Siemianowice Śląskie (1922–1927 Huta Laura-Siemianowice, ) – miasto na prawach powiatu w południowej Polsce, położone na Górnym Śląsku, w województwie śląskim, na Wyżynie Śląskiej, nad Brynicą. Jest jednym z ośrodków centralnych Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii o silnej urbanizacji i uprzemysłowieniu, z wyraźnie zaznaczonymi śladami dawnej działalności górnictwa węgla kamiennego i hutnictwa. Powierzchnia miasta wynosi 25,5 km². Według danych Głównego Urzędu Statystycznego z 31 grudnia 2022 roku, Siemianowice Śląskie miały 63 892 mieszkańców i były pod względem liczby ludności 16. miastem w województwie śląskim, a także 58. spośród najludniejszych miast w Polsce.

Siemianowice Śląskie są miastem stosunkowo młodym – posiada ono prawa miejskie od 1932 roku i składa się z osad powstałych w okresie średniowiecznym, z których część wzmiankowano już w XIII wieku. Obecnie stanowią dzielnice miasta i są to: Bańgów, Bytków, Michałkowice, Przełajka i Siemianowice. W II połowie XVIII wieku rozpoczął się rozwój przemysłowy terenów obecnego miasta. Powstały kopalnie węgla kamiennego oraz huty, w tym w 1836 roku huta żelaza „Laura”, która była w tamtych czasach jednym z największych zakładów tego typu w Europie. Pod koniec XX wieku w wyniku przemian gospodarczych upadł przemysł ciężki, a w wyniku restrukturyzacji rozwinęły się inne gałęzie gospodarki. Funkcjonuje tutaj podstrefa Katowickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej, a także rozwinięty jest sektor małych i średnich przedsiębiorstw.

Przez miasto przebiegają droga krajowa nr 94 łącząca Siemianowice Śląskie z Bytomiem i Krakowem, a także towarowa linia kolejowa nr 161 Katowice Szopienice Północne – Chorzów Stary. W Siemianowicach Śląskich znajduje się siedziba znanego w kraju Centrum Leczenia Oparzeń. Miasto posiada również liczne tereny sportowo-rekreacyjne, w tym parki: Miejski, Górnik i Pszczelnik, a także kompleks leśny Bażantaria i pola golfowe Śląskiego Klubu Golfowego. W sąsiedztwie Siemianowic Śląskich znajduje się Park Śląski. Miasto posiada liczne obiekty historyczne, a także wpisane do rejestru zabytków, w tym zespół parkowo-pałacowy, którego historia sięga XVII wieku. Na terenie byłej kopalni „Michał” powstał SCK Park Tradycji, a w miejscu dawnego spichlerza Muzeum Miejskie. Miasto jest ponadto siedzibą dekanatu Siemianowice Śląskie rzymskokatolickiej archidiecezji katowickiej.

Geografia Położenie Siemianowice Śląskie położone są w południowej Polsce, w środkowej części województwa śląskiego, w odległości około 4 kilometrów od stolicy województwa – Katowic. Pod względem regionów fizycznogeograficznych miasto leży na Wyżynie Katowickiej będącej częścią Wyżyny Śląskiej. Siemianowice Śląskie są miastem na prawach powiatu o powierzchni 25,5 km², co stanowi 0,2% powierzchni województwa śląskiego. Miasto jest jednym z ośrodków centralnych konurbacji górnośląskiej oraz Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii. W odległości około 20 km od miasta na północ zlokalizowany jest port lotniczy Katowice-Pyrzowice.

Siemianowice Śląskie graniczą z następującymi miastami: od północy z Piekarami Śląskimi, Wojkowicami i Będzinem; granica biegnie wzdłuż drogi krajowej nr 94, po czym od skrzyżowania z ulicą Tarnogórską i ulicą Wrocławską biegnie w kierunku północno-wschodnim przez pola uprawne w rejonie Bańgowa i Przełajki oraz wzdłuż Brynicy, od wschodu z Czeladzią; granica biegnie wzdłuż Brynicy, po czym na wysokości Rowu Michałkowickiego biegnie na południe równolegle do Parku Pszczelnik i ulicy Cmentarnej przez nieużytki, od południa z Parkiem Śląskim w Chorzowie i Katowicami; granica biegnie wzdłuż ulicy Telewizyjnej w Katowicach oraz przez hałdy i tereny przemysłowe (rejon ulicy Chemicznej i ulicy Budowlanej), od zachodu z Chorzowem; granica biegnie równolegle do ulic: Planty Śląskie i Władysława Łokietka, a dalej przez pola uprawne w rejonie Bytkowa i Michałkowic.

