscibus per branchias apertas spirantibus ad justum numerum et ordinem redigendis. Gleditsch & Schreiber, Leipzig, Danzig 1744. Summa dubiorum circa classes quadrupedum et amphibiorum in celebris domini Caroli Linnaei systemate naturae. Leipzig, Danzig 1743. Naturalis dispositio echinodermatum. Schreiber, Danzig 1734. Descriptiones tubulorum marinorum. Knoch, Danzig 1731. An Tithymaloides frutescens foliis Nerii etc. nec Cacalia, nec Cacaliastrum? Gedani, 1730. Fasciculus plantarum rariorum et exotic priori auctori 1724 ex horto Kleiniano. Gedani, 1726.
Przypisy
Linki zewnętrzne Dzieła Jacoba Theodora Kleina w bibliotece Polona
Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu Albrechta w Królewcu Kategoria:Niemieccy biolodzy Kategoria:Dyplomaci I Rzeczypospolitej Kategoria:Ludzie nauki związani z Gdańskiem Kategoria:Członkowie Royal Society Kategoria:Urodzeni w 1685 Kategoria:Zmarli w 1759 Kategoria:Ludzie urodzeni w Królewcu