mały|Pomnik pamięci Wincentego Janasa w Rudzie Śląskiej (2018) Wincenty Janas (ur. 12 stycznia 1891 w Dąbrówce Wielkiej, zm. 21 sierpnia 1919 w Rudzie) – polski nauczyciel, działacz narodowy, propagator polskości Śląska.
Ukończył szkołę ludową w Rudzie, a następnie podjął pracę w kopalni. Należał do Towarzystwa Śpiewu "Dzwon" w Rudzie. Od 1907 roku był działaczem towarzystwa Eleusis. Od 1913 roku uczęszczał do prywatnego gimnazjum w Krakowie.
W czasie I wojny światowej, wcielony do armii niemieckiej, walczył na wszystkich frontach Europy. Mimo odniesionej rany uratował dwóch ciężko rannych żołnierzy. Po powrocie z frontu uzyskał kwalifikacje nauczycielskie i rozpoczął organizowanie kursów języka polskiego i historii.
Po wybuchu powstania na Śląsku stał się celem działań represyjnych wymierzonych w Polaków. Został aresztowany przez Reichswehrę. Zginął w Rudzie Śląskiej, zamordowany podczas tego powstania przez oddziały Grenzschutzu. Według przekazów przed śmiercią miał powiedzieć: „Polakiem aż do samej śmierci”.
W 1937 mieszkańcy miasta uczcili jego pamięć wzniesieniem pomnika, zburzonego przez Niemców w 1939 i odbudowanego w 1947Wincenty Janas – rudzki bohater. Jest patronem Szkoły Podstawowej nr 28 w Rudzie Śląskiej i ulic w Chorzowie, Zabrzu, Rudzie, Mikołowie, Tarnowskich Górach, Bytomiu, Żorach oraz Katowicach.
Zobacz też ulica Wincentego Janasa w Katowicach ulica Wincentego Janasa w Tarnowskich Górach
Przypisy
Bibliografia Słownik polskiego śpiewactwa Górnego Śląska. Od Wiosny Ludów do przełomu tysiącleci. Rajmund Hanke, Katowice 2001. Herbert Gawlik, Joanna Grajewska-Wróbel, Leon Wostal, Zdzisław Bogacki, Piekarzanie. Leksykon mieszkańców Piekar Śląskich, Piekary Śląskie 2010, s. 104–105 (z fotografią) Historia Rudy Śląskiej www.rudaslaska.com.pl [dostęp 2011-02-05]
Kategoria:Polacy – żołnierze Armii Cesarstwa Niemieckiego w I wojnie światowej Kategoria:Polscy działacze narodowi na Śląsku Kategoria:Urodzeni w 1891 Kategoria:Zmarli w 1919 Kategoria:Ludzie związani z Piekarami Śląskimi