Centrum Biurowe Biprostal – zespół budynków znajdujących się w Krakowie, w dzielnicy V Krowodrza u zbiegu ul. Królewskiej i al. Kijowskiej należący do Biura Projektów „Biprostal” Sp. z o.o. (dawniej: Biprostal S.A.Firma Inżynieryjno-Konsultingowa). Obiekt wraz z mozaiką na ścianie południowej najwyższego budynku kompleksu został wpisany do gminnej ewidencji zabytków.
Historia Firma „Biprostal” powstała w 1949 roku jako część składowa Przedsiębiorstwa Państwowego Wyodrębnionego Nowa Huta, która zajmowała się głównie przygotowywaniem projektów dla kombinatu hutniczego w Nowej Hucie. Siedzibą firmy był dom wycieczkowy przy ul. Oleandry 4. Od 1954 roku firma rozpoczęła samodzielną działalność jako Biuro Studiów i Projektów Hutnictwa „Biprostal”. W 1992 roku przekształcono firmę w prywatną spółkę akcyjną o nazwie „Biprostal S.A. Firma Inżynieryjno–Konsultingowa”, a w 2012 roku utworzono nową spółkę – Biura Projektów „Biprostal” sp. z o.o., do której został przeniesiony cały pion projektowy „Biprostal” S.A. Firmy Inżynieryjno-Konsultingowej.
W 1955 roku pojawiła się koncepcja budowy biurowca firmy w okolicach Ronda Mogilskiego. Ostatecznie podjęto decyzję o lokalizacji obiektu przy ówczesnej ul. 18 Stycznia. Budynek zaprojektowany został przez architektów pracujących dla Biprostalu: Mieczysława Wrześniaka i Pawła Czapczyńskiego, przy współpracy konstruktorów: Jana Oleksika i Mariana Wentlanda. Kompleks wzniesiono w latach 1959–1964, obiekty oddano do użytku w 1965 roku, budynek techniczny na tyłach kompleksu dobudowano w 1992 roku.
Od początku właścicielem budynków jest firma „Biprostal”, obecnie (2024) Biura Projektów „Biprostal” sp. z o.o., i wykorzystywany jest na cele biurowe. Do 1985 roku całą powierzchnię budynku zajmowało przedsiębiorstwo Biuro Studiów i Projektów Hutnictwa „Biprostal”, później zdecydowano się na wynajem części powierzchni biurowych najemcom komercyjnym. W budynkach biurowych, oprócz firmy Biura Projektów „Biprostal”, znajdują się m.in.: Agencja Rozwoju Miasta Krakowa, dom maklerski Noble Securities, Urząd marszałkowski Województwa Małopolskiego – Biuro Inwestycji Strategicznych.
W drugiej połowie 2011 r. został ukończony gruntowny remont i przebudowa całego kompleksu. Pierwotnie Biprostal planował zerwanie mozaiki, jednak po doniesieniach prasowych Jan Janczykowski, miejski konserwator zabytków, umieścił dzieło w ewidencji zabytków. Ostatecznie inwestor zdecydował się na pozostawienie i odrestaurowanie mozaiki, ocieplając budynek od wewnątrz, a nie od zewnątrz, jak pierwotnie planowano. Kompleksową konserwację mozaiki przeprowadził zespół pod kierownictwem Dominiki Tarsińskiej-Petruk.
Architektura Budynki kompleksu cechuje forma architektoniczna typowa dla lat 60. XX wieku, charakteryzująca się prostopadłościennymi bryłami z płaskimi dachami oraz nadwieszeniem piętra nad parterem wspartym na słupach oraz elewacjami z poziomymi podziałami. Głównie wieżowiec jest ikoną krakowskiego, powojennego modernizmu.
Centrum biurowe „Biprostal” składa się z czterech obiektów: wysokiego budynku biurowego (15 pięter), niskiego budynku biurowego (pierwotnie 4 piętra, po modernizacji 6 pięter) połączonego z wieżowcem przełączką, budynku technicznego (2 piętra) oraz parterowego budynku mieszczącego garaże. Budynki biurowe fasadami są zwrócone w kierunku al. Kijowskiej, dwa następne położone są na tyłach biurowców. Piętnastopiętrowy wieżowiec był przez ponad 25 lat najwyższym budynkiem w Krakowie.
