thumb|250px|right|Panorama Jarosławia Garnizon Jarosław – garnizon w Jarosławiu zajmowany kolejno przez jednostki wojskowe Cesarskiej i Królewskiej Armii, Wojska Polskiego.

Prestiż miasta podnosił fakt, że było ono średniej wielkości garnizonem wojskowym. Stacjonowały w nim na przestrzeni lat różne jednostki wojskowe.

Rozporządzeniem Ministra Obrony Narodowej z 10 sierpnia 2022 w sprawie utworzenia, przekształcenia i zniesienia garnizonów oraz określenia zadań, siedzib i terytorialnego zasięgu właściwości ich dowódców, określono terytorialny zasięg Garnizonu Jarosław. Obejmuje on (2022) miasto Jarosław oraz powiaty: jarosławski, lubaczowski, przeworskiRozporządzenie MON z10 sierpnia 2022.

Garnizon cesarsko-królewski thumb|Opactwo benedyktynek – C-k koszary Św. Anny Wydarzenia polityczne okresu tzw. zbrojnego pokoju po 1871 roku i rosnąca możliwość austriacko-rosyjskiego konfliktu zbrojnego spowodowały, iż Jarosław położony stosunkowo niedaleko granicy zaczął zmieniać się w coraz większy ośrodek wojskowy. Od 1871 roku w budynku poklasztornym opactwa benedyktynek i dawnym szpitalu wojskowym zakwaterowano 10 Pułk Piechoty, trzy szwadrony jazdy i dwie baterie armat. Oficerów zakwaterowano w mieście.

Po kongresie berlińskim w 1878 roku władze austriackie rozpoczęły powiększanie garnizonów stacjonujących w Galicji. Jarosław zaliczono do mniejszych punktów obronnych. W 1881 roku przybyły do jarosławskiego garnizonu oddziały kawalerii, dla których wynajęto prywatne budynki na Blichu i Brzostkowie (tzw. koszary Goldfingera i Pfeffera). Wobec postępującej militaryzacji miasta w latach 1887–1897 zbudowano baraki wojskowe obok dworca kolejowego (tzw. Gergont) i przy klasztorze reformatów. Zakwaterowano tam 34, 89 i 90 Pułk Piechoty. Wybudowano również magazyny i ujeżdzalnię. W latach 1888–1889 fortyfikowano przedpole Jarosławia ziemnymi szańcami nad Sanem, na przedmieściu górnoleżajskim, na Olszanówce, na tzw. wądołąch i obok wsi Munina.

W 1880 i 1889 roku odbyły się pod Jarosławiem wielkie manewry wojskowe z udziałem cesarza Franciszka Józefa, który kwaterował w Pałacu Siemieńskich w Pawłosiowie i zwiedzał Jarosław. W 1893 roku z okazji urządzanych ponownie w okolicy manewrów wojskowych, cesarz Franciszek Józef oświadczył, że zamierza z Jarosławia uczynić miasto typowo garnizonowe z komendą korpusu, do czego jednak nigdy nie doszło.

Pod koniec XIX w. miasto stało się obwarowanym przyczółkiem mostowym Twierdzy Przemyśl. Załoga wojskowa garnizonu składała się z 3 pułków piechoty, pułku artylerii, pułku dragonów (kawalerii) i mniejszych oddziałów. Stacjonował tu również sztab 6 Dywizji Kawalerii i 5 Brygady Kawalerii. thumb|250px|right|Koszary artylerii Głęboka

C. i k. władze wojskowe C. i k. Komenda Dywizji Piechoty Nr 2 C. i k. Komenda Dywizji Kawalerii Nr 6 C. i k. Komenda Brygady Piechoty Nr 4 C. i k. Komenda Brygady Kawalerii Nr 5 C. i k. Wojskowa Komenda Stacji w Jarosławiu C. i k. Komenda Placu C. i k. Komenda Uzupełnień Pułku Piechoty Nr 90 C. i k. Magazyn zaopatrzenia wojska C. i k. Filia oddziału wojskowego budownictwa C. i k. Komenda Stacji Obrony Krajowej C. i k. Komenda Brygady Obrony Krajowej C. i k. Komenda uzupełniająca Obrony Krajowej pułku Nr 34 C. i k. Komenda powiatowa pospolitego ruszenia Nr 34 C. i k. Komenda oddziałowa żandarmerii Nr 13 C. i k. Komenda powiatowa żandarmerii.