Pod względem geologicznym, Siemianowice Śląskie położone są w Górnośląskim Zagłębiu Węglowym, obejmującym cały Górnośląski Okręg Przemysłowy i Rybnicki Okręg Węglowy. Pod względem historycznym miasto położone jest we wschodniej części Górnego Śląska. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa katowickiego.

Podział administracyjny mały|Tablica wjazdowa do Bańgowa od strony ul. Wrocławskiej

Siemianowice Śląskie zajmują powierzchnię 25,5 km² i podzielone są na 5 dzielnic (jednostek urbanistycznych), które są krajobrazowo i kulturowo wyodrębnione w przestrzeni miasta, a w przeszłości stanowiły osobne gminy. W niektórych opracowaniach wyodrębnia się dodatkowo Srokowiec, pełniący funkcje przemysłowe, a także osiedle J. Tuwima jako osobną jednostkę strukturalną. Poza tym, na terenie Siemianowic Śląskich powstał w XIX i XX wieku szereg osiedli patronackich i kolonii robotniczych, w tym m.in.: Aegypt, Grabie, Hugo, Huta Jerzego, Huta Laura, Neu Berlin, Nowy Świat i kol. Wandy, a ze starszych osad Sadzawki oraz istniejąca w przeszłości na obszarze miasta wieś Jakubowice.

+Wykaz dzielnic miasta Siemianowice ŚląskieLp.NazwaNr SIMCPowierzchnia(km²)Liczba ludności(2001)1Bańgów09914852,963 6542Bytków09431672,3019 0773Centrumnd.11,9836 9904Michałkowice09431735,4615 5325Przełajka09431802,70883

Struktura użytkowania terenu Siemianowice Śląskie charakteryzują się zwartym przenikaniem się obszarów o funkcjach mieszkaniowej i przemysłowej. Łącznie obszary mieszkaniowo-usługowe zajmują prawie 20% powierzchni miasta. W północnej części Siemianowic Śląskich – w Bańgowie i Przełajce, znaczny udział stanowią przestrzenie otwarte, do których należą pola uprawne i ugory.

Udział terenów rolniczych i nieużytków wynosił w 2017 roku około 21%. Znaczący jest też udział terenów zadrzewionych – około 12%, a także obszarów zabudowy przemysłowej, składowej i magazynowej – około 11%. Tereny zabudowy mieszkaniowej stanowią około 17% powierzchni miasta. Bardzo niski jest udział terenów leśnych – 1,7% oraz wód powierzchniowych – 0,5%. Obszary zabudowy usługowej stanowią około 5,8% powierzchni miasta, tereny dróg około 3,2%, a obszary sportowo-rekreacyjne również około 3,2%. Powierzchnie pod infrastrukturę techniczną obejmują około 2,5% powierzchni miasta, natomiast tereny kolejowe oraz stacji paliw, parkingów i garaży łącznie około 1,7% powierzchni.

Geologia Obszar Siemianowic Śląskich leży w obrębie niecki górnośląskiej, będącej częścią struktury geologicznej śląsko-morawskiej. Niecka ta zbudowana jest ze skał pochodzących z karbonu górnego – są to osady węglonośne, leżące w obrębie struktur paleozoicznych wyżyn środkowopolskich.

Utwory powstałe w karbonie reprezentowane są przez następujące warstwy: rudzkie (piaskowce z przewarstwieniami iłowców oraz pokłady węgla kamiennego; występują w Michałkowicach; miąższość ok. 150 m), siodłowe (serie piaskowcowo-iłowcowe zawierające pięć grubych warstw węgla kamiennego; występują na całym obszarze miasta, a ich wychodne w Przełajce; miąższość 50-70 m), porębskie (iłowce i mułowce przewarstwione piaskowcami i pokładami węgla kamiennego; miąższość około 330 m), jaklowieckie (naprzemianległe ławice piaskowców i iłowców z cienkimi pokładami węgla kamiennego; miąższość około 50 m) i gruszowskie (ławice piaskowców i iłowców z pokładami węgla kamiennego; miąższość około 170 m).

Osady pochodzące z triasu, występujące na obszarze Siemianowic Śląskich, pochodzą z okresów dolnego i środkowego wapienia muszlowego, a także pstrego piaskowca. Na północ od szybu Bańgów ich miąższość rośnie do 150 m. Jako utwory powierzchniowe pod zwietrzeliną czwartorzędową występują one w Przełajce, Bańgowie i zachodnich Michałkowicach.

