Jarosław Abramow-Newerly (ur. 17 maja 1933 w Warszawie, zm. 9 sierpnia 2026) – polski dramatopisarz, prozaik, kompozytor, satyryk, autor tekstów piosenek, słuchowisk radiowych, dziennikarz oraz scenarzysta filmowy.
Życiorys Urodził się w rodzinie pisarza Igora Newerlego i aktorki Barbary z Szajnbaumów. Ze strony ojca miał korzenie rosyjskie i czeskie; jego pradziadek Józef Neverly, był wielkim łowczym cara Mikołaja II. Mieszkał razem z rodzicami na III Kolonii Warszawskiej Spółdzielni Mieszkaniowej na Żoliborzu, w domu mieszczącym się przy ul. Zygmunta Krasińskiego 16. W 1951 ukończył Liceum Ogólnokształcące Towarzystwa Przyjaciół Dzieci im. Bolesława Limanowskiego w Warszawie. W latach 1951–1955 studiował filologię polską na Uniwersytecie Warszawskim. W 1955 uzyskał magisterium. Był jednym ze współzałożycieli (1954) Studenckiego Teatru Satyryków (STS), dla którego pisał skecze i piosenki, debiutował w nim również jako aktor. W STS działał aż do 1969 roku.
W roku 1956 zadebiutował w Almanachu Młodych. Był także współzałożycielem (1956) i redaktorem naczelnym tygodnika „Od Nowa”. W 1957 wchodził w skład kolegium redakcyjnego pisma „Walka Młodych”. W tym samym roku wchodził również w skład Redakcji Młodzieżowej Polskiego Radia. W latach 1958–1959 jako dziennikarz i reporter Tygodnika Polskiego przebywał w Paryżu.
W latach 1960–1966 był kierownikiem Redakcji Radiowego Teatru Młodych w Naczelnej Redakcji Audycji Literackich Polskiego Radia. W 1962 został członkiem Związku Literatów Polskich (do którego należał do 1983), a w 1965 – Polskiego PEN Clubu. Był członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich i Stowarzyszenia Pracowników, Współpracowników i Przyjaciół Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa Imienia Jana Nowaka-Jeziorańskiego. W roku 1965 za dramat Anioł na dworcu otrzymał nagrodę im. Stanisława Piętaka.
W latach 1970–1972 był kierownikiem literackim Teatru Ludowego w Warszawie. W 1973 został sekretarzem Zarządu Klubu Dramatopisarzy Polskich przy Związku Literatów Polskich. 23 sierpnia 1980 roku dołączył do apelu 64 uczonych, pisarzy i publicystów do władz komunistycznych o podjęcie dialogu ze strajkującymi robotnikamiApel (dokument KSS KOR, Archiwum Opozycji IV/04.05.43 [b.n.s.]).. W Toronto od 1986 roku współpracował z dziennikiem polonijnym „Związkowiec” (m.in. pod pseudonimem „Marian Radomski”, cykl felietonów pt. Pan Zdzich w Kanadzie, wydany później w formie książkowej). W latach 1988–2000 był redaktorem naczelnym tego czasopisma.
Pochowany na cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie.
Życie prywatne Był mężem aktorki Ireny Szczurowskiej. Od połowy lat 80. mieszkał w Warszawie i w Toronto, gdzie jego kolejna żona Wanda (zm. 17 kwietnia 2016 w Toronto) otrzymała stypendium naukowe.
Twórczość Debiutował w 1955 na łamach 5. numeru tygodnika „Szpilki” jako satyryk. Jego pierwszym zbiorem było Myślenie ma kolosalną przyszłość (1957), grupujące pisane dla STS satyry, monologi i skecze. W (często adaptowanych dla radia) satyrycznych jednoaktówkach mówi o mitach społecznych i przemianach obyczajowych – należą do nich np. wystawione w 1964 jako tryptyk Remanent wydane w wyborze Licytacja (1964) utwory Licytacja („Dialog” 1961/12), Śmierć po latach i Wielki kochanek oraz komedia Duże jasne napisana razem z Andrzejem Jareckim (wystawiona w 1962, wydana w 1965). Sztuka Anioł na dworcu (wystawiona w 1962, wydana w 1965), za którą pisarz otrzymał nagrodę im. Piętaka, wychodząc od prostej anegdoty przechodzi do ogólnej refleksji nad względnością prawdy i świata. Sztuka ta łączy tendencje awangardowe z polskimi tradycjami jasełkowymi, opiera się także na formule teatru w teatrze.
