Chorągiew husarska koronna królewska – oddział konnicy koronnej wojska I Rzeczypospolitej XVII i XVIII wieku (okresu wojny polsko-rosyjskiej 1654–1667, wojny polsko-tureckiej 1683–1699 i wielkiej wojny północnej).

Charakterystyka Chorągiew husarska należała do wojsk autoramentu narodowego. Była jednostką organizacyjną i taktyczną liczącą około 100–200 koni. Zaciągano ją według systemu pocztów towarzyskich. Składała się z zazwyczaj dwu-trzy konnych pocztów: rotmistrza, porucznika, chorążego i pocztów towarzyszy. Broń ofensywną husarii stanowiła kopia długości około 5,5 m, a uzbrojenie ochronne to półzbroja złożona z folg, często kombinowana z kolczugą, później półzbroja łuskowa. Wraz z towarzyszami do boju stawali pocztowi (zwani pacholikami, czeladnikami lub osiadaczami). Oprócz nich husarz dysponował ciurami (sługami obozowymi). Ci ostatni rzadko brali udział w walkach, co najwyżej w obronie taboru lub obozu.

W XVII wieku wojska Rzeczpospolitej prowadziły działania wojenne na kilku frontach. Walczyły z wojskami szwedzkimi, powstańcami Chmielnickiego, Tatarami Chanatu Krymskiego, Imperium Osmańskim i Carstwem Moskiewskim.

Wiosną 1648 hetman wielki koronny Mikołaj Potocki podzielił swoje wojska na cztery dywizje. Dwie wysłał na Zaporoże – jedną Dnieprem na czajkach, a drugą, pod dowództwem Stefana Potockiego, lądem. Trzecia dywizja pod osobistym dowództwem hetmana wielkiego pełniła funkcję odwodu strategicznego. Ponadto na Zadnieprzu pozostawała dywizja księcia Jaremiego Wiśniowieckiego. Licząca 111 koni chorągiew króla Władysława IV wchodziła w skład „dywizji hetmanów” i 23 maja stanęła w obozie pod Korsuniem.

W 1655 chorągiew husarska królewska licząca około 175 koni bronił Krakowa przed wojskami szwedzkimi.

Wiosną 1660 pokój oliwski zakończył wojnę ze Szwecją. Król Jan Kazimierz jeszcze w tym samym roku postanowił zakończyć wojnę polsko-rosyjską. Uderzenie sił głównych miały osłaniać dwie dywizje litewskie wzmocnione dywizją koronną Stefana Czarnieckiego. W skład tej ostatniej wchodziła chorągiew husarska królewska Jana Kazimierza pod wojewodą ruskim Stefanem Czarnieckim. W czerwcu 1660 liczyła 201 koni.

Chorągiew wzięła również udział w bitwie pod Warką 7 kwietnia 1656. Walczył pod Stefanem Czarneckim i dysponował 201 końmi. Nie brała udziału w bitwie pod Warszawą pod koniec lipca 1656, gdyż została w tym czasie skierowana w inny rejon działań zbrojnych.

Zrujnowana prowadzeniem walk na kilku frontach w latach 50. XVII wieku Rzeczypospolita podjęła jeszcze jeden wysiłek i wystawiła siły zbrojne liczące około 60 000 koni i porcji. Przygotowania czynione w 1660 do kampanii przeciw Rosji cechowało tworzenie wielu nowych jednostek przy jednoczesnym spadku ich liczebności. Chorągiew króla Jana Kazimierza pod dowództwem starosty kaniowskiego Stefana Czarneckiego liczyła 175 koni. Król wystawił też drugą chorągiew husarską, tym razem pod dowództwem starosty lubelskiego (kasztelana sanockiego) Ludwika Niezabitowskiego w sile 118 koni.

W 1672 wybuchła kolejna wojna z Turcją. Armia Imperium Osmańskiego pod dowództwem sułtana Mehmeda IV w walkach na Ukrainie osiągała początkowo znaczne sukcesy. W kolejnym roku sejm pacyfikacyjny nie tylko nie ratyfikował traktatu buczackiego, ale podjął uchwały o powiększeniu liczebności wojsk zarówno koronnych jak i litewskich. Jesienią 1673 król Michał Korybut Wiśniowiecki przekazał dowodzenie nad wojskami hetmanowi wielkiemu koronnemu Janowi Sobieskiemu, a połączone siły koronno-litewskie 9 listopada stanęły pod Chocimiem. Była wśród nich chorągiew husarska króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego, pod dowództwempisarza polnego koronnego Stefana Czarnieckiego. W czasie bitwy liczyła 135 koni.

Żołnierze chorągwi króla Jana III Sobieskiego znaleźli się też w kompucie wojsk koronnych z 1683 i pod dowództwem Aleksandra Polanowskiego wzięli udział w wojnie polsko-tureckiej 1683–1699. Pod Wiedniem chorągiew walczyła w składzie pułku królewskiego już pod dowództwem podskarbiego nadwornego Andrzeja Modrzewskiego.

Zgodnie z etatem chorągiew Jana III Sobieskiego pod dowództwem stolnika koronnego Aleksandra Polanowskiego, a potem podskarbiego koronnego Andrzeja Modrzewskiego, wreszcie od 1685 Michała Floriana Rzewuskiego powinna posiadać 150 koni starego zaciągu i 50 zaciągu nowego. Faktycznie posiadał 159 koni.

W 1686 król Jan Sobieski zorganizował kolejne uderzenie na Mołdawię. Armia była gotowa do działań z początkiem lipca. W tym czasie, będąca w składzie pułku królewskiego, królewska chorągiew husarska liczyła 200 koni.

Etat chorągwi królewskiej pod cześnikiem koronnym Mikołajem Złotnickim z 1690 przewidywał 150 koni.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Chorągwie husarskie koronne Kategoria:Jazda koronna w dobie wojny polsko-rosyjskiej (1654–1667) Kategoria:Jazda koronna w dobie wojny polsko-tureckiej (1683–1699) Kategoria:Oddziały I Rzeczypospolitej biorące udział w wyprawie na Mołdawię (1686) Kategoria:Oddziały polskie walczące w bitwie pod Wiedniem Kategoria:Jazda koronna w dobie powstania Chmielnickiego Kategoria:Oddziały I Rzeczypospolitej biorące udział w bitwie pod Korsuniem