Z okresu czwartorzędu pochodzą holoceńskie osady rzeczne (w tym piaski pylaste lub gliniaste, gliny i namuły rzeczne) oraz osady glacjalne i fluwioglacjalne z plejstocenu (mułki i gliny zwałowe zlodowaceń krakowskiego i środkowopolskiego oraz różnoziarniste piaski i żwiry). Miąższość utworów czwartorzędowych jest różna. Na części obszaru miasta nie przekracza ona 10 metrów, a także jest poprzerywana wychodniami starszych utworów. W południowej części Siemianowic Śląskich poprzerywana jest wychodniami utworów karbońskich, a w północnej triasowymi. Największa miąższość utworów czwartorzędowych zaznacza się w rejonie ulicy Zwycięstwa, a w kierunku południowym wzdłuż Parku Pszczelnik i dalej wzdłuż ulicy Żwirowej.

Głównym surowcem mineralnym wydobywanym w mieście w przeszłości był węgiel kamienny, a na północy rudy cynku i ołowiu. Oba surowce eksploatowane były metodą podziemną. Metodą odkrywkową wydobywane były gliny, piasek oraz wapienie. W złożu, w pokładach pozostało 51,3 mln ton węgla kamiennego zasobów pozabilansowych, w tym grupy A – 29,6 mln ton i B – 21,7 mln ton. Obecnie w Siemianowicach Śląskich nie jest prowadzona eksploatacja surowców mineralnych.

Rzeźba terenu thumb|Widok na osiedle Węzłowiec w Bytkowie; na pierwszym planie widoczna wykształcona, pagórkowata rzeźba terenu Wyżyny Katowickiej mały|Nieużytki na obszarze dawnej kopalni „Siemianowice”

Siemianowice Śląskie leżą na Wyżynie Katowickiej, będącej częścią Wyżyny Śląskiej. Miasto położone jest na wysokości 246–316 m n.p.m. Najwyższe wzniesienie znajduje się w Bytkowie – 316 m n.p.m. (zlokalizowane ono jest na granicy Katowic i Siemianowic Śląskich, na wysokości Stacji Linii Radiowych Bytków), a najniższe punkty Siemianowic leżą na terenie dawnych sadzawek w pobliżu Starego Czekaja (246 m n.p.m.) i w dolinie Brynicy – 258,9 m n.p.m. Teren miasta opada od południowego zachodu w kierunku wschodnim.

Miasto położone jest na terenie charakteryzującym się słabym naturalnym rozwinięciem rzeźby, jednak jest ona dość urozmaicona. Znajdują się liczne niecki, rowy, doliny rzeczne oraz łagodne wzgórza. W topografii Siemianowic Śląskich znaczną rolę odgrywają obok form naturalnych także formy będące rezultatem działalności człowieka. Są to m.in. hałdy i zwałowiska skały płonnej. Istnieją również zagłębienia powierzchni będące rezultatem eksploatacji piasku i węgla kamiennego.

Według podziału geomorfologicznego, miasto Siemianowice Śląskie położone jest na Płaskowyżu Bytomsko-Katowickim, na terenie czterech jednostek morfologicznych: Wyżyna Siemianowicka – obejmuje ona około 90% powierzchni miasta; stoki tych wzgórz opadają w kierunku wschodnim w kierunku doliny Brynicy; nachylenie wynosi 2–5°, natomiast w kierunku południowo-wschodnim opada pod kątem 2–3° w stronę doliny Rawy; powierzchnie stoków zostały pocięte nieckami peryglacjalnymi, Obniżenie Szarleja-Brynicy – obniżenie to ciągnie się wzdłuż północnej granicy miasta w Przełajce i zajęte jest przez płaskie dno Brynicy; z południowej strony graniczy ze stromym zboczem triasowego ostańca – Sośnia Góra; jest to fragment miasta w niewielkim stopniu przekształcony przez człowieka, Dolina Brynicy – od zachodu graniczy z łagodnie opadającymi stokami Wzgórz Siemianowickich, natomiast od zachodu ze stromymi stokami Wyżyny Czeladzi; jest to wąska dolina przełomowa, wycięta w skałach triasowych; jest to forma prawdopodobnie czwartorzędowa, Wzgórza Chorzowskie – na stokach tych wzgórz powstały osiedla: Węzłowiec, Chemik, Młodych i J. Tuwima; wzgórza te mają pagórkowatą rzeźbę o średniej wysokości około 300 m n.p.m.

Gleby