Problematykę konfrontacji tradycji z nowoczesnością podejmują sztuki Derby w pałacu („Dialog” 1966/4, wystawiona w 1966) i Klik-klak („Dialog” 1972/6, wystawiona w 1972), a problematykę postawy człowieka wobec norm społecznych i jego zagubienia w społeczeństwie w sztukach Ucieczka z wielkich bulwarów („Dialog” 1969/3, wystawiona w 1969) i Darz bór („Dialog” 1974/10, wystawiona w 1974). Realistyczny aspekt tych sztuk przeplata się z humorem absurdalnym.
Jarosław Abramow-Newerly był także autorem słuchowisk, tekstów i muzyki do piosenek, m.in. Piosenka o okularnikach (wykonywana m.in. przez Tadeusza Łomnickiego, Sławę Przybylską, Zofię Kucównę i Annę Marię Jopek), Bogdan, trzymaj się (utwór napisany i skomponowany dla Bohdana Łazuki), Widzisz, mała (śpiewana przez Sławę Przybylską i Adriannę Biedrzyńską), Mówiłam żartem (śpiewana przez Igę Cembrzyńską).
Abramow-Newerly był również twórcą spektakli i widowisk telewizyjnych oraz kompozytorem (m.in. muzyki do tekstów Agnieszki Osieckiej). Wydania zbiorowe jego utworów to m.in. Dramaty (1975), Co pan zgłasza? (1977, satyry) i Pięć minut sławy (1975, słuchowiska radiowe). Istnieją też ich przekłady na kilkanaście języków. thumb|Pisarz w 2006 roku
Publikacje proza 1964 – Licytacja 1977 – Co pan zgłasza?, Warszawa, Czytelnik, 1977 1978 – Pięć minut sławy 1979 – Skok przez siebie 1990 – Alianci, Białystok, „Versus”, 1990, . 1991 – Pan Zdzich w Kanadzie, Wydawnictwo Polonia, 1991, . 1995 – Kładka przez Atlantyk, Wydawnictwo Dolnośląskie, 1995 2000 Nawiało nam burzę, Warszawa, Twój Styl, . Lwy mojego podwórka, Warszawa, Twój StylKalendarium życia literackiego pod red. Przemysława Czaplińskiego i in., Kraków 2003, s. 543, . 2002 – Młyn w piekarni, Warszawa, Rosner & Wspólnicy, 2002, . 2003 – Lwy wyzwolone, Warszawa, Rosner & Wspólnicy, 2003, . 2005 – Lwy STS-u, Warszawa, Rosner & Wspólnicy, 2005, . 2009 – Patent na życie, Warszawa, Rosner & Wspólnicy, 2009, . 2016 – W cieniu paryskiej KULTURY, Warszawa, Wydawnictwo MG, 2016, . 2018 - Profesor Wacław Szybalski o Lwowie, genach, istocie życia i noblistach, Gdańsk, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego i Fundacja Profesora Wacława Szybalskiego, 2018, ISBN: 978-83-7865-602-9. 2020 - Professor Wacław Szybalski on Lwów, Genes, the Essence of Life, and Nobel Laureates, tłumaczenie David Malcolm, Gdańsk, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego i Fundacja Profesora Wacława Szybalskiego, 2018, ISBN:978-83-8206-015-7. dramaty 1965 – Anioł na dworcu 1966 – Derby w pałacu 1972 – Klik-klak 1974 – Darz Bór 1975 – Dramaty, Warszawa, Państwowy Instytut Wydawniczy, 1975 1984 – Maestro, Warszawa, Czytelnik, , wystawiony m.in. przez Kazimierza Dejmka w Teatrze Polskim w Warszawie z Ignacym Machowskim w roli tytułowej Dno nieba (libretto musicalu) słuchowiska radiowe 1979 – Bajadera, Warszawa, Wydawnictwa Radia i Telewizji, 1979, . 1984 – Słowik Warszawy musical 1958 – Esmeralda, czyli baśń romantyczno-kryminalna, prapremiera w STS 1958 widowiska telewizyjne 1960 – Śluby powszednie, widowisko telewizyjne według Dusana Roksandicza Ostrożnie z małżeństwem
