Kwas fosfinowy, kwas podfosforawy, , – nieorganiczny związek chemiczny z grupy kwasów tlenowych, w którym fosfor występuje na I stopniu utlenienia. Jego sole i estry to fosfiniany (podfosforyny).
Budowa W cząsteczce kwasu fosfinowego dwa atomy wodoru przyłączone są bezpośrednio do atomu fosforu i nie ulegają dysocjacji elektrolitycznej w łagodnych warunkach. W efekcie oddysocjować może tylko jeden proton (z grupy hydroksylowej), dlatego jest kwasem jednozasadowym. Sygnał fosforu na widmie NMR wykazuje charakterystyczne rozszczepienie na tryplet o stałej sprzężenia 1JPH rzędu 500 Hz.
Otrzymywanie Kwas fosfinowy można otrzymać przez ogrzewanie białego fosforu w alkaliach, a następnie zakwaszenie uzyskanych roztworów fosfinianów:
Fosfiniany można też wyizolować i prowadzić reakcję na czystej soli, np. działając kwasem siarkowym na podfosforyn baru:
Z roztworów nie można go wydzielić w czystej postaci przez odparowanie ze względu na nietrwałość. Można go jednak uzyskać przez wielokrotną ekstrakcję roztworu wodnego eterem dietylowym.
Właściwości Jest to białe, krystaliczne ciało stałe lub bezbarwna oleista ciecz, bardzo dobrze rozpuszczalne w wodzie. Ma silne właściwości redukujące.
Ciepło tworzenia tego związku wynosi −609 kJ/mol.
Zastosowanie Wykorzystuje się go w preparatyce organicznej np. do redukcji soli diazoniowych do arenów. Może być także wykorzystywany do fosfinylacji alkoholi i nukleozydów, dając w efekcie estry H-fosfinianowe, siarkowane następnie do odpowiednich H-tiofosfonianów, będących prekursorami do uzyskiwania np. diestrów ditiofosforanowych:
Przypisy
Fosfinowy, kwas Kategoria:Nieorganiczne związki fosforu Fosfinowy, kwas