10 Sudecka Dywizja Zmechanizowana (10 DZ) – związek taktyczny Wojsk Zmechanizowanych ludowego Wojska Polskiego i Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej.
Historia 10 Sudecka Dywizja Zmechanizowana była formowana dwukrotnie. Po raz pierwszy na bazie 10 Sudeckiej Dywizji Pancernej. Rozkazem ministra ON nr 0055/org z 12 czerwca 1950 r. jednostki 10 Dywizji Pancernej przeniesiono na etaty 5/64-5/76 dywizji zmechanizowanej, o stanie osobowym 7636 żołnierzy i 89 pracowników cywilnych. Dywizja weszła w skład 2 Korpusu Zmechanizowanego. We wrześniu 1955 roku 10 DZ ponownie przeformowano w 10 Dywizję Pancerną.
Po raz drugi 10 Dywizja Zmechanizowana utworzona została w 1989 roku, w ramach tzw. restrukturyzacji Sił Zbrojnych. Rozkazem MON nr 028/Org. z 16 marca 1989 r., a następnie Zarządzeniem Szefa Sztabu Generalnego WP nr 029/Org. z 17 marca 1989 r. nakazano przeformować Dowództwo 10 Dywizji Pancernej w Dowództwo 10 Dywizji Zmechanizowanej, a większość jednostek przeformowanych została skadrowana, a niektóre rozformowane.
Jej trzonem stały się trzy pułki zmechanizowane (tzw. zunifikowane). 10 pułk czołgów średnich przeformowano w 10 pułk zmechanizowany, a 2 pułk czołgów średnich w 59 pułk zmechanizowany. Nowe pułki zmechanizowane miały po dwa bataliony piechoty zmotoryzowanej i dwa bataliony czołgów. Wraz z reorganizacją dywizji została ona częściowo skadrowana.
W 1993 w skład dywizji włączono 22 Brygadę Piechoty Górskiej i 102 pułk zmechanizowany, który rok później przeformowano w 5 Brygadę Pancerną. W 1994 dywizja jako pierwsza w Wojsku Polskim przeszła na strukturą brygadową, co wiązało się z ponownym rozwinięciem jej jednostek. Ze składu dywizji wyłączono 25 pułk zmechanizowany, który przeniesiono do Gliwic oraz 39 pułk artylerii, który włączono do Krakowskiego Okręgu Wojskowego. Jednocześnie rozformowano 59 pułk zmechanizowany. W skład dywizji włączono 10 pułk artylerii mieszanej z Kędzierzyna Koźla. Oprócz 22 Brygady Piechoty Górskiej i 5 Brygady Pancernej utworzono nową 10 Brygadę Zmechanizowaną na bazie 10 pułku zmechanizowanego. Po raz pierwszy w historii polskich wojsk zmechanizowanych w składzie dywizji zmechanizowanej znalazła się brygada piechoty górskiej. Uzasadniano to dyslokacją dywizji i jej ewentualnym wykorzystaniem do obrony granicy południowej państwa.
W 1994 na bazie 5 Brygady Pancernej zorganizowano eksperyment związany ze skróceniem zasadniczej służby wojskowej do 12 miesięcy. Po pełnym cyklu szkolenia przeprowadzono ćwiczenia brygady na poligonie w Żaganiu, które obserwował szef Sztabu Generalnego WP i przedstawiciele rządu. Doświadczenia z eksperymentu stały się podstawą do wdrożenia 12 miesięcznej zasadniczej służby wojskowej w całych Siłach Zbrojnych.
W 1999, w ramach procesu restrukturyzacji Sił Zbrojnych RP, dywizję rozformowano. Będąca w jej składzie 10 Opolską Brygadę Zmechanizowaną przeformowano w 10 Brygadę Logistyczną, która przejęła tradycje 10 Dywizji Zmechanizowanej. 22 Karpacka Brygada Piechoty Górskiej stała się samodzielną jednostką podlegającą dowódcy Śląskiego Okręgu Wojskowego. 5 Brygadę Pancerną i 18 pułk rakiet przeciwlotniczych przekazano do Krakowskiego Okręgu Wojskowego, gdzie włączono je do Korpusu Powietrzno-Zmechanizowanego.
Skład i dyslokacja dywizji 1951 Dowództwo 10 Dywizji Zmechanizowanej w Opolu kompania dowodzenia w Opolu 27 Pułk Zmechanizowany w Kłodzku 40 Pułk Zmechanizowany w Bolesławcu 71 Pułk Zmechanizowany w Opolu 2 Pułk Czołgów Średnich w Opolu 10 Pułk Artylerii Pancernej w Opolu 39 Pułk Artylerii Haubic w Strzegomiu 12 Pułk Moździerzy w Krotoszynie 8 Dywizjon Artylerii Rakietowej w Strzegomiu 14 Dywizjon Artylerii Przeciwlotniczej w Strzegomiu 21 Batalion Saperów w Świdnicy 41 Batalion Łączności w Opolu 7 Batalion Rozpoznawczy w Opolu 7 Szkolny Batalion Czołgów w Opolu 43 Kompania Samochodowa w Opolu 7 Ruchome Warsztaty Naprawy Czołgów w Opolu 8 Ruchome Warsztaty Naprawy Sprzętu Artyleryjskiego w Opolu 9 Ruchome Warsztaty Naprawy Samochodów w Opolu
Uzbrojenie i wyposażenie: 138 czołgów średnich, 19 samobieżnych dział pancernych, 15 samochodów pancernych, 26 haubic 122 mm, 40 armat 76 mm, 9 armat 57 mm, 21 armat przeciwlotniczych 37 mm, 40 moździerzy 82 mm, 54 moździerze 120 mm, 676 samochodów i 64 motocykle.
