Nicolaus Steno, Niels Stensen, Stenon (ur. 11 stycznia 1638 w Kopenhadze, zm. 25 listopada 1686 w Schwerinie) – duński lekarz i geolog, następnie po konwersji biskup katolicki, uznany za błogosławionego przez Kościół katolicki.
Życiorys Po odbyciu studiów w Danii wyjechał w podróż naukową po Europie, odwiedzając Rostock, Amsterdam (gdzie spotkał się z Baruchem Spinozą i jego filozofią), Leiden, Paryż, Montpellier i Pizę. W roku 1666 ponownie odwiedził Włochy udając się przez Pizę i Rzym do Florencji. W roku 1667 dokonał konwersji z protestantyzmu na katolicyzm i wrócił do Danii na kilka lat.
Jako katolik w luterańskiej Danii nie był zadowolony i wrócił do Florencji, gdzie w 1675 został księdzem. W 1677 został konsekrowany na biskupa i resztę życia spędził zaangażowany w pracę misyjną w północnych Niemczech.
W 1988 został beatyfikowany przez papieża Jana Pawła II.
Działalność naukowa W zakresie geologii Steno udowodnił, że część skał powstaje na drodze sedymentacji, czyli że są to skały osadowe. Sformułował także, obowiązujące do dziś, cztery podstawowe zasady stratygrafii: zasadę pierwotnie poziomego położenia warstw skalnych, ciągłości obocznej warstw, zasadę superpozycji oraz zasadę następstwa gatunkowego. Był też propagatorem tezy, że skamieniałości są pochodzenia organicznego. Wprowadził jeden z pierwszych podziałów dziejów Ziemi na epoki geologiczne. Prowadził także badania krystalograficzne odkrywając prawo stałości kątów w kryształach.
W zakresie medycyny Steno zajmował się głównie poznaniem systemu mięśniowego człowieka.
Główne prace thumb|Elementorum myologiae specimen, 1669 Observationes anatomicae (1662) De Musculis et Glandulis Observationum Specimen (1664) Elementorum myologiæ specimen, seu musculi descriptio geometrica : cui accedunt Canis Carchariæ dissectum caput, et dissectus piscis ex Canum genere (1667/1669) Discours sur L'Anatomie du Cerveau (1669). Faksimilia http://visualiseur.bnf.fr/Visualiseur?O=NUMM-106685&M=notice. De solido intra solidum naturaliter contento dissertationis prodromus ("Foreløbigt udkast til en afhandling om et fast legeme naturligt indesluttet i et fast legeme") (1669/1671)
Upamiętnienie W naukach biologicznych Na jego cześć nazwano gatunek kopalnego konia Equus stenonis Cocchi, 1867, znanego z wczesnego plejstocenu Europy przedstawiciela grupy o nieformalnej angielskiej nazwie „stenonid horses”, a także rodzaje wieloszczetów Stenoninereis Wiesenberg-Lund, 1958 i jeżowców Stenonaster Lambert, 1922 oraz gatunek kopalnego małża Myophoria stenonis Stoppani, 1863.
W geografii i selenografii We wschodniej części Grenlandii znajduje się . Na niewidocznej stronie Księżyca znajduje się krater .
W mineralogii Na jego cześć nazwano minerał stenonit (z grupy węglanów)Stenonite (www.mindat.org).
W liturgii Kościoła rzymskiego Wspomnienie bł. Nielsa Stensena obchodzi się w dniu 5 grudnia.
Inne W Kopenhadze znajduje się ulica Nielsa Stensena (Stenosgade), a w miejscu, gdzie stał dom, w którym się urodził, umieszczono tablicę pamiątkową.
Bibliografia Herbert Wendt, Przed potopem, przekład Anna Jerzmańska, Złota Seria Literatury Popularnonaukowej, Warszawa 1971. Twarogowski J. Poczet wielkich geologów. Nasza Księgarnia, 1974. James S. Aber Nicolaus Steno - History of Geology http://academic.emporia.edu/
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Beatyfikowani przez Jana Pawła II Kategoria:Duńscy anatomowie Kategoria:Duńscy biskupi katoliccy Kategoria:Duńscy błogosławieni katoliccy Kategoria:Geolodzy Kategoria:Ludzie urodzeni w Kopenhadze Kategoria:Urodzeni w 1638 Kategoria:Zmarli w 1686 Kategoria:Osoby upamiętnione nazwami taksonów biologicznych