Demokracja rad lub demokracja sowiecka – forma demokracji w Komunie Paryskiej, a później republikach radzieckich i niektórych innych państwach socjalistycznych, oparta na przedstawicielstwie rad robotników, chłopów i żołnierzy, z języka rosyjskiego „sowietów”.
W Rosji Radzieckiej Demokracja rad miała być ustrojem w czasie dyktatury proletariatu, zgodnie z Konstytucją Rosyjskiej Federacyjnej Republiki Radzieckiej oraz dołączoną do niej Deklaracją praw ludu pracującego i wyzyskiwanego, Rosja stała się republiką Rad Delegatów Robotniczych, Chłopskich i Czerwonoarmijskich, natomiast liszeńcy, czyli kapitaliści i kler, stracili prawa wyborcze czynne i bierne.
Rady Delegatów były wybierane na szczeblach lokalnym i centralnym, lecz pierwsza rada powstała w czasie rewolucji w 1905 roku, w Iwanowie. Jako Parlament, Zjazd Rad miał zgodnie z konstytucją władzę ustawodawczą i wykonawczą, wybierał ze swojego grona Komitet Wykonawczy (tak jak każda rada).
„Cała władza w ręce rad”, te słowa wypowiedziane przez Lenina stały się mottem przewodnim demokracji rad, nie były przyjęte z entuzjazmem, ponieważ w czasie gdy je wypowiadał, SDPRR(b) miała w nich mniejszość (ok 10%). Dopiero kiedy jego partia przewodniczyła rewolucji październikowej zdobyła większość w radach, szczególnie w wielkich miastach, Moskwie i Petersburgu.
Najważniejsze przejęcia władzy przez Rady Delegatów Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich i państwa tworzące go przed rokiem 1922, (1917–1989, ), Estonia, 1918–1919, Fińska Socjalistyczna Republika Robotnicza, styczeń – kwiecień 1918, na obszarze Niemiec (rewolucja listopadowa, 1918–1919): Alzacja, 10 - 22 listopada 1918, Bawaria, 7 kwietnia - 3 maja 1919, Brema, Mannheim, Brunszwik, Würzburg. Słowacja, 16 kwietnia – 7 maja 1919, Węgry, 21 marca – 6 sierpnia 1919, Republika Tarnobrzeska, 1918–1919, Limerick, w czasie irlandzkiej wojny o niepodległość, 15–27 kwietnia 1919, Labin, Włochy, obecnie Chorwacja, 2 marca – 8 kwietnia 1921, Persja, 1920–1921, Hunan, 1927, Chińska Republika Rad, 1931–1934, Chile, w 1932 roku, Užice, 1941.
Zobacz też Rady Delegatów Robotniczych w Polsce rada robotnicza demokracja przemysłowa demokracja w miejscu pracy
Przypisy
Kategoria:Komunizm Kategoria:Radziecki parlamentaryzm Kategoria:Ustroje polityczne państw rad Kategoria:Historia ruchu robotniczego