1989 Dowództwo 10 Sudeckiej Dywizji Zmechanizowanej w Opolu 10 Pułk Zmechanizowany w Opolu 25 Pułk Zmechanizowany w Opolu 59 Pułk Zmechanizowany w Opolu 39 Pułk Artylerii w Tarnowskich Górach 18 Pułk Artylerii Przeciwlotniczej w Jeleniej Górze 8 Dywizjon Artylerii w Tarnowskich Górach 21 Batalion Saperów w Brzegu 19 Batalion Łączności w Opolu 10 Batalion Remontowy w Opolu 59 Batalion Zaopatrzenia w Komprachcicach 54 Batalion Medyczny-Szpital Wojskowy w Opolu
1994 Dowództwo 10 Sudeckiej Dywizji Zmechanizowanej w Opolu 10 Batalion Dowodzenia w Opolu 5 Brygada Pancerna „Skorpion” w Opolu 10 Opolska Brygada Zmechanizowana im. płk. Piotra Wysockiego w Opolu 22 Karpacka Brygada Piechoty Górskiej w Nysie 10 Śląski Pułk Artylerii Mieszanej im. kadeta Zygmunta Kuczyńskiego w Kędzierzynie Koźlu 18 Karkonoski Pułk Przeciwlotniczy w Jeleniej Górze 5 Batalion Rozpoznawczy im. Jana Nepomucena Umińskiego w Opolu 8 Rejonowe Warsztaty Techniczne w Opolu 10 Batalion Zaopatrzenia w Opolu 10 Batalion Medyczny w Opolu
Uzbrojenie W 1950 podstawowym uzbrojeniem dywizji były czołgi T-34/85 oraz samobieżne działa pancerne ISU-122. Pułki zmechanizowane nie posiadały wówczas transporterów opancerzonych, a przewóz piechoty odbywał się z wykorzystaniem samochodów ciężarowo-terenowych. Taki stan utrzymał się do 1955 r., tj. do momentu przekształcenia dywizji w dywizję pancerną.
W 1989 zasadnicze uzbrojenie dywizji stanowiły bojowe wozy piechoty BWP-1, transportery opancerzone SKOT-2A oraz czołgi T-55A. W połowie lat dziewięćdziesiątych, z chwilą przejścia na strukturę brygadową, na uzbrojeniu znajdowały się bojowe wozy piechoty BWP-1 i czołgi T-72A.
Odznaka dywizyjna Odznaka w kształcie prostokątnej srebrzystej tarczy, u dołu stylizowana złota gałązka laurowa. Z lewej strony tarcza osłonięta jest skrzydłem husarskim. Na tarczy napis: 10 SUDECKA DYWIZJA ZMECHANIZOWANA i sylwetka żubra na tle czarnego czołgu. Liczba 10 pokryta jest białym lakierem.
Odznaka o wymiarach 50x35 mm wykonana została w pracowni grawerskiej Ryszarda Welgryna w Częstochowie. Pierwsze odznaki wręczono 11 listopada 1994.
Dowódcy płk Kazimir Fiodorowicz 1950–1951 płk Michaił M. Prokofiew 1951–1954 płk Antoni Mazurkiewicz 1954–1961
gen. bryg. Edward Szwagrzyk 1989–1996 płk Antoni Tkacz 1996–1999
Przypisy
Bibliografia
Zbigniew Damski, Dywizja z żubrem w herbie, "Polska Zbrojna 1995", nr 245 Jan Zadworny, Z dziejów 10 Sudeckiej Dywizji Zmechanizowanej (1944-1999), Opole 2010, Jan Zadworny, Opolski Garnizon Wojskowy w latach 1945-1989, Warszawa 2013, Jan Zadworny, Opolski Garnizon Wojskowy w latach 1989-2009, Warszawa 2014,
Kategoria:10 Sudecka Dywizja Zmechanizowana Kategoria:Ludowe Wojsko Polskie w Opolu Kategoria:Wojsko Polskie III Rzeczypospolitej w Opolu Kategoria:Związki taktyczne Śląskiego Okręgu Wojskowego Kategoria:Jednostki Wojska Polskiego o nazwie wyróżniającej Sudecka Kategoria:Polskie jednostki zmechanizowane utworzone w 1950 Kategoria:Jednostki organizacyjne wojska rozwiązane w 1965 Kategoria:Polskie jednostki zmechanizowane utworzone w 1989 Kategoria:Polskie jednostki zmechanizowane rozwiązane w 1999