Liwierij Osipowicz Darkszewicz (ros. Ливерий Осипович Даркшевич, ur. w Jarosławiu, zm. 28 marca 1925 w Moskwie) – rosyjski lekarz neurolog i psychiatra, działacz społeczny, obok Biechtieriewa jeden z twórców Kazańskiej Szkoły Neurologicznej. Autor pierwszego rosyjskiego podręcznika neurologii, odkrywca jądra spoidła nadwzgórzowego (jądra Darkszewicza).
Życiorys Urodził się 17 lipca 1858 roku w rodzinie lekarza wojskowego. Jego ojciec, Józef Darkszewicz, syn Józefa, ukończył studia lekarskie jako stypendysta rządowy na Akademii Medyko-Chirurgicznej w Wilnie w 1837 roku ze stopniem lekarza drugiej klasy; następnie był lekarzem batalionowym w Astrachańskim Pułku Karabinierów, w 1869 miał stopień sztabslekarza i rangę radcy kolegialnego, a od 1886 rzeczywistego radcy stanuPiotr Szarejko. Słownik lekarzy polskich XIX wieku. Tom 4. Wydawnictwo Naukowe Semper ss. 68 .
Liwierij Darkszewicz w 1877 roku został absolwentem 5. Moskiewskiego Gimnazjum. Studiował medycynę na Uniwersytecie Moskiewskim od 1877 do 1882 roku. Jego nauczycielami byli Babuchin, Zernow, Polunin, Basow, Sklifosowski, Zacharin i Kożewnikow. Pod wpływem tego ostatniego Darkszewicz zdecydował się specjalizować w neurologii. Od 1883 do 1887 roku uzupełniał studia w europejskich klinikach, m.in. u Goltza w Instytucie Fizjologii Uniwersytetu w Strasburgu, laboratoriach neuroanatomicznych Meynerta w Wiedniu i Flechsiga w Lipsku, u Munka i Westphala w Berlinie, i w klinice neurologicznej Charcota w paryskim szpitalu Salpêtrière.
Po powrocie do Rosji 29 lutego 1878 habilitował się pod kierunkiem Kożewnikowa na podstawie pracy О проводнике светового раздражения с сетчатой оболочки глаза на глазодвигательный нерв. Po śmierci Dmitrija Skałozubowa w 1892 objął katedrę neurologii Carskiego Uniwersytetu Kazańskiego, na której pozostał do 1917 roku. W tym czasie założył sześciołóżkową klinikę neurologiczną i laboratorium. Jako pierwszy w Rosji założył klinikę dla alkoholików.
Razem z Biechtieriewem Darkszewicz założył w 1893 roku jedno z pierwszych towarzystw naukowych w Kazaniu, Stowarzyszenie Neurologów i Psychiatrów (Общество невропатологов и психиатров). Był pierwszym redaktorem naczelnym „Kazanskiego Medicinskijego Żurnała” („Казанский медицинский журнал”), wydawanego do dziś. Założył w Kazaniu towarzystwo trzeźwościРаиля Хусниева. Профессор Ливерий Осипович Даркшевич (1858 – 1925) Международная Независимая Ассоциация Трезвости. Z jego szkoły neurologicznej wyszli Emdin, Faworski, Perwuszin, Osokin.
W 1917 został powołany na katedrę chorób neurologicznych I Uniwersytetu Moskiewskiego. W 1922 roku był jednym z lekarzy konsultujących śmiertelnie chorego Lenina.
W ostatnich dwóch latach życia ciężko chorował i był przykuty do łóżka. Zmarł z powodu uogólnionej miażdżycy i mocznicy w Moskwie, 28 marca 1925 roku. Pochowany jest na Cmentarzu Nowodziewiczym. Wspomnienia pośmiertne napisali Emdin, TarasewiczТарасевич И. Памяти профессора Л.О. Даркшевича. Журн. невропатологии и психиатрии 25 (2), С. 5-11 (1925) i GrinsztejnГринштейн AM. Профессор Л.О. Даркшевич (некролог). Врачеб. дело. 8, С. 703 (1925).
W 1976 roku ukazała się biografia Darkszewicza autorstwa Jakowa PopieljanskiegoПопелянский Я.Ю. Профессор Ливерий Осипович Даркшевич. Казань: Таткнигоиздат, 1976. – 215 с.. 6 grudnia 2002 roku na elewacji Głównego Wojskowego Szpitala Klinicznego im. N.N. Burdenki w Moskwie umieszczono pamiątkowe tablice, honorujące Darkszewicza i Jewgienija Seppa. Okolicznościowe publikacje ukazały się w 100. rocznicę urodzin Darkszewicza.
Dorobek naukowy Był autorem ponad 60 prac naukowych. Jego nazwisko wiąże się do dziś z opisanym przez niego w artykule z 1889 rokuDarkshevich LO. Ueber den oberen Kern des N. oculomotorius. Archiv für Anatomie und Entwicklungsgeschichte 1-2, ss. 107-116 (1889) jądrem spoidła nadwzgórzowego (jądro Darkszewicza, ang. nucleus of Darkschewitsch). Darkszewicz badał rozmieszczenie i projekcje włókien nerwowych sznurów tylnych, a także zmiany neurozwyrodnieniowe tych struktur, zwłaszcza w kiłowym wiądzie rdzenia.