Skomponowane piosenki Bohdan, trzymaj się Chyba tak (współautor Ziemowit Fedecki) I była plaża Kierownik kina (współautor Andrzej Jarecki) Ładny kram, jestem sam Miłość na prowincji Mówiłam żartem (słowa Agnieszka Osiecka) Piękne dziewczęta na ekrany Piosenka o okularnikach (słowa Agnieszka Osiecka) W sobotę Widzisz, mała (słowa Agnieszka Osiecka) Zrewiduj mnie (słowa Agnieszka Osiecka)
Odznaczenia i nagrody 1965 – Nagroda im. Stanisława Piętaka za sztukę Anioł na dworcu 1967 – Nagroda Fundacji im. Kościelskich za sztuki Anioł na dworcu i Derby w pałacu 2001 – Nagroda Literacka im. Władysława Reymonta 2001 – Nagroda ZAiKS-u za varsaviana im. Karola Małcużyńskiego 2003 – Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski „za wybitne zasługi w działalności radiowej”. 2003 – Odznaka Honorowa Polskiego Radia S.A. 2009 – Odznaka ZAiKS-u 2026 – Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (pośmiertnie)
Przypisy
Bibliografia
Wolański R., Leksykon Polskiej Muzyki Rozrywkowej, Warszawa 1995, Agencja Wydawnicza Morex, , Hasło Jarosław Abramow-Newerly, s. 1. Współcześni polscy pisarze i badacze literatury – słownik biobibliograficzny, tom pierwszy A-B, opracował zespół pod redakcją Jadwigi Czachowskiej i Alicji Szałagan, Warszawa 1994, , s. 25, hasło: Abramow-Newerly, Jarosław.
Linki zewnętrzne Wywiad z pisarzem na stronach Polskiego Radia
Jarosław Abramow-Newerly – publikacje w bibliotece Polona
Kategoria:Absolwenci I Liceum Ogólnokształcącego z Oddziałami Integracyjnymi im. Bolesława Limanowskiego w Warszawie Kategoria:Absolwenci Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Autorzy tekstów dla STS-u Kategoria:Autorzy tekstów do Kabaretu Olgi Lipińskiej Kategoria:Autorzy słuchowisk Polskiego Radia Kategoria:Członkowie polskiego PEN Clubu Kategoria:Członkowie Stowarzyszenia Pisarzy Polskich Kategoria:Laureaci Nagrody Fundacji im. Kościelskich Kategoria:Laureaci Nagrody Fundacji Władysława i Nelli Turzańskich Kategoria:Laureaci Nagrody im. Stanisława Piętaka Kategoria:Laureaci Nagrody Literackiej im. Władysława Reymonta Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Ludzie związani z Toronto Kategoria:Ludzie związani z Żoliborzem Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Pisarze związani z Warszawą Kategoria:Polonia w Kanadzie Kategoria:Polscy dramaturdzy Kategoria:Polscy pisarze współcześni Kategoria:Polacy pochodzenia czeskiego Kategoria:Polscy prozaicy Kategoria:Polacy pochodzenia rosyjskiego Kategoria:Wspierający Apel 64 Kategoria:Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie Kategoria:Urodzeni w 1933 Kategoria:Zmarli w 2026