Jednostki cesarsko-królewskie 1 Pułk Ułanów 8 Pułk Dragonów 10 Pułk Piechoty 34 Pułk Piechoty k.k. Landwehry 89 Pułk Piechoty 90 Pułk Piechoty 29 Pułk Armat Polowych 10 Dywizjon Artylerii Konnej

Garnizon Wojska Polskiego II RP Zgodnie z obowiązującymi w okresie międzywojennym zasadami pod pojęciem garnizon rozumiano miejscowość, w której na stałe przebywają różne formacje zbrojne. Obszar garnizonu zamknięty był strefą, którą ustalał dowódca okręgu korpusu. W pierwszych latach po odzyskaniu niepodległości struktura organizacyjna władz garnizonowych była zróżnicowana i oparta głównie na wzorcach armii zaborczych. Organizacja władz garnizonowych zmieniała się kilkakrotnie, jednak zasadą było: najstarszy rangą dowódca pełnił funkcję dowódcy (później komendanta) garnizonu. Organem wykonawczym były – w zależności od wielkości garnizonu – Komendy Miast, Komendy Placu i Oficerowie Placu.

Oddziały i pododdziały broni thumb|250px|right|Koszary 39 ppSL – obecnie SP ZOZ Jarosław Dowództwo 24 Dywizji Piechoty 39 pułk piechoty Strzelców Lwowskich (1 batalion w Lubaczowie) 3 pułk piechoty Legionów 2 pułk łączności 6 batalion telegraficzny kompania łączności 24 DP Szkoła Podchorążych Rezerwy Piechoty 24 DP 10 zapas młodych koni 10 dywizjon artylerii konnej (do października 1933) 24 pułk artylerii lekkiej im. Króla Jana III Sobieskiego pluton żandarmerii Jarosław thumb|250px|right|Dom Żołnierza w Jarosławiu.

Jednostki garnizonowe Komenda Placu strzelnica garnizonowa "Szczytna" strzelnica garnizonowa "Widna" plac ćwiczeń "Makowisko" kasyno oficerskie Dom Żołnierza

Służby Kierownictwo Rejonów Służb XXVI Powiatowa Komenda Uzupełnień (1919) → PKU 39 pp Powiatowa Komenda Uzupełnień 39 Pułku Piechoty (1919-1921) → PKU Jarosław Powiatowa Komenda Uzupełnień Jarosław (1921-1938) → KRU Jarosław Komenda Rejonu Uzupełnień Jarosław (1928-1939) Służba remontu koni Komenda Uzupełnień Koni (do 1926), następnie Rejonowy Inspektorat Koni. Służba intendentury Rejonowy Zakład Żywnościowy w Jarosławiu Składnica Materiału Intendenckiego nr 24 Garnizonowa Administracja Koszar Służba duszpasterska Dziekanat duszpasterstwa Parafia wojskowa obrządku rzymskokatolickiego Parafia wojskowa obrządku greckokatolickiego Wojskowy Sąd Rejonowy Jarosław (od 1926 roku) Garnizonowa Izba Chorych Obsada personalna komendy placu Obsada personalna komendy placu w marcu 1939: komendant placu – mjr piech. Karnecki Jan Aleksander kierownik referatu mobilizacyjnego i OPL – kpt. adm. (piech.) Stokłosiński Stanisław Karol

Garnizon Wojska Polskiego po 1945 26 pułk piechoty (od 11.06.1945 do września 1947).

40 pułk artylerii lekkiej (od 3 września 1945, przemianowany w 1956 roku na 40 pułk artyleriiRozkaz MON Nr 0026/Org. z dnia 04.09.1956 r., a od 16 kwietnia 1959 40 Budziszyński pułk artylerii).

12 samodzielny dywizjon artylerii zmotoryzowanej. (Początkowo otrzymał numer 13 dappanc., przeformowany następnieRozkaz Naczelnego Dowódcy WP Nr 046/Org. z dnia 27.02.1946 r.) na:

12 dywizjon artylerii pancernej 9 DP (do października 1946).

JW 2299 – 25 dywizjon artylerii przeciwlotniczej (sformowany w 1951Rozkaz MON Nr 0046/Org. z dnia 17.05.1951r).

74 pułk piechoty 30 DP30 DP rozformowana została rozkazem MON Nr 0079 /Org. z dnia 20.11.1952 r. w terminie do dnia 20 grudnia 1952 r.. (W październiku 1952 r. podporządkowany 9.DP, rozformowanyRozkaz MON Nr 0079 /Org. z dnia 20.11.1952 r. w grudniu 1952 roku).

JW 2460 – 92 Pułk Piechoty 30 DP. (W październiku 1952 r. podporządkowany 9 DP, przemianowanyRozkaz MON Nr 0079 /Org. z dnia 20.11.1952r następnie na 26 Pułk Piechoty 9 DP. Jednostka ta rozformowana została w sierpniu 1957 rokuRozkaz MON Nr 0025/Org. z dnia 02.04.1957 r.).