W latach 1904–11 opublikował trzytomowy pierwszy rosyjski podręcznik chorób układu nerwowego, nazywany „rosyjskim Oppenheimem” (Hermann Oppenheim pozostawił klasyczny podręcznik neurologii, powszechnie stosowany w tym czasie w krajach zachodnich). Rozdział poświęcony chorobom mięśni został później przedrukowany w niemieckim podręczniku anatomii patologicznej układu nerwowego.
Wspólnie z Misławskim i Razumowskim przyczynił się do powstania rosyjskiej neurochirurgii; za jego profesury w latach 90. XIX wieku utworzono salę operacyjną przeznaczoną do operacji neurochirurgicznych, gdzie w 1907 roku Razumowski dokonał pierwszej w Rosji ekstyrpacji zwoju trójdzielnego.
Jako jeden z pierwszych w Rosji zajmował się tematyką śpiączkowego zapalenia mózgu. Opisał m.in. początek tej choroby z dominującymi objawami psychicznymi. Preferował określenie encephalitis-myelo-meningitis epidemicaDarkshevich LO. Encephalitis-myelo-meningitis epidemica. Clin Med 3–4, ss. 1–6 (1922).
Przyjaźń z Sigmundem Freudem Podczas pobytu w Wiedniu Darkszewicz poznał w laboratorium Meynerta Sigmunda Freuda, wówczas Privatdozenta neurologii. W marcu 1885 Darkszewicz wyjechał do Lipska, obaj spotkali się ponownie w Paryżu. Wspólnie udali się Wesele Figara z Sarah Bernhardt. Rosjanin wyświadczył Freudowi przysługę, publikując w rosyjskim czasopiśmie medycznym „Wracz” artykuł o wynalezionej przez niego metodzie barwienia przy użyciu chlorku złotaДаркшевич ЛО. Новый способ окрашивания микроскопических препаратов для исследования хода волокон в центральной нервной системе. Врач 5 (6), С. 94 (1884). Była to prawdopodobnie pierwsza wzmianka o Freudzie w języku rosyjskimВ.И.ОВЧАРЕНКО. РОССИЙСКИЕ ПСИХОАНАЛИТИКИ (Сокращенная электронная версия)] М.: Академический Проект, 2000. Według słów Freuda z listu do narzeczonej Marthy Bernays, „dusza [Darkszewicza] była przepełniona ojczyzną, religią i anatomią mózgu”List Sigmunda Freuda do Marthy Bernays, Paryż, 4 listopada 1885. W: Letters of Sigmund Freud. New York: Dover, 1992, ss. 177–8. Podczas ostatnich tygodni wspólnego pobytu w Paryżu Freud i Darkszewicz wspólnie ukończyli pracę, opublikowaną kilka miesięcy później na łamach „Neurologisches Zentralblatt”Darkschewitsch L, Freud S. Ueber die Beziehung des Strickkörpers zum Hinterstrang und Hinterstrangskern, nebst Bemerkungen über zwei Felder der Oblongata. Neurologisches Centralblatt 5 (6), ss. 121-129 (1886).
Lista prac Książki i monografie О проводнике светового раздражения с сетчатой оболочки глаза на глазодвигательный нерв. Анатомо-физиологическое исследование М., 1887 О так называемом ретроградном перерождении периферических нервных волокон. М., 1897 Роль земского врача в борьбе с народным алкоголизмом. СПб., 1900 Курс нервных болезней. Казань: Издание братьев Башмаковых 1904. – Т. 1. – С. 495; 1907. – Т. 2, вып. 1. – С. 476; 1909. – Т. 2, вып. 3. – С. 477-782; 1911. -Т. 3, вып. 1. -С. 234; 1914. -Т. 3, вып. 2 – С. 235-454. Травматический невроз. Казань, 1916 203 с. Курс нервных болезней, т. 1-2, М.-П., 1922-25 Апостол Павел. Беглые характеристики деятелей времени св. писания. К вопросу об истерии в истории народов. Берлин: Изд. Отто Кирхнер, 1923
Artykuły Новый способ окрашивания микроскопических препаратов для исследования хода волокон в центральной нервной системе. Врач 5 (6), С. 94 (1884) Ueber die Bedeutung der hinteren Commissur des Gehirns. (1885) Ueber die hintere Commissur des Gehirns. Neurologisches Centralblatt 4 (5), ss. 100–101 (1885) Ueber den Ursprung und den centralen Verlauf des Nervus accessorius Willisii. Archiv für Anatomie und Physiologie, Anat. Abt, ss. 361–378 (1885) Ueber den centralen Ursprung des N. accessorius Willisii. Vorläufige Mittheilung. Neurologisches Centralblatt 3 (6), ss. 134-135 (1885) Zur Anatomie des Corpus quadrigeminum. Neurologisches Centralblatt 4 (11), ss. 251–252 (1885) Einige Bemerkungen über den Faserverlauf in der hinteren