A Hard Rain’s a-Gonna Fall – piosenka napisana przez Boba Dylana, nagrana przez niego w 1962 r. i wydana na drugim albumie The Freewheelin’ Bob Dylan (1963). Tytuł tego protest songu, trudny do jednoznacznego oddania po polsku, można przetłumaczyć jako „Nadchodzi ciężki deszcz”.
Historia „A Hard Rain’s a-Gonna Fall” jest jednym z najważniejszych protest songów Dylana. Legenda powstała na podstawie tekstu z wkładki do albumu The Freewheelin’ Bob Dylan głosiła, że utwór ten powstał w związku z kryzysem kubańskim w październiku 1962 r., kiedy to wybuch wojny wydawał się być nieunikniony. Jednak jest to tylko legenda. Kompozycja ta, może jeszcze nie w ostatecznym kształcie, była już gotowa parę miesięcy wcześniej.
Po raz pierwszy została wykonana przez Dylana publicznie 22 września 1962 r. w Carnegie Hall podczas koncertu Carnegie Hall Hootenanny. W tym samym miesiącu – niestety nie wiadomo czy przed koncertem w Carnegie Hall, czy po nim – kompozycja została nagrana w domu Evy i Maca McKenziech w Nowym Jorku.
Trzecie wykonanie tego utworu, też jeszcze przed nagraniem na albumie, odbyło się w październiku 1962 r. w Gaslight Cafe. Te nagrania zostały wydane w 2005 r. na CD Live at the Gaslight 1962
„A Hard Rain’s a-Gonna Fall” było ostatnią piosenką nagraną na potrzeby albumu The Freewheelin’ Bob Dylan. I kiedy album był już gotowy, zarząd firmy wymusił wycofanie ośmieszającego skrajnie prawicową organizację utworu „Talkin’ John Birch Paranoid Blues”. Dylan wykorzystał okazję i wycofał jeszcze trzy inne utwory wprowadzając w ich miejsce piosenki nagrane na dodatkowej sesji z 24 kwietnia 1963 r., wśród nich protest song „Masters of War”.
Tekst Kompozycja „A Hard Rain’s a-Gonna Fall” nie była podobna do żadnej z piosenek napisanych do tej pory przez Dylana. Był to utwór wizjonerski, proroczy a przy tym apokaliptyczny. Zwiastował serię podobnych kompozycji, takich jak np. „Gates of Eden” (1965), „Desolation Row” (1965), „Foot of Pride” (1983) i „Dignity” (1994). Bohaterem w nich był młody-stary narrator-poszukiwacz, który odbywa podróż do innego świata, aby powrócić z „nowiną”.
Dylan zaczął odkrywać także nową technikę poetycką, którą doprowadził później do perfekcji w utworach do albumu Blonde on Blonde (1966). Robert Shelton określił dzieło jako „rozbłyskujący łańcuch obrazów-wyobrażeń”. Wypowiedział się także na ten temat sam Dylan, i to na okładce albumu: „[A Hard Rain’s a-Gonna Fall] jest rodzajem piosenki zdesperowanej. Każdy wers jest faktycznie początkiem nowej piosenki. Jednak kiedy to pisałem pomyślałem, że nie będę miał wystarczająco czasu w życiu, aby napisać wszystkie te piosenki, więc włożyłem to wszystko do tej jednej”.
Wzorem dla piosenki była 12. ballada ze zbioru Childa znana jako „Lord Randal” (lub „Lord Randall”). Był to tradycyjny utwór, który zachował się wśród tych licznych anglosaskich piosenek dla dzieci. Zwrócił na nie uwagę Dylana angielski muzyk folkowy Martin Carthy. Już sam początek ballady nakierowuje na Dylana: Oh, where ha’ you been, Lord Randal my son? And where ha’ you been, my hansome young man? I ha’ been at greenwood, mother, make my bed soon For I’m wearied wi’ hunting, and fain was lie down. Istnieje wiele wersji ballady „Lord Randall, ale wszystkie stosują ten sam schemat strukturalny – pytanie–odpowiedź.
Zasadnicza różnica w tekście Dylana polega na tym, że odpowiedzi „niebieskookiego syna” są surrealistycznym strumieniem obrazów i wyobrażeń. Ich źródeł z kolei można dopatrzyć się w takich poematach Allena Ginsberga jak Skowyt (1956) czy Kadysz i inne wiersze (1961), obrazach jak Guernica Picassa, poezji Francuzów, Rimbauda czy Charles’a Baudelaire’a. Nie można tu także pominąć Williama Blake’a, którego m.in. studiowała jego dziewczyna Suze Rotolo.
Dylan stworzył jednak całkowicie nową jakość – wykorzystał symbolizm, wyobraźnię, obrazy, światło i ciemność na swój oryginalny sposób. Szczególne są jego kontrastujące obrazy związane ze śmiercią i życiem. Ogólnie ciemny, ponury i nie przynoszący nadziei obraz kosmosu jest jednak rozjaśniany od czasu do czasu obrazami piękna, jak młoda dziewczyna, która dała narratorowi tęczę. I ostatnie wersy utworu, dzięki nadziei, także rozjaśniają nieco wydźwięk wiersza.