JW 2638 – 34 Dywizjon Artylerii Przeciwpancernej 30 DP. (Rozformowany w 1952 roku).

JW 2714 – 168 Dywizyjny Warsztat Uzbrojenia 9 DP. (Sformowany w sierpniu 1957 roku).

12 Bateria Dowodzenia (bez numeru JW) (Sformowana w 1962 rokuZarządzenie Szefa Sztabu Generalnego WP Nr 023/Org. z dnia 07.03.1962 r.).

JW 3177 – 9 Ruchome Warsztaty Naprawy Czołgów. (Sformowane w 1962 roku).

38 Pułk Inżynieryjno-Budowlany (Wojskowy Zakład Remontowo-Budowlany). 4 Ośrodek Materiałowo Techniczny (4 OMT) 23 batalion rozpoznawczy (23 brozp.)/9 DZ JW 2516 – 5 Rejonowa Składnica Kwatermistrzowska. JW 3371 – 14 dywizjon artylerii przeciwpancernej (14 dappanc.)/14 BPanc. JW 3957 – 14 Dywizjon Artylerii Samobieżnej (14 das)/21 BSP 14 dywizjon artylerii rakietowej (14 dar)/14 BPanc. 14 dywizjon artylerii przeciwlotniczej (14 daplot.)/14 BPanc. 14 kompania saperów (14 ksap.)/14 BPanc. 16 pułk przeciwlotniczy (16 pplot.) PŻW Garnizonowy Węzeł Łączności do roku 2011 Węzeł Łączności w Jarosławiu podporządkowany pod Region Wsparcia Teleinformatycznego W Krakowie – od końca 2011 r. Wojskowa Komenda Uzupełnień

Dowódcy Garnizonu Jarosław por. Siegmund von Benigni (1914) Franz Gross (1914-1915) gen. mjr Johann Schubert (1915- 1 listopada 1918) ppłk Wiktor Jarosz-Kamionka (1918-1921) gen. bryg. Franciszek Daniel Paulik (1921-1924) gen. bryg. Jan Hempel (1924-1926) gen. bryg. Wacław Scewola-Wieczorkiewicz (1926-1935) gen. bryg. Michał Pakosz (1935-1938) płk dypl. Bolesław Maria Krzyżanowski (1938-1939) płk. piech. Bolesław Schwarzenberg-Czarny (1939) kpt. Jan Gołdasz (1939) kpt. Wincenty Rutkowski kpt. Ernest Wodecki kpt. Wojciech Szczepański (1943-1944) mjr Stanisław Janobis (1944-1949) mjr Wiktor Kozak (1949-1951) mjr Mieczysław Starkiewicz (1951-1953) mjr Tadeusz Kula (1953-1956) mjr Marian Sawłaszkow (1956-1965) ppłk Witold Stukan (1965-1974) mjr Aleksander Kapłoński (1974-1975) ppłk Stanisław Jędrzejec (1975-1982) mjr dypl. Stanisław Skupień (1982-1985) mjr dypl. Janusz Batiuk (1985-1987) mjr dypl. Henryk Kozyra (1987-1993) ppłk dypl. Jan Pacuła (1993-1996) mjr dypl. Wiesław Sanowski (1996-1998) kpt. dypl. Krzysztof Błażowski (1998-2001) ppłk dypl. Kazimierz Piotrowicz (2002-2006) ppłk dypl. Robert Matysek (2006-2012) ppłk inż. Ryszard Sugalski (2012-2015) ppłk inż. Dariusz Słota (2015-obecnie)

Kapelani Garnizonu Jarosław Jan Grębiński (1611-1634) Wawrzyniec Motyl (2 poł. XIX w.-1907) Stefan Fus (1907-1917) Mieczysław Lisiński (1917-1924) st. kpl. Walenty Pączek (1924-1937) st. kpl. Jan Leon Ziółkowski (1937-1939) mjr Walenty Pączek (1939-1944) płk. Józef Rożek (1944-1946) mjr Walenty Pączek (1946-1952) Bronisław Fila (1952-1966) Antoni Ślusarczyk (1966-1992) ks. prałat ppłk Andrzej Surowiec (1993-2013) ks. mjr dr Tomasz Skupień (2013-obecnie)

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

100 rocznica wybuchu I wojny światowej w artyleryjskim Garnizonie Jarosław Historia, doświadczenia i rozwój artylerii do działań w środowisku górskim, Wydawnictwo Diecezji Rzeszowskiej, Rzeszów 2014,

Jarosław