W części parterowej wsparty jest na słupach wykonanych z odpowietrzonego betonu. Elewację wieżowca stanowi szkło i blacha powlekana i jest przykładem ściany kurtynowej, wykonanej na aluminiowym szkielecie. Wąskie okna, ułożone w układzie pasowym, wykonano z tzw. termopanów (zestaw trzech, szczelnie sklejonych szyb, przedzielonych warstwami rozrzedzonego powietrza). Partie nad i podokienne wypełnione były materiałem izolacyjnym i przykryte blachą emaliowaną koloru błękitnego. W projekcie zastosowano jeszcze inne innowacyjne rozwiązania jak: ogrzewanie konwektorowe, podłogi i boazerie wykonano z mas plastycznych, zastosowano lekkie, przesuwane ściany we wnętrzach pracowni, które pozwalały na dostosowanie wielkości pomieszczeń do różnych funkcji. W czasie modernizacji budynku w latach 2009–2011 wiele rozwiązań z pierwotnego projektu uległa zmianie m.in. wymieniono materiały elewacyjne, nadbudowano niższy budynek biurowy. Na dachu widoczny jest duży napis „Biprostal”. Ze względu na swoją wysokość dach budynku wykorzystywany jest jako centrum nadawcze dla Krakowa i okolic dzięki zainstalowanych na dachu 50 antenowych punktów nadawczo-odbiorczych.
Mozaika Na południowej elewacji budynku, od strony ul. Królewskiej, znajduje się jedna z największych mozaik ściennych w Polsce. Kompozycja składa się z około 1,6 mln różnobarwnych płytek kamionkowych o wymiarach 2 × 2 cm i zajmuje powierzchnię 670 m². Mozaika została zaprojektowana przez Celinę Styrylską-Taranczewską i wykonana w 1964 roku.
Celina Styrylska-Taranczewska urodziła się w 1923 roku, zmarła w 2010 roku. Studiowała na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Była członkinią Związku Polskich Artystów Plastyków, który w 1962 nagrodził ją brązowym medalem.
Dzieło miało przełamać monotonię wysokiej, pozbawionej artykulacji ściany budynku oraz stworzyć wrażenie „unoszenia się w powietrzu”. Kompozycja może nawiązywać do rysunków technicznych powstających w Biprostalu, wykonywanych m.in. dla Kombinatu w Nowej Hucie. Mozaikę utrzymano w ciepłej gamie kolorystycznej, kontrastującej z chłodnym błękitem nieba. W celu nadania kompozycji lekkości i dynamiki autorka zastosowała zróżnicowane akcenty barwne — intensywniejsze kolory skoncentrowano w centralnej części, natomiast jaśniejsze elementy rozmieszczono po bokach. Elementy ceramiczne zamocowano na specjalnej konstrukcji zbrojeniowej w postaci metalowej siatki.
W 2009 roku miejski konserwator zabytków podjął decyzję o wpisaniu mozaiki do gminnej ewidencji zabytków. W 2011 roku przeprowadzono jej konserwację i restaurację. Usunięto zabrudzenia oraz zacieki metodą oczyszczania mechanicznego z wykorzystaniem mikrokulek szklanych. Konserwatorzy uzupełnili również ubytki poprzez wklejenie około 300 brakujących płytek oraz rekonstrukcję zniszczonych fug. Po zakończeniu prac powierzchnię mozaiki pokryto cienką warstwą oleju mineralnego w celu wzmocnienia efektu kolorystycznego. Kostuch B., Kolor i blask. Ceramika architektoniczna oraz mozaiki w Krakowie i Małopolsce po 1945 roku, Muzeum Narodowe w Krakowie, Kraków 2015, s. 115–116.
Niższy budynek biurowy to prostopadłościenna bryła o płaskim dachu z przeszkloną elewacją.
Przypisy Encyklopedia Krakowa. T. 1. Kraków: Wydawnictwo Biblioteka Kraków i Muzeum Krakowa, 2023, s. 126–127, .
Kategoria:Biurowce w Krakowie Kategoria:Dzielnica V Krowodrza Kraków Kategoria:Wieżowce poniżej 100 metrów w Krakowie