Pojawiały się interpretacje, że tytułowy nadchodzący ciężki lub twardy deszcz, powtarzający się w refrenach, to opad radioaktywny po wojnie atomowej. Dylan jednak zaprzeczył, żeby miał to konkretnie na myśli, między innymi w wywiadzie radiowym udzielonym Studsowi Terkelowi w 1963 r.: „Nie, to nie jest deszcz atomowy, to po prostu ciężki deszcz. To nie opad radioaktywny. Chodzi mi o jakiś rodzaj końca, który po prostu musi nastąpić…”.
Sesje Dylan stosunkowo często wykonywał ten utwór w aranżacjach akustycznych, elektrycznych, a nawet wyłącznie instrumentalnych. Bywały jednak nawet kilkuletnie okresy, kiedy obywał się na koncertach bez niego.
6 grudnia 1962 – sesje nagraniowe do albumu w Columbia Studio A (Nowy Jork) wrzesień 1962 – nagrania w domu Evy i Maca McKenziech (Nowy Jork) grudzień 1962 – nagranie i rejestracja utworu dla swojego wydawcy Witmark Music w The Witmark Studio w Nowym Jorku; to nagranie ukazało się w 2010 r. na albumie The Bootleg Series Vol. 9. The Witmark Demos: 1962–1964
Wykonania koncertowe 1962 22 września 1962 – występ Dylana w Carnegie Hall w ramach Carnegie Hall Hootenanny Październik 1962 – koncert Dylana w Gaslight Cafe; te nagrania zostały wydane w 2005 r. na albumie Live at the Gaslight 1962
1963 12 kwietnia 1963 – pierwszy wielki koncert Dylana w Town Hall w Nowym Jorku (koncert został nagrany i kilka utworów z niego miało wejść na pierwszy koncertowy album artysty; plany jednak upadły – pozostała tylko wydrukowana okładka) 24 kwietnia lub 2 maja 1963 – występ w chicagowskim klubie „The Bear” 26 kwietnia 1963 – nagrania w studiu radia WFMT w Chicago dla programu Studs Terkel Wax Museum 17 maja 1963 – Dylan przybył na Monterey Folk Festival (wykonał trzy protest songi: „Talkin’ John Birch Paranoid Blues”, „A Hard Rain’s a-Gonna Fall” i „Masters of War”; konserwatywna, kompletnie nieprzygotowana na Dylana folkowa publiczność reagowała śmiechem i głośno rozmawiała podczas jego występu; amerykańska piosenkarka Barbara Dane uważała, że publiczność była w szoku) 26 lipca 1963 – występ na Newport Folk Festival 26 października 1963 – występ w Carnegie Hall (pierwszy koncert, na który zaprosił swoich rodziców; nagrany został z myślą o koncertowym albumie)
1964 1 lutego 1964 – nagrania dla kanadyjskiej CBC TV dla programu The Times They Are a-Changin’ 17 maja 1964 – koncert w Royal Festival Hall w Londynie, Anglia wrzesień 1964 – koncert w Town Hall w Filadelfii w stanie Pensylwania 24 października 1964 – koncert w Symphony Hall w Bostonie w stanie Massachusetts 31 października 1964 – koncert w Philharmonic Hall w Nowym Jorku (wydany na The Bootleg Series Vol. 6: Bob Dylan Live 1964, Concert at Philharmonic Hall) 25 listopada 1964 – koncert w Civic Auditorium w San Jose w Kalifornii
1971 1 sierpnia 1971 r., po kilku latach przerwy, Dylan wykonywał tę piosenkę podczas koncertu The Concert for Bangladesh. Nagranie z drugiego koncertu znalazło się zarówno na albumie jak i na DVD.