Commissur des Gehirns. Neurologisches Centralblatt 5, ss. 99-103 (1886) О зрачковых волокнах зрительного канатика. Врач 7, С. 768-771 (1886) Darkschewitsch L, Freud S. Ueber die Beziehung des Strickkörpers zum Hinterstrang und Hinterstrangskern, nebst Bemerkungen über zwei Felder der Oblongata. Neurologisches Centralblatt 5 (6), ss. 121-129 (1886) Zur Anatomie der Glandula pinealis. Neurologisches Centralblatt 5 (2), s. 29-30 (1886) Ueber die sogenannten primären Opticuscentren und ihre Beziehung zur Grosshirnrinde. Archiv für Anatomie und Entwicklungsgeschichte ss. 249-270 (1886) Versuche über die Durchschneidung der hinteren Gehirncommissur beim Kaninchen. (1886) Dejerine J, Darkchevitch L. Sur L’existence d’altérations nucléaries, dans certaines paralysies des muscles de l’œil chez les tabétiques (Contribution à l'étude du noyau de la 6 e paire). Comptes rendus hebdomadaires des séances et mémoires de la Societe de Biologie 39 (Seance du 5 Février) ss. 70-76 (1887) Compt rend. Soc. de biol., Par., 1886, 8. s., iii, 529-536. Какое участие принимает верхнее четверохолмие в передаче светового раздражения на п. oculomotorius. Мед. обозрение 27 (2, 3), С. 147 (1887) Ueber eine Methode, Schnittserien bei der Bearbeitung in ihrer Reihenfolge zu Bewahren. Zeitschrift für wissenschaftliche Mikroskopie und für mikroskopische Technik 6, ss. 43-45 (1889) Ueber den oberen Kern des N. oculomotorius. Archiv für Anatomie und Entwicklungsgeschichte ss. 107-116 (1889) [Vozvrashtshayushtshiysya paralich glazodvigatelnavo nerva (paralysis nervi oculomotorii recidiva)]. Sborn. stat ei po nevropat. i psichiat. 193-232 (1890) Zur Frage von den Sensibilitätsstörungen bei Heerderkrankungen des Gehirns. Neurologisches Centralblatt 9 (23), ss. 714-718 (1890) Ein Fall von Muskelatrophie bei Gelenkerkrankung (Atrophia muscularis arthropatica). Neurologisches Centralblatt 10 (12), ss. 353-361 (1890) Возвращающийся паралич глазодвигательного нерва. Сборник статей по невропатологии и психиатрии, посвящ. проф. А.Я. Кожевникову. М.: Тип. т-ва И.Н. Кушнерев и К0, 1890. – С. 193-232. О перекресте волокон зрительных нервов. Врач 11 (5, 6), С. 106, 139 (1890) Случай хронического полиомиелита. Протоколы заседаний Моск. о-ва невропатологов и психиатров за 1890-1891 г. – М.: Тип. А.И. Мамонтова и К0, 1891. – С. 85-89. Ueber die Kreuzung der Sehnervenfasern. (1891) Darkschewitsch L, Pribytkow G. Ueber die Fasersysteme am Boden des dritten Hirnventrikels. Neurologisches Centralblatt 10 (14), ss. 417-429 (1891) Страдания суставов и мышц при черепно-мозговых гемиплегиях. Врач Т. 12, № 36. – С. 802-804; № 39. – С. 844-845; С. 871 -877; № 40. – С. 895-898 (1891) Атрофия мышц при страдании суставов. Вестник клинической и судебной психиатрии и невропатологии 8 (2), с. 159-170 (1891) Affection der Gelenke und Muskeln bei cerebralen Hemiplegien. (1892) Даркшевич ЛО, Вейденгаммер ВВ. О замещении обызвествленной костью трепанационных потерь в черепе. Врач 13, С. 697; 721 (1892) Даркшевич ЛО, Тихонов СИ. К вопросу о патологоанатомических изменениях при периферическом параличе лицевого нерва неспецифического происхождения. Мед. обозрение 38 (18), С. 550-561 (1892) Об изменениях центральной части двигательного нерва при повреждении периферического отдела. Врач 13 (17), С. 424-426 (1892) Об изменениях центральной части двигательного нерва при повреждении его периферического отдела. Протоколы заседаний Моск. о-ва невропатологов и психиатров за 1891-1892 г. – М.: Тип. А.И. Мамонтова и К0 С. 127-128 (1892) Ueber recidivirende Oculomotorius-Lähmung. Deutsches Archiv für klinische Medizin 49, ss. 457–471 (1892) Ueber recidivirende Oculomotorius-Lähmung. Neurologisches Centralblatt 11 (16), ss. 524–525 (1892) Ueber die Veränderungen in dem centralen Abschnitt eines motorischen Nerven bei Verletzung des peripheren Abschnittes. Neurologisches Centralblatt 11 (21), ss. 658-668 (1892)