Salto – polski film psychologiczny z 1965 roku w reżyserii i według scenariusza Tadeusza Konwickiego.

Fabuła Do sennego miasteczka na Ziemiach Odzyskanych przybywa tajemniczy gość, który uprzednio wyskoczył z pędzącego pociągu. Przekraczając rzekę, przedstawia się mieszkańcom raz jako Kowalski, raz jako Malinowski, tworząc różne wersje swojego życiorysu, niekiedy ze sobą sprzeczne. Twierdzi, że ucieka, bo wydano na niego niesprawiedliwy wyrok i jest ścigany. Jawi się na przemian jako prorok oraz oszust; uzdrawia synów jednego z mieszkańców, uwodzi córkę innego, wróżce przepowiada przyszłość. Bohater ma sny, w których ma być wykonana na nim egzekucja przez wojska hitlerowskie, a w innych przez wojska komunistyczne. Wiele scen rozgrywa się w sadzie. Miasteczko znajduje się w pobliżu kopalni uranu i niedługo ma zniknąć. W miasteczku ma odbyć się uroczystość rocznicowa, którą mieszkańcy organizują w magazynie, dawnej synagodze. Niebawem Kowalski-Malinowski sprawuje „rząd dusz” nad mieszkańcami. W synagodze mieszkańcy i bohater o świcie tańczą synchronicznie tajemniczy chocholi taniec. Na drugi dzień bohater zostaje zdemaskowany przez kobietę z dwójką dzieci podającą się za jego żonę, która nazywa go „dziwkarzem i łazęgą”. Rozczarowani podobieństwem przybysza do nich samych mieszkańcy zwracają się przeciw niemu określając „fałszywym prorokiem”, on zaś ucieka z miasteczka i wskakując w biegu do przejeżdżającego pociągu.

Obsada Zbigniew Cybulski jako Kowalski – Malinowski Gustaw Holoubek jako gospodarz Wojciech Siemion jako artysta, poeta Iga Cembrzyńska jako żona Kowalskiego Zdzisław Maklakiewicz jako rotmistrz Jerzy Block jako stary Marta Lipińska jako Helena Irena Laskowska jako wróżka Cecylia Andrzej Łapicki jako pijak Pietuch Włodzimierz Boruński jako Blumenfeld

Produkcja Tadeusz Konwicki przystąpił do prac nad Saltem po ukończeniu powieści Sennik współczesny. Deklarował przy tym, że Salto było dlań przede wszystkim filmem literackim:

Na realizację scenariusza Salta Konwicki musiał czekać do jesieni 1964 roku ze względów politycznych – nie zamierzał bowiem podpisać kontrlistu do tzw. Listu 34 – a pozwolenie na rozpoczęcie jego produkcji otrzymał dopiero w październiku 1964 roku; wtedy też rozpoczęły się zdjęcia. Ekipa zdjęciowa miała z tym spore kłopoty, ponieważ akcja filmu miała się toczyć latem. Po prasie krążyły anegdoty o tym, że na drzewkach zawieszano wiele kilogramów jabłek, aby krajobraz był zgodny z czasem akcji filmu. Część zdjęć trzeba było zrealizować w atelier. Premiera Salta odbyła się 11 czerwca 1965 roku.

Odbiór Jak podsumowywał dyskusję na temat Salta Witold Mrozek:

Tadeusz Sobolewski dla pisma „Dwutygodnik” pisał, iż: „Nie mamy dziś kina, które dawałoby równie przenikliwą diagnozę charakteru narodowego”. Robert Birkholc z magazynu Culture.pl ocenił Salto jako „jeden z najbardziej interesujących eksperymentów polskiego kina lat sześćdziesiątych oraz najwybitniejsze dokonanie filmowe Konwickiego”. Jonathan Rosenbaum z „Chicago Readera” cenił rolę Kowalskiego-Malinowskiego najbardziej ze wszystkich kreacji Cybulskiego, twierdząc, iż jego żywiołowość „sprawia, że ten seksowny film staje się spektakularnym wydarzeniem kinowym, które przemawia do publiczności – nawet wtedy, gdy nie jesteśmy do końca pewni, co się dzieje”. Mniej przychylną recenzję Saltu wystawił „The New York Times”, uznając przesłanie filmu za „niemal niezrozumiałe z powodu niejasnej symboliki”.

W 2024 roku Salto otrzymało trzecie miejsce w plebiscycie portalu Pełna Sala na najlepszy polski film w historii.

Nagrody i festiwale Martin Scorsese uznał Salto za jedno z arcydzieł polskiej kinematografii i w 2014 roku wytypował je do prezentacji w Stanach Zjednoczonych oraz Kanadzie w ramach festiwalu polskich filmów Martin Scorsese Presents: Masterpieces of Polish Cinema.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne (kanał Studia Filmowego Kadr)

Salto w bazie Repozytorium Cyfrowego Filmoteki Narodowej

Kategoria:Polskie filmy czarno-białe Kategoria:Polskie filmy poetyckie Kategoria:Polskie filmy z 1965 roku Kategoria:Filmy kręcone we Wrocławiu Kategoria:Filmy Studia Filmowego Kadr Kategoria:Filmy w reżyserii Tadeusza Konwickiego