1974 Tournée po Ameryce z The Band (od 3 stycznia 1974) 4 lutego 1974 – koncert w Missouri Arena w Saint Louis, Missouri
1975 Rolling Thunder Revue (od 30 października 1975) 30 października 1975 – koncert w War Memorial Auditorium w Plymouth w Massachusetts 31 października 1975 – koncert w War Memorial Auditorium w Plymouth w Massachusetts 1 listopada 1975 – koncert na South Eastern Massachusetts University w North Dartmouth, Massachusetts 2 listopada 1975 – koncert w Technical University, Lowell, Massachusetts 4 listopada 1975 – koncerty w Civic Center w Providence, stan Rhode Island (koncerty wieczorny i nocny) 6 listopada 1975 – koncert w Civic Center w Springfield, Massachusetts (koncerty wieczorny i nocny) 8 listopada 1975 – koncert w Patrick Gymnasium” na University of Vermont w Burlington, Vermont 9 listopada 1975 – koncert na University of New Hampshire w Durham, stan New Hampshire 11 listopada 1975 – koncert w Palace Theater w Waterbury, stan Connecticut 13 listopada 1975 – koncerty w Veterans Memorial Coliseum w New Haven, Connecticut. Koncert nocny 21 listopada 1975 – koncert w Boston Music Hall w Bostonie, stan Massachustetts. Koncerty wieczorny oraz nocny 24 listopada 1975 – koncert w Civic Center Arena w Hartford w stanie Connecticut 27 listopada 1975 – koncert w Municipal Auditorium w Bangor, Maine. 2 grudnia 1975 – koncert w Maple Leaf Gardens w Toronto w prow. Ontario w Kanadzie 4 grudnia 1975 – koncert w Forum de Montréal w Montrealu w prow. Quebec w Kanadzie (ta wersja ukazała się na albumie The Bootleg Series Vol. 5: Bob Dylan Live 1975, The Rolling Thunder Revue)
1976 Rolling Thunder Revue 2 (od 18 kwietnia 1976) 22 kwietnia 1976 – koncert w Starlight Ballroom w Belleview Biltimore Hotel w Clearwater na Florydzie (koncert nocny) 23 maja 1976 – koncert na Hughes Stadium” na Stanowym Uniwersytecie Kolorado w Fort Collins w stanie Kolorado
Następnie Dylan wykonywał tę kompozycję podczas Światowego Tournée 1978, jednak nie umieścił utworu na koncertowym albumie Bob Dylan at Budokan (1979).
1978 Światowe Tournée 1978 (od 20 lutego 1978 do 16 grudnia 1978; cała światowa trasa koncertowa Dylana liczyła 114 koncertów) Daleki Wschód i Australia (od 20 lutego 1978) 21 lutego 1978 – koncert w Nippon Budokan w Tokio w Japonii 23 lutego 1978 – koncert w Nippon Budokan w Tokio w Japonii 24 lutego 1978 – koncert w Matsushita Denki Taiikukan w Hirakacie w Japonii 25 lutego 1978 – koncert w Matsushita Denki Taiikukan w Hirakacie w Japonii 26 lutego 1978 – koncert w Matsushita Denki Taiikukan w Hirakacie w Japonii 28 lutego 1978 – koncert w Nippon Budokan w Tokio w Japonii 1 marca 1978 – koncert w Nippon Budokan w Tokio w Japonii (to nagranie zostało umieszczone na Bob Dylan at Budokan, 1979) 2 marca 1978 – koncert w Nippon Budokan w Tokio w Japonii 3 marca 1978 – koncert w Nippon Budokan w Tokio w Japonii 4 marca 1978 – koncert w Nippon Budokan w Tokio w Japonii 9 marca 1978 – koncert na Western Spring Stadium w Auckland na Nowej Zelandii 12 marca 1978 – koncert w Festival Hall w Brisbane w Queensland w Australii 13 marca 1978 – koncert w Festival Hall w Brisbane w Queensland w Australii 18 marca 1978 – koncert na Westlake Stadium w Adelaide w Australii Południowej w Australii 21 marca 1978 – koncert w Myer Music Bowl w Melbourne w Wiktorii w Australii 22 marca 1978 – koncert w Myer Music Bowl w Melbourne w Wiktorii w Australii 25 marca 1978 – koncert w Entertainment Center w Perth w Australii 27 marca 1978 – koncert w Entertainment Center w Perth w Australii 1 kwietnia 1978 – koncert w Sportsground w Sydney w Nowej Południowej Walii w Australii
Los Angeles (od 1 czerwca 1978) 1 czerwca 1978 – koncert w Universal Amphitheater w Los Angeles w Kalifornii 2 czerwca 1978 – koncert w Universal Amphitheater w Los Angeles w Kalifornii 3 czerwca 1978 – koncert w Universal Amphitheater w Los Angeles w Kalifornii 4 czerwca 1978 – koncert w Universal Amphitheater w Los Angeles w Kalifornii 5 czerwca 1978 – koncert w Universal Amphitheater w Los Angeles w Kalifornii 6 czerwca 1978 – koncert w Universal Amphitheater w Los Angeles w Kalifornii 7 czerwca 1978 – koncert w Universal Amphitheater w Los Angeles w Kalifornii
Europejskie tournée (od 15 czerwca 1978) 15 czerwca 1978 – koncert w Earl’s Court w Londynie w Anglii 16 czerwca 1978 – koncert w Earl’s Court w Londynie w Anglii 17 czerwca 1978 – koncert w Earl’s Court w Londynie w Anglii 18 czerwca 1978 – koncert w Earl’s Court w Londynie w Anglii 19 czerwca 1978 – koncert w Earl’s Court w Londynie w Anglii 20 czerwca 1978 – koncert w Earl’s Court w Londynie w Anglii 23 czerwca 1978 – koncert na Feijenoord Stadion w Rotterdamie w Holandii